شغلهای سیاسی
روزگار قاجار
سید حسن معلم وزیر کابینه موقت مهاجرین هنگام مبارزه جهانی نخستین.
در طی مشروطه، معلم به پناه از حرکت مشروطیت برخاست و در کنار حاج آقا نورالله اصفهانی، برای تدارک و تقویت مشروطهخواستار کوشید. با نقط ی اوجگیری حرکت مشروطهخواهی و روزگار استبداد صغیر، معلم به یاور حاج آقا نورالله، انجمنی با تیتر انجمن ملی ساخت و خویش به نایب رئیسی این انجمن تعیین شد. او با مشروطهخواستار بختیاری، مخفیانه در تماس بود و همیاری مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.[۱۲]
بعداز فتح طهران و موفقیت مشروطهخواستار، مقدمات تأسیس عصر دوم مجلس شورای ملی مهیا و انتخابات به طور همگانی برگزار و مجلس تشکیل شد. بر طبق اصل دوم متمم قانون اساسی کشور مشروطه، می بایست پنج نفر از مجتهدان در مجلس حضور داشته و بر مصوبات مجلس به خواسته عدم تضاد و مغایرت آن ها با احکام شرع پژوهش داشته باشند. بهاین خواسته، مراجع نجف بیست نفر از مجتهدان مثلا معلم را به مجلس شورای ملی معرفی کردند[۱۳] و استاد هم مطابق قرعه گزینش آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱۴]
اعتبارنامه استاد در مجلس شورای ملی.
با ثبت مجلس دوم، کارشناسی به اسم مورگان شوستر، به دوران سه سال بهتیتر بانکدار تمام مرز و بوم استخدام و درگیر بازرسی به کارها مالی کشورایران شد، البته ازآنجاکه ادامه کار او، منافع و امتیازها و در سود نفوذ سیاسی روس و انگلیس را نقض می کرد دولت روسیه در ذیحجه ۱۳۲۹ق با همدستی دولت انگلیس اولتیماتومی بر طبق برکنار مورگان شوستر صادر کرد و بهدنبال آن، قشون روس وارد بندر انزلی شد و تا قزوین جلو رفتن کرد. استاد نطق تندی در مجلس اعمال بخشید و همین دستور در رأی مخالف مجلس برضد اولتیماتوم موءثر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱۵]
او در سومی عصر مجلس شورای ملی، افزون بر وظیفه نظارتی، نمایندگی عموم طهران را نیز برعهده داشت. با استارت مبارزه جهانی نخستین، جمهوری اسلامی ایران به طور رسمیً خویش را بهتیتر دولت بیطرف بیان کرد، البته نیروهای متفقین با نقض بیطرفی جمهوری اسلامی ایران، وارد محدوده سرزمین شدند با توصیه معلم و موافقت مجلس، قرار شد گروهی از نمایندگان به خواسته مخالفت با قوای متجاوز به قم سفر نمایند و یک دولت سایه در کنار دولت اساسی تشکیل دهند. بهاین مراد بیست و هفت نفر از نمایندگان مجلس به یاروهمدم گروهی از رجال سیاسی و عموم معمولی، طهران را به قصد قم رخنه کردند. مهاجران در قم کمیتهای با تیتر «کمیته پناه ملی» تشکیل دادند. البته قشون روس روانه قم شد و درپی ناکامی مهاجران، گروهی به یار سلیمان میرزا و استاد از راه و روش کاشان به اصفهان و از راه و روش کوههای بختیاری خویش را به غرب کشور ایران رساندند. در شعبان ۱۳۳۶ق با نقطه پايان یافتن پیکار نخستین جهانی، معلم به هم پا دیگر مهاجران بعد از دو سال، به طهران رجوع و برگشت و در مکتب سپهسالار به درس دادن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد سرگرم شد.[۱۶]
زمان پهلوی
استاد و کابینه سید ضیاء طباطبایی
کابینه سید ضیاء طباطبایی شماری از رجال دولت و مجلس را برای دوری از مقاومت و قیام احتمالی بازداشت و زندانی کرد. معلم نیز در شمار زندانیان سیاسی قرار گرفت. وی آغاز در محل قزاقخانه قدیم برای یک سری روز زندانی شد، البته ابعاد اورا به یار روحانی حسین یزدی که سوابق دوستی نیکی با استاد نداشت، بهوسیله گاری پُست به قزوین تبعید و در آنجا زندانی شد. بعداز دولت سید ضیاء، معلم به طهران رجوع و برگشت.[۱۷]
مخالفت با رضاخان
تصویر سید حسن معلم بر روی اسکناس ۱۰۰ ریالی
در مجلس چهارم، معلم با تفاهم نامه ۱۹۱۹م مخالفت کرد و بازدارنده ثبت اعتبارنامه بعضی از نمایندگان شد.[۱۸] دراین زمان رضاخان در جایگاه وزارت نبرد در کارها لشکری، کشوری و مالی، مداخله میکرد. معلم ابتدا با سردار سپه مدارا کرد، البته ابعاد با اقدامات وی مخالفت کرد.[۱۹]
رضاخان در انتخابات مجلس پنجم توانست با هواخواهی نظامیان، طرفداران خویش را وارد مجلس نماید و در اول مبادرت، تغییر تحول رژیم سلطنتی جمهوری اسلامی ایران به حکومت جمهوری را در شیوه نامه قرار اعطا کرد. معلم برای درایت علما طومارهای بخش اعظمی درباره ماهیت جمهوری رضاخانی نوشت و به قم ارسال کرد. سردار سپه به دنبال سفری به قم سازه به خواست علما انصراف خویش را از جمهوری به طور قانونی اذعان کرد. معضلها ادامه داشت و استاد فقط منش راهکار را استیضاح مدیریتالوزراء تشخیص بخشید. او در ۷ مرداد ۱۳۰۳ش به یار و همدم شش بدن از نمایندگان، رضاخان را به جهت سوء سیاست داخلی و فرنگی، قیام و مبادرت بر ضد قانون اساسی ایران و حکومت مشروطه و نیز تحویل ندادن اموال مقصران به دولت استیضاح کرد[۲۰] البته این اقدامات به جایی نرسید و سردار سپه رأی متکی بودن گرفت.[۲۱]
مرقد سید حسن استاد در کاشمر (استان خراسان رضوی)
صبح ۷ آبان ۱۳۰۵ش وقتی که استاد برای درس دادن به سوی مکتب سپهسالار رهسپار گشت، در خم کوچهای از پشت راز و جلو و نیز پشتبام اورا مقصود گلوله قرار دادند ولی معلم با ترفندی جان تندرست بدر موفقیت.[۲۲]
در آبان ۱۳۰۶ش حاج آقا نورالله اصفهانی، دانا با نفوذ اصفهان، یاور شماری از روحانیان آن شهر در اعتراض به برخی اپلیکیشنها و اقدامات رضاخان به قم مسافرت کرد و از علمای سراسر سرزمین نیز خواست تا به مراد اعلام همدردی و اعتراض به رضاخان به قم مسافرت نمایند. استاد مبادرت آن ها را تأیید و با آنان اظهار همدردی و همیاری کرد.[۲۳]
شغلهای سیاسی
روزگار قاجار
سید حسن معلم وزیر کابینه موقت مهاجرین هنگام مبارزه جهانی نخستین.
در طی مشروطه، معلم به پناه از حرکت مشروطیت برخاست و در کنار حاج آقا نورالله اصفهانی، برای تدارک و تقویت مشروطهخواستار کوشید. با نقط ی اوجگیری حرکت مشروطهخواهی و روزگار استبداد صغیر، معلم به یاور حاج آقا نورالله، انجمنی با تیتر انجمن ملی ساخت و خویش به نایب رئیسی این انجمن تعیین شد. او با مشروطهخواستار بختیاری، مخفیانه در تماس بود و همیاری مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.[۱۲]
بعداز فتح طهران و موفقیت مشروطهخواستار، مقدمات تأسیس عصر دوم مجلس شورای ملی مهیا و انتخابات به طور همگانی برگزار و مجلس تشکیل شد. بر طبق اصل دوم متمم قانون اساسی کشور مشروطه، می بایست پنج نفر از مجتهدان در مجلس حضور داشته و بر مصوبات مجلس به خواسته عدم تضاد و مغایرت آن ها با احکام شرع پژوهش داشته باشند. بهاین خواسته، مراجع نجف بیست نفر از مجتهدان مثلا معلم را به مجلس شورای ملی معرفی کردند[۱۳] و استاد هم مطابق قرعه گزینش آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱۴]
اعتبارنامه استاد در مجلس شورای ملی.
با ثبت مجلس دوم، کارشناسی به اسم مورگان شوستر، به دوران سه سال بهتیتر بانکدار تمام مرز و بوم استخدام و درگیر بازرسی به کارها مالی کشورایران شد، البته ازآنجاکه ادامه کار او، منافع و امتیازها و در سود نفوذ سیاسی روس و انگلیس را نقض می کرد دولت روسیه در ذیحجه ۱۳۲۹ق با همدستی دولت انگلیس اولتیماتومی بر طبق برکنار مورگان شوستر صادر کرد و بهدنبال آن، قشون روس وارد بندر انزلی شد و تا قزوین جلو رفتن کرد. استاد نطق تندی در مجلس اعمال بخشید و همین دستور در رأی مخالف مجلس برضد اولتیماتوم موءثر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱۵]
او در سومی عصر مجلس شورای ملی، افزون بر وظیفه نظارتی، نمایندگی عموم طهران را نیز برعهده داشت. با استارت مبارزه جهانی نخستین، جمهوری اسلامی ایران به طور رسمیً خویش را بهتیتر دولت بیطرف بیان کرد، البته نیروهای متفقین با نقض بیطرفی جمهوری اسلامی ایران، وارد محدوده سرزمین شدند با توصیه معلم و موافقت مجلس، قرار شد گروهی از نمایندگان به خواسته مخالفت با قوای متجاوز به قم سفر نمایند و یک دولت سایه در کنار دولت اساسی تشکیل دهند. بهاین مراد بیست و هفت نفر از نمایندگان مجلس به یاروهمدم گروهی از رجال سیاسی و عموم معمولی، طهران را به قصد قم رخنه کردند. مهاجران در قم کمیتهای با تیتر «کمیته پناه ملی» تشکیل دادند. البته قشون روس روانه قم شد و درپی ناکامی مهاجران، گروهی به یار سلیمان میرزا و استاد از راه و روش کاشان به اصفهان و از راه و روش کوههای بختیاری خویش را به غرب کشور ایران رساندند. در شعبان ۱۳۳۶ق با نقطه پايان یافتن پیکار نخستین جهانی، معلم به هم پا دیگر مهاجران بعد از دو سال، به طهران رجوع و برگشت و در مکتب سپهسالار به درس دادن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد سرگرم شد.[۱۶]
زمان پهلوی
استاد و کابینه سید ضیاء طباطبایی
کابینه سید ضیاء طباطبایی شماری از رجال دولت و مجلس را برای دوری از مقاومت و قیام احتمالی بازداشت و زندانی کرد. معلم نیز در شمار زندانیان سیاسی قرار گرفت. وی آغاز در محل قزاقخانه قدیم برای یک سری روز زندانی شد، البته ابعاد اورا به یار روحانی حسین یزدی که سوابق دوستی نیکی با استاد نداشت، بهوسیله گاری پُست به قزوین تبعید و در آنجا زندانی شد. بعداز دولت سید ضیاء، معلم به طهران رجوع و برگشت.[۱۷]
مخالفت با رضاخان
تصویر سید حسن معلم بر روی اسکناس ۱۰۰ ریالی
در مجلس چهارم، معلم با تفاهم نامه ۱۹۱۹م مخالفت کرد و بازدارنده ثبت اعتبارنامه بعضی از نمایندگان شد.[۱۸] دراین زمان رضاخان در جایگاه وزارت نبرد در کارها لشکری، کشوری و مالی، مداخله میکرد. معلم ابتدا با سردار سپه مدارا کرد، البته ابعاد با اقدامات وی مخالفت کرد.[۱۹]
رضاخان در انتخابات مجلس پنجم توانست با هواخواهی نظامیان، طرفداران خویش را وارد مجلس نماید و در اول مبادرت، تغییر تحول رژیم سلطنتی جمهوری اسلامی ایران به حکومت جمهوری را در شیوه نامه قرار اعطا کرد. معلم برای درایت علما طومارهای بخش اعظمی درباره ماهیت جمهوری رضاخانی نوشت و به قم ارسال کرد. سردار سپه به دنبال سفری به قم سازه به خواست علما انصراف خویش را از جمهوری به طور قانونی اذعان کرد. معضلها ادامه داشت و استاد فقط منش راهکار را استیضاح مدیریتالوزراء تشخیص بخشید. او در ۷ مرداد ۱۳۰۳ش به یار و همدم شش بدن از نمایندگان، رضاخان را به جهت سوء سیاست داخلی و فرنگی، قیام و مبادرت بر ضد قانون اساسی ایران و حکومت مشروطه و نیز تحویل ندادن اموال مقصران به دولت استیضاح کرد[۲۰] البته این اقدامات به جایی نرسید و سردار سپه رأی متکی بودن گرفت.[۲۱]
مرقد سید حسن استاد در کاشمر (استان خراسان رضوی)
صبح ۷ آبان ۱۳۰۵ش وقتی که استاد برای درس دادن به سوی مکتب سپهسالار رهسپار گشت، در خم کوچهای از پشت راز و جلو و نیز پشتبام اورا مقصود گلوله قرار دادند ولی معلم با ترفندی جان تندرست بدر موفقیت.[۲۲]
در آبان ۱۳۰۶ش حاج آقا نورالله اصفهانی، دانا با نفوذ اصفهان، یاور شماری از روحانیان آن شهر در اعتراض به برخی اپلیکیشنها و اقدامات رضاخان به قم مسافرت کرد و از علمای سراسر سرزمین نیز خواست تا به مراد اعلام همدردی و اعتراض به رضاخان به قم مسافرت نمایند. استاد مبادرت آن ها را تأیید و با آنان اظهار همدردی و همیاری کرد.[۲۳]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی