محمد بن سِنان (درگذشت ۲۲۰ق) از راویان سخنان امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) که نامش در مدرک صدها قصه آمده میباشد. او را یک کدام از مهمترین اشخاص در جابجایی روایات قرن دوم به راویان قرن سوم قمری دانستهاند که در جابجایی روایات زیدیه به امامیه نیز نقش مهمی داشته مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
رجالشناسان در وثاقت یا این که عدم وثاقت محمد بن سنان اختلافحیث داراهستند. مورد وثاقت یا این که عدم وثاقت او به دلیل تأثیر فراوان آن بر احکام دینی، حائز اهمیت بالایی دانسته گردیدهاست. پر اسم و رسم علما معتقد بر عدم وثاقت ابنسنان میباشند، البته بعضی رجالشناسان، به وثاقت وی اعتقادوباور دارا آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.
ابنسنان بیشتراز سی کتاب داشته میباشد. عبدالله بن مسکان، مفضل بن قدمت جعفی و زیاد بن منذر از مشایخ و ادب بن شاذان، یونس بن عبدالرحمن و حسین بن سعید اهوازی از راویان احادیث رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد اویند.
معرفی و منزلت
محمد بن حسن بن سنان زاهری[۱] از راویان اهل کوفه و از اصحاب امام کاظم(ع)[۲]، امام رضا(ع)[۳]، امام جواد(ع)[۴] و امام هادی(ع) معرفی گردیده است.[۵] وی در کودکی پدرش را از دست اعطا کرد و پدربزرگش، سنان، سرپرستی اورا پذیرفت و به همین استدلال به محمد بن سنان مشهور شد.[۶] در بعضی گزارشها سال ۲۲۰ق تحت عنوان تاریخ درگذشت وی تیتر شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدهاست.[۷]
ملا اسماعیل خواجوئی، از عالمان دانش رجال، این نظر را دارد، احادیث محمد بن سنان در فقه از چنان اهمیتی شامل است که در نظرنگرفتن آن ها به تغییر و تحول اکثری از احکام دینی میانجامد.[۸] به گفته سید ابوالقاسم خویی، تالیف کننده معجم رجال الحدیث، اسم محمد بن سنان در مدرک ۷۹۷ ماجرا نام برده میباشد.[۹] بعضی از پژوهشگران، ابنسنان را یکی اشخاص اصلی در جابجایی روایات قرن دوم به راویان قرن سوم هجری دانسته، معتقدند او نقش پررنگای در جابجایی روایات زیدیه به امامیه داشته[۱۰]، کتاب ابوالجارود و طلحة بن زید، دو بدن از زیدی مذهبان را نقل نموده است، چنانکه قصههای مَسْعَده و غیاث بن ابراهیم را نیز نقل مینماید.[۱۱]
در مدرک قصهها شخص دیگری با اسم محمد بن سنان وجود دارااست که به گفته آیتالله خویی او اخوی عبدالله بن سنان از یاران امام راست گو(ع) میباشد و با پسوند هاشمی، از محمد بن سنان زاهری متمایز میشود.[۱۲] در گواهی برخی از ماجراها نیز با تعبیروتفسیر ابنسنان به محمد بن سنان اشاره گردیدهاست، کهاین فرمان در بعضا مواقع موجب خطا شدن وی با عبدالله بن سنان گردیده است.[۱۳]
اختلاف بینشها در اعتبار راوی
عالمان دانش رجال در وثاقت یا این که عدم وثاقت محمد بن سنان رویکردهای مختلفی داراهستند:
عدم وثاقت راوی
دارای شهرت رجالشناسان، احادیث محمد بن سنان را دارای اعتبار نمیدانند.[۱۴] در کتاب رجال نجاشی به ضعیف بودن وی اشاره گردیدهاست.[۱۵] او در رجال الطوسی به بزرگ نماییّ[۱۶] و در کتاب رجال کشّی، به لافگویی تبهکار شدهاست.[۱۷] ابنغضائری نیز خلال اینکه اورا شخصی ضعیف و غالی دانسته، او را به جعل حدیث جنایتکار ساخته میباشد.[۱۸] همینطور فخر المحققین،[۱۹] شهید ثانی،[۲۰] مقدس اردبیلی،[۲۱] و پژوهشگر خویی احادیث اورا ضعیف دانستهاند.[۲۲]
وثاقت راوی
شماری از علما، ابنسنان را ثقه دانستهاند؛ علامه مجلسی تضعیف اورا گزینه تأمل دانسته و روایات اورا قبول نموده است.[۲۳] محمدتقی مجلسی[۲۴] و ابوالمعالی کلباسی، از رجالشناسان، ضمن توثیق ابنسنان، اورا صاحب و مالک رمزّ دانستهاند.[۲۵] خاقانی، از عالمان شیعه نیز بعداز جواب به اشکالات مرتبط با وثاقت ابن سنان، اورا گزینه متکی بودن دانسته میباشد.[۲۶] سید محمدمهدی بحرالعلوم، مولف الفوائد الرجالیة، بعداز عیب گیری دلایل تضعیف ابنسنان، قسم درست را ثقه بودن او دانسته میباشد.[۲۷]
سید موسی شبیری زنجانی نیز به وثاقت ابنسنان اعتقادوباور دارااست و منشأ تضعیف او را نقل روایاتی از جانب وی دانسته که برای عوام مردم قابل فهم نبوده میباشد.[۲۸] بعضا از دانشمندان معتقدند، با اعتنا به شیوه غلوآمیز محمد بن سنان در برخی روزگارها، حتیدر شکل ثقه پی بردن او، به احادیثش که جنبه بزرگ نمایی داراست متکی بودن نمی شود.[۲۹] اتکا بعضا از بزرگان مانند احمد بن محمد بن عیسی،[۳۰] ثقه معرفی شدن وی از جانب روحانی موءثر و بیان اسم راوی در اوراق تعبیر قمی به عنوان مثال استدلالهایی میباشد که بر وثاقت محمد بن سنان نام برده میباشد.[۳۱]
موضعگیریهای متناقضانه
بعضا از علما در باب محمد بن سنان موضعگیری متناقضی داشتهاند؛ روضه خوان اثرگذار که در کتاب الردّ علی اصحاب العدد، ابنسنان را ضعیف دانسته،[۳۲] در کتاب دیگر خویش، الارشاد اورا ثقه و از اصحاب خاص امام کاظم(ع) معرفی نموده است.[۳۳] چنانکه روضه خوان طوسی در کتاب الفهرست اورا به بزرگ نماییّ تبهکار ساخته، البته در کتاب الغیبة اسم اورا پایین وکیلان حمدگردیده امامان ذکر نموده است.[۳۴] علامه حلی نیز که در کتاب خلاصة الاقوال در وثاقت و عدم وثاقت محمد بن سنان توقف کرده،[۳۵] در کتاب گوناگون الشیعة وثاقت اورا ترجیح داده میباشد.[۳۶]
محمد بن سِنان (درگذشت ۲۲۰ق) از راویان سخنان امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) که نامش در مدرک صدها قصه آمده میباشد. او را یک کدام از مهمترین اشخاص در جابجایی روایات قرن دوم به راویان قرن سوم قمری دانستهاند که در جابجایی روایات زیدیه به امامیه نیز نقش مهمی داشته مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
رجالشناسان در وثاقت یا این که عدم وثاقت محمد بن سنان اختلافحیث داراهستند. مورد وثاقت یا این که عدم وثاقت او به دلیل تأثیر فراوان آن بر احکام دینی، حائز اهمیت بالایی دانسته گردیدهاست. پر اسم و رسم علما معتقد بر عدم وثاقت ابنسنان میباشند، البته بعضی رجالشناسان، به وثاقت وی اعتقادوباور دارا آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.
ابنسنان بیشتراز سی کتاب داشته میباشد. عبدالله بن مسکان، مفضل بن قدمت جعفی و زیاد بن منذر از مشایخ و ادب بن شاذان، یونس بن عبدالرحمن و حسین بن سعید اهوازی از راویان احادیث رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد اویند.
معرفی و منزلت
محمد بن حسن بن سنان زاهری[۱] از راویان اهل کوفه و از اصحاب امام کاظم(ع)[۲]، امام رضا(ع)[۳]، امام جواد(ع)[۴] و امام هادی(ع) معرفی گردیده است.[۵] وی در کودکی پدرش را از دست اعطا کرد و پدربزرگش، سنان، سرپرستی اورا پذیرفت و به همین استدلال به محمد بن سنان مشهور شد.[۶] در بعضی گزارشها سال ۲۲۰ق تحت عنوان تاریخ درگذشت وی تیتر شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدهاست.[۷]
ملا اسماعیل خواجوئی، از عالمان دانش رجال، این نظر را دارد، احادیث محمد بن سنان در فقه از چنان اهمیتی شامل است که در نظرنگرفتن آن ها به تغییر و تحول اکثری از احکام دینی میانجامد.[۸] به گفته سید ابوالقاسم خویی، تالیف کننده معجم رجال الحدیث، اسم محمد بن سنان در مدرک ۷۹۷ ماجرا نام برده میباشد.[۹] بعضی از پژوهشگران، ابنسنان را یکی اشخاص اصلی در جابجایی روایات قرن دوم به راویان قرن سوم هجری دانسته، معتقدند او نقش پررنگای در جابجایی روایات زیدیه به امامیه داشته[۱۰]، کتاب ابوالجارود و طلحة بن زید، دو بدن از زیدی مذهبان را نقل نموده است، چنانکه قصههای مَسْعَده و غیاث بن ابراهیم را نیز نقل مینماید.[۱۱]
در مدرک قصهها شخص دیگری با اسم محمد بن سنان وجود دارااست که به گفته آیتالله خویی او اخوی عبدالله بن سنان از یاران امام راست گو(ع) میباشد و با پسوند هاشمی، از محمد بن سنان زاهری متمایز میشود.[۱۲] در گواهی برخی از ماجراها نیز با تعبیروتفسیر ابنسنان به محمد بن سنان اشاره گردیدهاست، کهاین فرمان در بعضا مواقع موجب خطا شدن وی با عبدالله بن سنان گردیده است.[۱۳]
اختلاف بینشها در اعتبار راوی
عالمان دانش رجال در وثاقت یا این که عدم وثاقت محمد بن سنان رویکردهای مختلفی داراهستند:
عدم وثاقت راوی
دارای شهرت رجالشناسان، احادیث محمد بن سنان را دارای اعتبار نمیدانند.[۱۴] در کتاب رجال نجاشی به ضعیف بودن وی اشاره گردیدهاست.[۱۵] او در رجال الطوسی به بزرگ نماییّ[۱۶] و در کتاب رجال کشّی، به لافگویی تبهکار شدهاست.[۱۷] ابنغضائری نیز خلال اینکه اورا شخصی ضعیف و غالی دانسته، او را به جعل حدیث جنایتکار ساخته میباشد.[۱۸] همینطور فخر المحققین،[۱۹] شهید ثانی،[۲۰] مقدس اردبیلی،[۲۱] و پژوهشگر خویی احادیث اورا ضعیف دانستهاند.[۲۲]
وثاقت راوی
شماری از علما، ابنسنان را ثقه دانستهاند؛ علامه مجلسی تضعیف اورا گزینه تأمل دانسته و روایات اورا قبول نموده است.[۲۳] محمدتقی مجلسی[۲۴] و ابوالمعالی کلباسی، از رجالشناسان، ضمن توثیق ابنسنان، اورا صاحب و مالک رمزّ دانستهاند.[۲۵] خاقانی، از عالمان شیعه نیز بعداز جواب به اشکالات مرتبط با وثاقت ابن سنان، اورا گزینه متکی بودن دانسته میباشد.[۲۶] سید محمدمهدی بحرالعلوم، مولف الفوائد الرجالیة، بعداز عیب گیری دلایل تضعیف ابنسنان، قسم درست را ثقه بودن او دانسته میباشد.[۲۷]
سید موسی شبیری زنجانی نیز به وثاقت ابنسنان اعتقادوباور دارااست و منشأ تضعیف او را نقل روایاتی از جانب وی دانسته که برای عوام مردم قابل فهم نبوده میباشد.[۲۸] بعضا از دانشمندان معتقدند، با اعتنا به شیوه غلوآمیز محمد بن سنان در برخی روزگارها، حتیدر شکل ثقه پی بردن او، به احادیثش که جنبه بزرگ نمایی داراست متکی بودن نمی شود.[۲۹] اتکا بعضا از بزرگان مانند احمد بن محمد بن عیسی،[۳۰] ثقه معرفی شدن وی از جانب روحانی موءثر و بیان اسم راوی در اوراق تعبیر قمی به عنوان مثال استدلالهایی میباشد که بر وثاقت محمد بن سنان نام برده میباشد.[۳۱]
موضعگیریهای متناقضانه
بعضا از علما در باب محمد بن سنان موضعگیری متناقضی داشتهاند؛ روضه خوان اثرگذار که در کتاب الردّ علی اصحاب العدد، ابنسنان را ضعیف دانسته،[۳۲] در کتاب دیگر خویش، الارشاد اورا ثقه و از اصحاب خاص امام کاظم(ع) معرفی نموده است.[۳۳] چنانکه روضه خوان طوسی در کتاب الفهرست اورا به بزرگ نماییّ تبهکار ساخته، البته در کتاب الغیبة اسم اورا پایین وکیلان حمدگردیده امامان ذکر نموده است.[۳۴] علامه حلی نیز که در کتاب خلاصة الاقوال در وثاقت و عدم وثاقت محمد بن سنان توقف کرده،[۳۵] در کتاب گوناگون الشیعة وثاقت اورا ترجیح داده میباشد.[۳۶]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی