جامعنویسی
جامع حدیثی، به آن مجموعه از کتابهای روایی میگویند که همۀ موضوعات و ابواب حدیثی در آنان گرد آمده میباشد. در جامع حدیث میاقتدار در هر موضوعی، حدیثی یافت. "جامعه ها حدیث"، توده این تعبیر و تفسیر نیز به فعالیت رفته و از بعضی دستهها که خویش از یک سری جامع تشکیلشده با تعبیر و تفسیر "مجامع" حافظه گردیدهاست. جامع حدیثگاه مشتمل بر مجموع ابواب روایات و گاه تنهاً جامع ابواب شرعی مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
ویژگیهای جامع حدیثی
محدّثان اهل سنّت، تک تک روایات و مطالب فقاهتی را در هشت زمینه (عقاید، احکام، سیره، آداب، تعبیروتفسیر، فِتَن (فتنهها)، اشراطُ السّاعه و مناقب) تیم بندی کرده،[۱] و برآناند که جامع حدیث کتابی میباشد که دربردارندۀ همۀ آنان باشد. اگرچه در زمینهی پارهای از این عنا وین اختلاف حیث آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد وجود دارااست.
در کتابهای جامع یا این که جامعه ها حدیث، ترتیب تدوین روایات مطابق موضوعات میباشد خیر همانند مُسنَدها و مُعجَمها بر طبق راویان.[۲]
سیر تدوین جامعه ها حدیث شیعه
در تاریخ تدوین حدیث، تدوین جامعه ها حدیثی به دنبال تبویب و گروه بندی روایات بایستگی پیدا کرد، یعنی از اواخر قرن دوم هجری قمری که فرصت استارت تدوین جامعه ها حدیثی بین شیعه و اهل رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد سنت بود.
فی مابین محدّثان شیعه، قبل از پیدایش کتاب ها اربعه، اول دولت ها حدیث تألیف شد. این کتابها خویش بر دو مجموعهاند: مجموعهای تیتر الجامع[۳] الجامع فی اشکال الشرائع،[۴] الجامع فی ابواب الشریعة،[۵] الجامع فی الحدیث،[۶] الجامع فی الفقه.[۷] دارا هستند که بی شماراند، حتی جامعهای دینی تألیف گردیده دراین زمان نیز سرشتی حدیثی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.
دستۀ دیگر، اگرچه تیترِ الجامع ندارند، محتوای آنها با کتابهای جامع حدیث یکسان میباشد. از این سیرتکامل کتابهاگاه با تیتر نوادر، مَروضه خوانِه و گاه با عنا وین خاص، نظیر المَحاسِن حافظه گردیده است. از کتابهای المحاسن، ۱۳ کتاب برجامانده که به چاپ رسیده میباشد.
قرن دوم و سوم
بعضا دولت ها حدیث تألیف گردیده در قرن دوم و سوم عبارتاند از:
الجامع فی الاحادیث، تألیف احمد بن محمد بن ابی نصر بَزَنطی؛
الجامع فی الحدیث، تألیف ابوطاهر وراق حَضرَمی؛
الجامع فی الحدیث، تألیف ابوعبداللَّـه موسی بن قاسم بن معاویه بجلی؛
الجامع فی ابواب الفقه، تألیف ابوالحسن علی بن ابی حمزه بطائنی؛
الجامع فی ابواب الحلال و الحرام یا این که جامع الشرایع، تألیف دقیق بن ناصح کوفی؛
الجامع الکبیر فی الفقه یا این که جامع الآثار، تألیف یونس بن عبدالرحمان؛
الجامع فی الفقه، تألیف حسن بن زیدبن محمد؛
الجامع فی الفقه، تألیف محمد بن علی بن دوستداشتنی؛
الجامع الکبیر فی الفقه و الجامع الصغیر فی الفقه، هر دو تألیف ابراهیم بن محمد ثقفی[۸]
قرن چهارم تا ششم
در مسافت قرن چهارم تا ششم اولیه دولت ها اصلی حدیث شیعه بوجود آمد که بعضا اسم جامع داشتند و برخی مانند کتاب ها اربعه فاقد اینگونه عنوانی بودند. جز کتاب ها اربعه، که شاخصترین جامعه ها حدیث این زماناند، بقیۀ این دولت ها از دربین رفتهاند و صرفا اسم آن ها در فهرستها جانور میباشد، نظیر:
الجامع فی ابواب الشریعة تألیف ابومحمد حسن بن علی الحِجال (متوفی ۳۴۳ق)؛
الجامع فی اشکال الشرایع تألیف حُمَیدبن زیاد کوفی (متوفی ۳۱۰ق)؛
الجامع فی الحدیث تألیف ابو محمد حسن بن احمد بن محمد عجلی، از معاصران نجاشی؛
الجامع فی الحدیث، تألیف سید شریف حسن بن حمزه (متوفی ۳۵۸ق)؛
الجامع فی الحدیث، تألیف محمد بن احمدبن یحیی، از مشایخ صدوق که احتمال داراست جامع وی به عبارتی نوادر الحِكَم باشد؛
الجامع فی الحدیث، تألیف ابوجعفر محمد بن حسن بن احمد ولید (متوفی ۳۴۳ق)؛
الجامع فی الفقه، تألیف ابوعبداللَّـه محمد بن احمد بن عبداللَّـه صفوانی، فراگیر کلینی؛
الجامع فی الاخبار، تألیف ابوالحسن علی بن سعید (متوفی پس از ۵۸۵ق)؛
جامع الاحادیث النبویة، تألیف ابومحمدجعفربن احمدبن علی قمی، از مشایخ روحانی صدوق.[۹]
جامعنویسی
جامع حدیثی، به آن مجموعه از کتابهای روایی میگویند که همۀ موضوعات و ابواب حدیثی در آنان گرد آمده میباشد. در جامع حدیث میاقتدار در هر موضوعی، حدیثی یافت. "جامعه ها حدیث"، توده این تعبیر و تفسیر نیز به فعالیت رفته و از بعضی دستهها که خویش از یک سری جامع تشکیلشده با تعبیر و تفسیر "مجامع" حافظه گردیدهاست. جامع حدیثگاه مشتمل بر مجموع ابواب روایات و گاه تنهاً جامع ابواب شرعی مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.
ویژگیهای جامع حدیثی
محدّثان اهل سنّت، تک تک روایات و مطالب فقاهتی را در هشت زمینه (عقاید، احکام، سیره، آداب، تعبیروتفسیر، فِتَن (فتنهها)، اشراطُ السّاعه و مناقب) تیم بندی کرده،[۱] و برآناند که جامع حدیث کتابی میباشد که دربردارندۀ همۀ آنان باشد. اگرچه در زمینهی پارهای از این عنا وین اختلاف حیث آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد وجود دارااست.
در کتابهای جامع یا این که جامعه ها حدیث، ترتیب تدوین روایات مطابق موضوعات میباشد خیر همانند مُسنَدها و مُعجَمها بر طبق راویان.[۲]
سیر تدوین جامعه ها حدیث شیعه
در تاریخ تدوین حدیث، تدوین جامعه ها حدیثی به دنبال تبویب و گروه بندی روایات بایستگی پیدا کرد، یعنی از اواخر قرن دوم هجری قمری که فرصت استارت تدوین جامعه ها حدیثی بین شیعه و اهل رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد سنت بود.
فی مابین محدّثان شیعه، قبل از پیدایش کتاب ها اربعه، اول دولت ها حدیث تألیف شد. این کتابها خویش بر دو مجموعهاند: مجموعهای تیتر الجامع[۳] الجامع فی اشکال الشرائع،[۴] الجامع فی ابواب الشریعة،[۵] الجامع فی الحدیث،[۶] الجامع فی الفقه.[۷] دارا هستند که بی شماراند، حتی جامعهای دینی تألیف گردیده دراین زمان نیز سرشتی حدیثی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.
دستۀ دیگر، اگرچه تیترِ الجامع ندارند، محتوای آنها با کتابهای جامع حدیث یکسان میباشد. از این سیرتکامل کتابهاگاه با تیتر نوادر، مَروضه خوانِه و گاه با عنا وین خاص، نظیر المَحاسِن حافظه گردیده است. از کتابهای المحاسن، ۱۳ کتاب برجامانده که به چاپ رسیده میباشد.
قرن دوم و سوم
بعضا دولت ها حدیث تألیف گردیده در قرن دوم و سوم عبارتاند از:
الجامع فی الاحادیث، تألیف احمد بن محمد بن ابی نصر بَزَنطی؛
الجامع فی الحدیث، تألیف ابوطاهر وراق حَضرَمی؛
الجامع فی الحدیث، تألیف ابوعبداللَّـه موسی بن قاسم بن معاویه بجلی؛
الجامع فی ابواب الفقه، تألیف ابوالحسن علی بن ابی حمزه بطائنی؛
الجامع فی ابواب الحلال و الحرام یا این که جامع الشرایع، تألیف دقیق بن ناصح کوفی؛
الجامع الکبیر فی الفقه یا این که جامع الآثار، تألیف یونس بن عبدالرحمان؛
الجامع فی الفقه، تألیف حسن بن زیدبن محمد؛
الجامع فی الفقه، تألیف محمد بن علی بن دوستداشتنی؛
الجامع الکبیر فی الفقه و الجامع الصغیر فی الفقه، هر دو تألیف ابراهیم بن محمد ثقفی[۸]
قرن چهارم تا ششم
در مسافت قرن چهارم تا ششم اولیه دولت ها اصلی حدیث شیعه بوجود آمد که بعضا اسم جامع داشتند و برخی مانند کتاب ها اربعه فاقد اینگونه عنوانی بودند. جز کتاب ها اربعه، که شاخصترین جامعه ها حدیث این زماناند، بقیۀ این دولت ها از دربین رفتهاند و صرفا اسم آن ها در فهرستها جانور میباشد، نظیر:
الجامع فی ابواب الشریعة تألیف ابومحمد حسن بن علی الحِجال (متوفی ۳۴۳ق)؛
الجامع فی اشکال الشرایع تألیف حُمَیدبن زیاد کوفی (متوفی ۳۱۰ق)؛
الجامع فی الحدیث تألیف ابو محمد حسن بن احمد بن محمد عجلی، از معاصران نجاشی؛
الجامع فی الحدیث، تألیف سید شریف حسن بن حمزه (متوفی ۳۵۸ق)؛
الجامع فی الحدیث، تألیف محمد بن احمدبن یحیی، از مشایخ صدوق که احتمال داراست جامع وی به عبارتی نوادر الحِكَم باشد؛
الجامع فی الحدیث، تألیف ابوجعفر محمد بن حسن بن احمد ولید (متوفی ۳۴۳ق)؛
الجامع فی الفقه، تألیف ابوعبداللَّـه محمد بن احمد بن عبداللَّـه صفوانی، فراگیر کلینی؛
الجامع فی الاخبار، تألیف ابوالحسن علی بن سعید (متوفی پس از ۵۸۵ق)؛
جامع الاحادیث النبویة، تألیف ابومحمدجعفربن احمدبن علی قمی، از مشایخ روحانی صدوق.[۹]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی