(درگذشت ۵۸ق)، پسرعمو و صحابه فرستاده اکرم(ص) که در ماجرای صلح امام حسن(ع) فرمانده ارشد سپاه آن حضرت بود البته با دسیسه به وی، به معاویه پیوست.وی اخوی کوچکتر عبدالله بن عباس بود که در زمانه خلافت امام علی(ع) از سوی وی، والی یمن شد.عبیدالله بن العباس بن عبدالمطلب بن هاشم القرشی الهاشمی، با لقب ابومحمد، پسر عموی رسول اکرم(ص) مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
مادرش لبابه دختر حارث بن اندوه، خواهر میمونه همسر پیامبر خداوند(ص) میباشد. نبی اکرم(ص) را شعور کرد و به این رو اورا از اصحاب شمردهاند. مجال به دنیا آمدن اورا سال دوم هجری قبل از نبرد بدر تصویب کردهاند.[۱] عبیدالله را از سخاوتمندان پر اسم و رسم عرب در زمان خویش دانسته[۲] و ماجراهایی از سخاوت و مهربانی وی در منابع دیرین نقل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردهاند.[۳]
اسم عبیدالله در سلسله ورقه ها روایات اکثری آمده میباشد البته بیان کننده وی به طور بی واسطه صرفا یک حدیث از فرد فرستاده اکرم(ص) نقل نموده است زمان امام علی(ع) ، امام علی(ع) اورا در موسم حج، سه توشه از سال ۳۶ تا ۳۸ق. امیرالحاج کرد. در سکو سوم، بین وی و یزید بن شجرة رهاوی که از سوی معاویه بدین سمت منصوب گردیده بود، مجاورت بود که زد خورد نظامی پیش بیاید. آخر و عاقبت با یکدیگر مصالحه کردند تا شیبة بن عثمان امارت را بر ذمه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گیرد.[۵]
بنابر منابع تاریخی، امام علی(ع) اورا والی یمن کرد و وی تا شهید شدن علی(ع) بر این منصب ماند. منابع بعضا رویدادها را از این عصر نقل کردهاند که با وی مرتبط میباشد مثلا: معاویه در سال چهلم قمری بسر بن ارطاة عامری را با سی هزار سپاهی برای تاخت و تاز در قلمرو خلافت امام علی(ع) به حجاز و یمن گسیل کرد. بسر آغاز به مدینه و بعد به مکه رفت و بعد منش یمن را در پیش گرفت. پیش از وصال بسر به یمن، عبیدالله به سمت کوفه گریخت و فرزندانش را جا گذاشت و از امام علی(ع) درخواست امداد شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.
بسر به یمن رسید و دارالحکومه را گرفت و آنگاه دو نوپا عبیدالله را که در یمن باقیمانده بودند، راز برید. علی(ع) سپاهی را به فرماندهی جاریة بن قدامه سعدی به یمن ارسال کرد و بعداز گریز بسر یمن توشه دیگر به دست سپاهیان علی(ع) بهزمینخورد و عبیدالله به آنجا رجوع و برگشت.[۶]گفتهاند که بسر در حمله به یمن، بخش اعظمی از شیعه ها علی(ع) را میان راه و روش کشت.[۷] یکیاز خطبههای نهج البلاغه که امام علی(ع)در آن خطاب به کوفیان گفته میباشد: «اهل شام بر جانبداری از فسخ با یکدیگر متحدند و شما در جانبداری از حق، دور از هماید» به مناسبت همین حمله اختلال گردیده است.[۸]
در بعضا منابع روایی شیعه از فرار کردن عبیدالله سخنی به فی مابین نیامده میباشد. بنابر این منابع، هنگام حمله بسر به یمن، عبیدالله در مکه بود. زمانی بسر به یمن رسید، در پی عبیدالله گشت. به وی گفتند که در مکه میباشد. بُراز دو فرزند عبیدالله را پیدا کرد و راز برید.[۹]
زمان امام حسن(ع)
همینطور ملاحظه کنید: صلح امام حسن علیه السلام
عبیدالله بعد از شهیدشدن امام علی(ع)، از خلافت امام حسن(ع) جانبداری کرد. در آن زمان، طومارهایی دربین امام حسن(ع) و معاویه تبادل شد و هرمورد از آنها از دیگری خواست که از خلافت دست کشد و تسلیم خواهد شد. این طومارها به جایی نرسید و سرنوشت معاویه با سپاهی به سوی کوفه تکان کرد. امام حسن(ع) نیز عموم را به امان فراخواند. دراین در بین، سپاهی ۱۲ هزار نفری تشکیل شد. امام حسن فرماندهی این سپاه را به عبیدالله واگذاشت و به وی خاطرنشان کرد کهاین سپاه از شایسته ترین جنگجویان، قاریان قرآن و یاران امیرمومنان ساخته شده میباشد و اورا همدم سپاه به تقابل با سپاه معاویه گسیل کرد و اعلام کرد همانجا بماند تا آن حضرت یاروهمدم دیگر سپاهیان به وی ملحق گردد؛ البته عبیدالله با تصاحب کردن باج، به معاویه پیوست.[۱۰] بلاذری(درگذشتۀ ۲۷۹ق.) درباره پیوستن وی به معاویه سخنی دیگر دارااست و گفته میباشد: زیرا رویت کرد که حسن بن علی رغبتی به دستور خلافت ندارد، به معاویه پیوست.[۱۱] البته از سخنان قیس بن سعد بن عباده جانشین فرماندهی سپاه ۱۲ هزار نفره که بعداز گریزو فرار عبیدالله، فرمانده سپاه شد، برمیآید که وی فرمانده شجاع و قابل اعتمادی نبوده میباشد. قیس درین سخنرانی عبیدالله، پدرش عباس و برادرش عبدالله بن عباس را به رسول و امام علی(ع) دارای تعهد ندانسته میباشد.[۱۲]
بعضی منابع، قیس بن سعد را فرمانده این سپاه دانسته و از فرماندهی عبیدالله هیچ نگفتهاند. بنابر این منابع، امام حسن(ع) قیس را که والی آذربایجان بود عزل کرد و سپاه یادشده را به وی سپرد و عبیدالله را والی آذربایجان نمود.[۱۳] ولی بنابر روایتی که طبری آورده، علی(ع) قیس را به فرماندهی ۴۰ هزار سرباز گمارده بود تا به آذربایجان برود؛ البته قیس بهانه تراشی می کرد تا آخر و عاقبت علی(ع) به شهیدشدن رسید
(درگذشت ۵۸ق)، پسرعمو و صحابه فرستاده اکرم(ص) که در ماجرای صلح امام حسن(ع) فرمانده ارشد سپاه آن حضرت بود البته با دسیسه به وی، به معاویه پیوست.وی اخوی کوچکتر عبدالله بن عباس بود که در زمانه خلافت امام علی(ع) از سوی وی، والی یمن شد.عبیدالله بن العباس بن عبدالمطلب بن هاشم القرشی الهاشمی، با لقب ابومحمد، پسر عموی رسول اکرم(ص) مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
مادرش لبابه دختر حارث بن اندوه، خواهر میمونه همسر پیامبر خداوند(ص) میباشد. نبی اکرم(ص) را شعور کرد و به این رو اورا از اصحاب شمردهاند. مجال به دنیا آمدن اورا سال دوم هجری قبل از نبرد بدر تصویب کردهاند.[۱] عبیدالله را از سخاوتمندان پر اسم و رسم عرب در زمان خویش دانسته[۲] و ماجراهایی از سخاوت و مهربانی وی در منابع دیرین نقل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردهاند.[۳]
اسم عبیدالله در سلسله ورقه ها روایات اکثری آمده میباشد البته بیان کننده وی به طور بی واسطه صرفا یک حدیث از فرد فرستاده اکرم(ص) نقل نموده است زمان امام علی(ع) ، امام علی(ع) اورا در موسم حج، سه توشه از سال ۳۶ تا ۳۸ق. امیرالحاج کرد. در سکو سوم، بین وی و یزید بن شجرة رهاوی که از سوی معاویه بدین سمت منصوب گردیده بود، مجاورت بود که زد خورد نظامی پیش بیاید. آخر و عاقبت با یکدیگر مصالحه کردند تا شیبة بن عثمان امارت را بر ذمه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گیرد.[۵]
بنابر منابع تاریخی، امام علی(ع) اورا والی یمن کرد و وی تا شهید شدن علی(ع) بر این منصب ماند. منابع بعضا رویدادها را از این عصر نقل کردهاند که با وی مرتبط میباشد مثلا: معاویه در سال چهلم قمری بسر بن ارطاة عامری را با سی هزار سپاهی برای تاخت و تاز در قلمرو خلافت امام علی(ع) به حجاز و یمن گسیل کرد. بسر آغاز به مدینه و بعد به مکه رفت و بعد منش یمن را در پیش گرفت. پیش از وصال بسر به یمن، عبیدالله به سمت کوفه گریخت و فرزندانش را جا گذاشت و از امام علی(ع) درخواست امداد شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.
بسر به یمن رسید و دارالحکومه را گرفت و آنگاه دو نوپا عبیدالله را که در یمن باقیمانده بودند، راز برید. علی(ع) سپاهی را به فرماندهی جاریة بن قدامه سعدی به یمن ارسال کرد و بعداز گریز بسر یمن توشه دیگر به دست سپاهیان علی(ع) بهزمینخورد و عبیدالله به آنجا رجوع و برگشت.[۶]گفتهاند که بسر در حمله به یمن، بخش اعظمی از شیعه ها علی(ع) را میان راه و روش کشت.[۷] یکیاز خطبههای نهج البلاغه که امام علی(ع)در آن خطاب به کوفیان گفته میباشد: «اهل شام بر جانبداری از فسخ با یکدیگر متحدند و شما در جانبداری از حق، دور از هماید» به مناسبت همین حمله اختلال گردیده است.[۸]
در بعضا منابع روایی شیعه از فرار کردن عبیدالله سخنی به فی مابین نیامده میباشد. بنابر این منابع، هنگام حمله بسر به یمن، عبیدالله در مکه بود. زمانی بسر به یمن رسید، در پی عبیدالله گشت. به وی گفتند که در مکه میباشد. بُراز دو فرزند عبیدالله را پیدا کرد و راز برید.[۹]
زمان امام حسن(ع)
همینطور ملاحظه کنید: صلح امام حسن علیه السلام
عبیدالله بعد از شهیدشدن امام علی(ع)، از خلافت امام حسن(ع) جانبداری کرد. در آن زمان، طومارهایی دربین امام حسن(ع) و معاویه تبادل شد و هرمورد از آنها از دیگری خواست که از خلافت دست کشد و تسلیم خواهد شد. این طومارها به جایی نرسید و سرنوشت معاویه با سپاهی به سوی کوفه تکان کرد. امام حسن(ع) نیز عموم را به امان فراخواند. دراین در بین، سپاهی ۱۲ هزار نفری تشکیل شد. امام حسن فرماندهی این سپاه را به عبیدالله واگذاشت و به وی خاطرنشان کرد کهاین سپاه از شایسته ترین جنگجویان، قاریان قرآن و یاران امیرمومنان ساخته شده میباشد و اورا همدم سپاه به تقابل با سپاه معاویه گسیل کرد و اعلام کرد همانجا بماند تا آن حضرت یاروهمدم دیگر سپاهیان به وی ملحق گردد؛ البته عبیدالله با تصاحب کردن باج، به معاویه پیوست.[۱۰] بلاذری(درگذشتۀ ۲۷۹ق.) درباره پیوستن وی به معاویه سخنی دیگر دارااست و گفته میباشد: زیرا رویت کرد که حسن بن علی رغبتی به دستور خلافت ندارد، به معاویه پیوست.[۱۱] البته از سخنان قیس بن سعد بن عباده جانشین فرماندهی سپاه ۱۲ هزار نفره که بعداز گریزو فرار عبیدالله، فرمانده سپاه شد، برمیآید که وی فرمانده شجاع و قابل اعتمادی نبوده میباشد. قیس درین سخنرانی عبیدالله، پدرش عباس و برادرش عبدالله بن عباس را به رسول و امام علی(ع) دارای تعهد ندانسته میباشد.[۱۲]
بعضی منابع، قیس بن سعد را فرمانده این سپاه دانسته و از فرماندهی عبیدالله هیچ نگفتهاند. بنابر این منابع، امام حسن(ع) قیس را که والی آذربایجان بود عزل کرد و سپاه یادشده را به وی سپرد و عبیدالله را والی آذربایجان نمود.[۱۳] ولی بنابر روایتی که طبری آورده، علی(ع) قیس را به فرماندهی ۴۰ هزار سرباز گمارده بود تا به آذربایجان برود؛ البته قیس بهانه تراشی می کرد تا آخر و عاقبت علی(ع) به شهیدشدن رسید
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی