شبهه اعاده معدوم
نوشته ی علمیٔ اساسی: اعاده معدوم
محالبودن اعاده معدوم یکی دستاویزهای منکران معاد شمرده گردیدهاست.[۱۲۵] براساس این شبهه، منکران معاد میپنداشتند بشر همین تن دنیوی میباشد و با مرگ نابود می شود. در حالتی که مجدداً زنده خواهد شد، بشر دیگری خواهد بود؛ چون برگرداندن موجودی که معدوم و نابود گردیده محال مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۲۶]
در جواب بهاین شبهه، با دقت به آیه ۱۰ و ۱۱ سوره سجده[یادداشت ۳] آورده شده نام و نشان و واقعیت آدم بستگی به روح وی داراست، خیر تن و اندامهای دنیوی. به این ترتیب معاد، اعاده معدوم وجود ندارد؛ بلکه برگشت روح میباشد.[۱۲۷] برخی از متکلمان در جواب بهاین شبهه، اعاده معدوم را ممکن دانستهاند. از نگاه آنها، بر فرض محال بودن اعاده معدوم، خواسته از معاد، اعاده و رجوع و برگشت اجزا به موقعیت و حیاتی میباشد که قبل از مرگ آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشتند.[۱۲۸]
شبهه درباره دانش و توان آفریدگار
نوشتهیعلمیٔ مهم: اقتدار پروردگار
یکی شبهه ها درباره معاد این میباشد که زندهکردن مجددٔ مردگان، بر دانش و درایت از کل اجزای متفرق تنهای آدمها مبتنی میباشد تا اجزای هر انسانی به تن به عبارتی بشر بازگردانده گردد. اینگونه آشنایی و علمی نا ممکن میباشد. چه گونه ممکن میباشد تنهایی که خاک گردیده و ذرات آنان درهم آمیخته گردیده را از یکدیگر بازشناخت؟[۱۲۹] در جواب این شبهه، در آیه ۳ سوره سبأ آمده میباشد: «عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَویَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ؛ وی فقیه غيب میباشد كه حتى به اندازه سنگينى ذرهاى، در افقها و زمين از وی پوشيده نيست، و خیر كوچکخیس از آن ذره، و خیر گران قدرخیس از آن، مگر آنكه در كتاب مبين تصویب میباشد.»[۱۳۰] این شبهه از سوی اشخاصی مطرح گردیده که دانش نامتناهی آفریدگار را نشناختهاند و آن را با علم ها محصور خویش مقایسه مینمایند؛ البته دانش معبود حد و مرزی ندارد و آفریدگار بر همگیچیز تسلط رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.[۱۳۱]
از سایر تردید ها معاد این میباشد که از کجا مشخص و معلوم که آفریدگار توان بر زندهکردن مردگان را داشته باشد. در جواب بهاین شبهه نقل شده که توان آفریدگار حد و مرز ندارد و به هرچیز ممکنالوقوعی وابستگی میگیرد؛ چنانکه در قرآن آمده میباشد: «وَ اللَّهُ عَلى كُلِ شَيْءٍ قَدِير؛ پروردگار بر هر كارى تواناست».[۱۳۲] علاوه بر آن، آفرینش دوباره درصورتیکه آسودهخیس از آفرینش ابتدا نباشد، دشوارخیس از آن نخواهد بود.[۱۳۳] در آیهها قرآن نیز تصریح گردیده که به عبارتی خدایی که شمارا اولیه توشه آفرید، مجدداً شمارا بعداز مرگ شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بازمیگرداند.[۱۳۴]
کتابشناسی
کتاب مَنْهَجُ الرَّبشاش فی مَعْرفَةِ المَعاد نوشته محمد نعیم طالقانی.
مورد معاد معمولاً در کتابهای کلامی[۱۳۵] و تفسیری،[۱۳۶] بخشی را به خویش تخصیص داده میباشد؛ البته علاوه بر آن، کتابهای جدا زیادی نیز پیرامون آن به کتابت درآمده میباشد. در کتاب «منبعشناسی معاد»، ۱۰۹۸ کتاب، ۲۴۰ نقطه پایانطومار و ۵۱۲ نوشته ی علمی با محوریت زمینه معاد معرفی شدهاست.[۱۳۷] بعضا از کتابها از این قرار میباشد:
سَبیلُ الرَّبشاش فی ثابتِ المعاد تاثیر آقاعلی استاد طهرانی (۱۲۳۴-۱۳۰۷ق): مولف دراین تاثیر لحاظ خاص خویش را در مقابل عقیده ملاصدرا در معاد جسمانی ذکر نموده است.
مَنْهَجُ الرَّخنده رو فی مَعْرفَةِ المَعاد نوشته محمدنعیم طالقانی از عالمان شیعه در قرن ۱۲ق.
معادشناسی، سید محمدحسین حسینی طهرانی: این کتاب دهجلدی، سلسلهجلسات سخنرانی علامه طهرانی پیرامون معاد و مسائل مربوط به آن میباشد. گفت و گوهای وی مشمول آیه ها قرآن، احادیث، مباحث فلسفی و عرفانی معاد میباشد.[۱۳۸]
معاد در قرآن (تعبیر موضوعی قرآن، جلد چهارم و پنجم)، عبدالله جوادی آملی: این کتاب تیمفرمایشات آیتالله جوادی آملی در جلسات تعبیروتفسیر موضوعی قرآن میباشد که مباحث معاد آن در پوسته دو جلد عرضه گردیدهاست.
معاد بشر و عالم، جعفر سبحانی: این کتاب جلد ششم از دسته ششجلدی عقاید اسلامی میباشد که اول توشه در ۱۳۵۸ش از سوی انتشارات صدر منتشر شد.[۱۳۹] کتاب «معادشناسی» نیز مباحث آیتالله سبحانی درباره معاد در کتاب الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل میباشد که با تلاش علی شیروانی ترجمه و به طور کتابی غیر وابسته منتشر شدهاست.
معاد در قرآن تاثیر حسین مظاهری، معاد و عالم بعداز مرگ تألیف ناصر مکارم شیرازی، معاد در قرآن نوشته ابراهیم امینی، معاد تألیف غلامحسین ابراهیمی دینانی، معاد در المیزان، جمع شمسالدین ربیعی (مباحث علامه طباطبایی در تعبیر و تفسیر المیزان پیرامون معاد)، معاد (متن پیادهگردیده سخنرانیهای مرتضی مطهری)،[۱۴۰] معاد از دید روح و جسم (سهجلدی) از محمدتقی فلسفی، المعاد؛ رویة قرآنیة تاثیر سید کمال حیدری و معاد از نگرش آیه ها و احادیث تاثیر عبدالنبی نمازی از سایر اثر ها درباره معاد میباشد.
جستارهای متعلق
تجرد نفس
تناسخ
پانویس
سبحانی، الالهیات، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۵۸؛ نمازی، معاد از طریقه نشانهها و احادیث، ۱۳۸۵ش، ص۱۱.
مصباح یزدی، فراگیری عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۶۳.
هیوم، ادیان زنده عالم، ۱۳۷۳ش، ص۳۸۰-۳۸۲.
نگاه فرمایید به: مطهری، تیم اثرها، ۱۳۹۰ش، ج۲، ص۵۰۷؛ سبحانی، معادشناسی، ۱۳۸۷ش، ص۱۵.
مطهری، دسته اثرها، ۱۳۹۰ش، ج۲، ص۵۰۷؛ سبحانی، معادشناسی، ۱۳۸۷ش، ص۱۵.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۶۳.
مطهری، دسته اثرها، ۱۳۹۰ش، ج۲، ص۵۰۷.
مصباح یزدی، فراگیری عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۴۱ و ۳۴۲.
سوره قصص، آیه ۸۲.
سبحانی، معادشناسی، ۱۳۸۷ش، ص۱۵.
سبحانی، الالهیات، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۶۴.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۴۱و۳۶۳.
نگاه نمائید به: سوره بقره، آیه ۴؛ سوره نمل، آیه ۳.
شبهه اعاده معدوم
نوشته ی علمیٔ اساسی: اعاده معدوم
محالبودن اعاده معدوم یکی دستاویزهای منکران معاد شمرده گردیدهاست.[۱۲۵] براساس این شبهه، منکران معاد میپنداشتند بشر همین تن دنیوی میباشد و با مرگ نابود می شود. در حالتی که مجدداً زنده خواهد شد، بشر دیگری خواهد بود؛ چون برگرداندن موجودی که معدوم و نابود گردیده محال مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۲۶]
در جواب بهاین شبهه، با دقت به آیه ۱۰ و ۱۱ سوره سجده[یادداشت ۳] آورده شده نام و نشان و واقعیت آدم بستگی به روح وی داراست، خیر تن و اندامهای دنیوی. به این ترتیب معاد، اعاده معدوم وجود ندارد؛ بلکه برگشت روح میباشد.[۱۲۷] برخی از متکلمان در جواب بهاین شبهه، اعاده معدوم را ممکن دانستهاند. از نگاه آنها، بر فرض محال بودن اعاده معدوم، خواسته از معاد، اعاده و رجوع و برگشت اجزا به موقعیت و حیاتی میباشد که قبل از مرگ آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشتند.[۱۲۸]
شبهه درباره دانش و توان آفریدگار
نوشتهیعلمیٔ مهم: اقتدار پروردگار
یکی شبهه ها درباره معاد این میباشد که زندهکردن مجددٔ مردگان، بر دانش و درایت از کل اجزای متفرق تنهای آدمها مبتنی میباشد تا اجزای هر انسانی به تن به عبارتی بشر بازگردانده گردد. اینگونه آشنایی و علمی نا ممکن میباشد. چه گونه ممکن میباشد تنهایی که خاک گردیده و ذرات آنان درهم آمیخته گردیده را از یکدیگر بازشناخت؟[۱۲۹] در جواب این شبهه، در آیه ۳ سوره سبأ آمده میباشد: «عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَویَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ؛ وی فقیه غيب میباشد كه حتى به اندازه سنگينى ذرهاى، در افقها و زمين از وی پوشيده نيست، و خیر كوچکخیس از آن ذره، و خیر گران قدرخیس از آن، مگر آنكه در كتاب مبين تصویب میباشد.»[۱۳۰] این شبهه از سوی اشخاصی مطرح گردیده که دانش نامتناهی آفریدگار را نشناختهاند و آن را با علم ها محصور خویش مقایسه مینمایند؛ البته دانش معبود حد و مرزی ندارد و آفریدگار بر همگیچیز تسلط رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست.[۱۳۱]
از سایر تردید ها معاد این میباشد که از کجا مشخص و معلوم که آفریدگار توان بر زندهکردن مردگان را داشته باشد. در جواب بهاین شبهه نقل شده که توان آفریدگار حد و مرز ندارد و به هرچیز ممکنالوقوعی وابستگی میگیرد؛ چنانکه در قرآن آمده میباشد: «وَ اللَّهُ عَلى كُلِ شَيْءٍ قَدِير؛ پروردگار بر هر كارى تواناست».[۱۳۲] علاوه بر آن، آفرینش دوباره درصورتیکه آسودهخیس از آفرینش ابتدا نباشد، دشوارخیس از آن نخواهد بود.[۱۳۳] در آیهها قرآن نیز تصریح گردیده که به عبارتی خدایی که شمارا اولیه توشه آفرید، مجدداً شمارا بعداز مرگ شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بازمیگرداند.[۱۳۴]
کتابشناسی
کتاب مَنْهَجُ الرَّبشاش فی مَعْرفَةِ المَعاد نوشته محمد نعیم طالقانی.
مورد معاد معمولاً در کتابهای کلامی[۱۳۵] و تفسیری،[۱۳۶] بخشی را به خویش تخصیص داده میباشد؛ البته علاوه بر آن، کتابهای جدا زیادی نیز پیرامون آن به کتابت درآمده میباشد. در کتاب «منبعشناسی معاد»، ۱۰۹۸ کتاب، ۲۴۰ نقطه پایانطومار و ۵۱۲ نوشته ی علمی با محوریت زمینه معاد معرفی شدهاست.[۱۳۷] بعضا از کتابها از این قرار میباشد:
سَبیلُ الرَّبشاش فی ثابتِ المعاد تاثیر آقاعلی استاد طهرانی (۱۲۳۴-۱۳۰۷ق): مولف دراین تاثیر لحاظ خاص خویش را در مقابل عقیده ملاصدرا در معاد جسمانی ذکر نموده است.
مَنْهَجُ الرَّخنده رو فی مَعْرفَةِ المَعاد نوشته محمدنعیم طالقانی از عالمان شیعه در قرن ۱۲ق.
معادشناسی، سید محمدحسین حسینی طهرانی: این کتاب دهجلدی، سلسلهجلسات سخنرانی علامه طهرانی پیرامون معاد و مسائل مربوط به آن میباشد. گفت و گوهای وی مشمول آیه ها قرآن، احادیث، مباحث فلسفی و عرفانی معاد میباشد.[۱۳۸]
معاد در قرآن (تعبیر موضوعی قرآن، جلد چهارم و پنجم)، عبدالله جوادی آملی: این کتاب تیمفرمایشات آیتالله جوادی آملی در جلسات تعبیروتفسیر موضوعی قرآن میباشد که مباحث معاد آن در پوسته دو جلد عرضه گردیدهاست.
معاد بشر و عالم، جعفر سبحانی: این کتاب جلد ششم از دسته ششجلدی عقاید اسلامی میباشد که اول توشه در ۱۳۵۸ش از سوی انتشارات صدر منتشر شد.[۱۳۹] کتاب «معادشناسی» نیز مباحث آیتالله سبحانی درباره معاد در کتاب الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل میباشد که با تلاش علی شیروانی ترجمه و به طور کتابی غیر وابسته منتشر شدهاست.
معاد در قرآن تاثیر حسین مظاهری، معاد و عالم بعداز مرگ تألیف ناصر مکارم شیرازی، معاد در قرآن نوشته ابراهیم امینی، معاد تألیف غلامحسین ابراهیمی دینانی، معاد در المیزان، جمع شمسالدین ربیعی (مباحث علامه طباطبایی در تعبیر و تفسیر المیزان پیرامون معاد)، معاد (متن پیادهگردیده سخنرانیهای مرتضی مطهری)،[۱۴۰] معاد از دید روح و جسم (سهجلدی) از محمدتقی فلسفی، المعاد؛ رویة قرآنیة تاثیر سید کمال حیدری و معاد از نگرش آیه ها و احادیث تاثیر عبدالنبی نمازی از سایر اثر ها درباره معاد میباشد.
جستارهای متعلق
تجرد نفس
تناسخ
پانویس
سبحانی، الالهیات، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۵۸؛ نمازی، معاد از طریقه نشانهها و احادیث، ۱۳۸۵ش، ص۱۱.
مصباح یزدی، فراگیری عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۶۳.
هیوم، ادیان زنده عالم، ۱۳۷۳ش، ص۳۸۰-۳۸۲.
نگاه فرمایید به: مطهری، تیم اثرها، ۱۳۹۰ش، ج۲، ص۵۰۷؛ سبحانی، معادشناسی، ۱۳۸۷ش، ص۱۵.
مطهری، دسته اثرها، ۱۳۹۰ش، ج۲، ص۵۰۷؛ سبحانی، معادشناسی، ۱۳۸۷ش، ص۱۵.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۶۳.
مطهری، دسته اثرها، ۱۳۹۰ش، ج۲، ص۵۰۷.
مصباح یزدی، فراگیری عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۴۱ و ۳۴۲.
سوره قصص، آیه ۸۲.
سبحانی، معادشناسی، ۱۳۸۷ش، ص۱۵.
سبحانی، الالهیات، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۶۴.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۳۴۱و۳۶۳.
نگاه نمائید به: سوره بقره، آیه ۴؛ سوره نمل، آیه ۳.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی