مسجد، نام جای و در لغت به معنای مکان سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته می گردد که مقام عبادت و خضوع است. هر چند واژه مسجد دربارهی چهار دیواری خاصی به کار میرود که برای عبادت ایجاد شده است، ولی در اسلام همه زمین، تمیز و پاکیزه میباشد و میتواند سجدهگاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی پس از ذکر فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، به عبارتی جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد می باشد».
واژه مسجد، با صیغههای متعدد 29 توشه در قرآن به فعالیت رفته و در بیشتر موردها، منظور مسجد الحرام میباشد که تحت عنوان اول مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت عموم ساخته شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُتوشهَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اولیه منزلای که برای عموم قرار داده گردیدهاست، منزلای می باشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان میباشد».
مهم ترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانان می باشد. مسجد محیطی، میباشد که بشر ناپاک نباید وارد آن گردد و محیط و زمین آن می بایست از هر سیرتکامل زشتی محفوظ باشد.
مسجد علاوه بر مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشان دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» چهت نیل به هدف ها الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و آن گاه، مکانی برای آموختن و تعلّم بود.
در این نوشته، سعی بر این است که علاوه بر شناخت بیشتر با رده و آداب مسجد، وظایف شخص در عوض مسجد و نقش سازنده آن را در معاش تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. انشاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در تمدن اهل بیت(ع) مهمانمنزل خداوند در زمین، مقام نزول خیرات و برکات آسمانی، منزل تدبیر و عبادت، عشق و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و رحمت، تجلیگاه بهشت در زمین و تفریحگاه موحّدان می باشد.[4]
فرستاده اکرم(ص)، در اولین گام برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه محورگذاری کرد که اول مقر علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و تحت عنوان مرکز یادگرفتن معارف اسلامی و آدم سازی و راس حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
1. منزل آفریدگار
معبود متعال میفرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز وی نخوانید»؛ یعنی همه چیز در مساجد برای خداست و مسجد بایستی مکان تبلیغ بهاهای الهی باشد.
فرستاده خداوند(ص) فرمود: «در تورات درج شدهاست که: منزلهای اینجانب روی زمین، مساجد می باشند. آفرین به هر که خویش را در منزلاش پاکیزه نماید و آن گاه برای دیدارم به منزلام بیاید. آگاه باشید بر صاحب خانه میباشد که میهمان را گرامی دارااست؛ آن ها که در ظلمتهای شب به مساجد می روند، بشارت باد بر آنان به فروغ براق در روز قیامت».[6]
امام راست گو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ چون مساجد، منزلهای معبود در روی زمین می باشند. هر که پاکیزه وارد آنها شود، معبود اورا از گناهانش تمیز مینماید و اورا در زمره زائران خودش مینویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده میباشد: «مساجد منزلهای اینجانب در زمین هستند. مساجد برای اهل اسمان نورافشانی مینمایند؛ همان گونه که ستارگان برای اهل زمین میدرخشند».[8]
2. منزل پرهیزکاران
فرستاده خداوند(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، منزل هر پرهیزکار هست».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، منزل پرهیزکاران میباشد و کسی که مسجد منزلاش باشد، خدا آسایش، متانت و عبور از صراط را برای وی ضمانت مینماید».[10]
3. منزل مؤمن
از نبی اکرم(ص) نقل شده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، منزل هر مؤمن میباشد».
4. منزلت پیامبران
رسول گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، مقام پیامبران میباشد».
5. برگزیدگان جای
پیامبر خدا(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] شایسته ترین جای ها مسجد میباشد و بدترین آنها بازار میباشد».
6. دوستداشتنیترین جای
امام علی(ع) فرمود: «هر کس بخواهد به مسجد وارد خواهد شد، باادب و آرامش وارد شود؛ زیرا مساجد، منزلهای آفریدگار و دوست داستنیترین زمینها نزد خداست و دوست داستنیترین شخص پیش معبود، کسی است که نخستین از همگی وارد مسجد و بعداز همگی، از آن بیرون خواهد شد».[14]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد مسجد النبی کوهسنگی مشهد برای اینجانب عالی از نشستن در فردوس میباشد؛ چون در بهشت خشنودی خودم آماده میگردد و در مسجد خشنودی خدا به دست می آید».[15]
و در ذکر دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوست داستنیترین جا پیش معبود مساجد، و مبغوضترین زمین پیش پروردگار بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از آنجا که مساجد در اسلام رده بسیار مهمی دارا هستند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید متعددی شدهاست. پیامبر اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر که مسجد بسازد، درصورتیکه چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، خدا برای وی در فردوس منزلای میسازد».
اما وقتی ساختن مسجد گرانبها هست و این همه اجر دارااست که مقصود از ایجاد کرد آن، اعلای کلمه و واژه توحید و تبلیغ تمدن اسلام ناب و مدرسه پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ ولی در شرایطی که هدف غیر الهی و شیطانی باشد، خیر فقط بها و ثوابی ندارد، بلکه تولیدکننده آن مؤاخذه شود. از این رو، آفریدگار از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را ایجاد کرد، به این شکل خاطر مینماید:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز آغاز بر طبق زهدوتقوا سازه گردیده، سزاوارتر می باشد که در آن به نماز قیام کنی؛ زیرا در این مسجد عده ای می باشند که دوست دارا هستند تمیز و پاک شوند و خداوند پاکیزگان را دوست داراست».
اما خدا به کسانی که با هدف های دیگر مسجد ساختند، خیر تنها ثوابی نمیدهد، بلکه با آنها به شدّت برخورد مینماید و آن ها را منافق به شمار میاورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان افرادیاند که مسجدی ساختند به منظور خسارت رساندن به نبی و مؤمنان و تقویت شرک و تشکیل داد تفرقه بین مؤمنان و کمینگاه برای کسانی که باایمان و پیامبرش پیکار کرده بودند، و آنان پیمان خیال و خاطر مینمایند که نظری جز خیر نداشتهایم امّا خدا مدرک می دهد که لاف میگویند».
آن گاه خداوند اضافه مینماید:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ گاه در آن مسجد نماز اقامه مکن یا این که هیچ گاه در آن مسجد نایست».
از این آیه ها بر می آید که «مسجدسازی» بایستی مطابق تقوای الهی نهادگذاری شود و مقصود این باشد که خدا در آنجا عبادت و گرانقدر داشته شود و محل اجتماع اشخاصی باشد که عشق و علاقه دارا هستند به سوی خداوند جنبش نمایند و خویش را تمیز و پاکیزه سازند و خودسازی نمایند و هدف ها الهی را در آنجا به جاری ساختن درآورند. و مسجد باید مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانها باشد و عایدی اسلام و مسلمین در آن مورد دقت قرار گیرد، خیر اینکه محلّ باندبازی و تفرقه و ضرر رساندن به مسلمانها و موجب بدبینی به پروردگار باشد و در آن کفر و الحاد و بی دینی تقویت شود.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً میفرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ پاد شاهِآئینَ عَلى آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمحصولُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد خداوند را آباد نمایند، با آنکه خویش شاهد شرک خویشتناند؛ چه اینکه اجرا آنها بیاجز و فسخ است و خویش در جهنم جاوداناند».
آن گاه میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَدینَ[21](؛
«مسجدهای معبود را تنها کسی آباد مینماید که به آفریدگار و روز جزا ایمان دارد، نماز به پا نماید، زکات دهد و جز از پروردگار نترسد. باشد که آنان از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که منظور، عمران ظاهری وجود ندارد بلکه این کلمه و واژه بر عمران معنوی نیز دلالت دارااست که به عبارتی آباد نگاهداشتن مساجد و حضور در آنها برای ادای نماز و شغل های سودمند است؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته می باشد: «عمارت مسجد، وارد شدن و نشستن در آن میباشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و پسندیده کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز خواندن و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز می فرماید: «آیه مضمون وسیعی داراست و کلیه کارها را در بر میگیرد».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو حیث از پیامبر اکرم(ص) نقل مینماید که پروردگار فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، منزلهای اینجانب در زمین میباشند و دربین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان اینجانب قرار دارا هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی فرستاده آفریدگار(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد تلاش کن که اجر آن از حوزه آفریدگار، پردیس است».
ابوذر پرسید: مساجد را چه طور آباد کنیم؟
پیامبر(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند کلام نگویید، سخن فسخ و سخن نادرست نزنید و داد و ستد و دادوستد نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، تلاش کن یاوه و بیهوده نگویی و در حالتیکه این یکسری امر را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را ملامت و سرزنش نکن».[25]
امام راستگو(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل مینماید که فرمود: «زیرا پروردگار تبارک و گران قدر ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا این که روستا) در نافرمانی وی زیادهروی کردهاند، البته میان آنها سه بدن مسلمان (حقیقی و واقعی) است، خطاب فرماید: «ای گناهکاران و اشخاصی که از رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دستورهای اینجانب راز برتافتهاید! در صورتی در بین شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریماند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد مرا آباد میگردانند، و در سحرگاهان استغفار مینمایند، عذابم را بر شما فرود میآوردم».
مرحوم نوری در ذیل حدیث سابق الذکر مینویسد: «حدیث در این مضمون صحت دارد که مراد از عمران مساجد، دایر نگاهداشتن آنها توسط نماز، دعا، خاطر خدا، خواندن قرآن و جز اینهاست، خیر تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی انسان نمیتواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی می بایست فریضه نماز را در منزل بجا آورد. از این رو، در اسلام سفارش شده است که اتاقی را برای نماز و رمز و نیاز تخصیص دهد؛ همانگونه که امروزه نمازخانههایی را در اداره ها، هواپیماها و .... تخصیص دادهاند. امام درست گو(ع) در طومارای به فردی به اسم مسمع نوشت: «دوست دارم که یکی از اتاقهای مقام را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در خانه خویش اتاقی را که خیر خرد بود و خیر گرانقدر، منحصر به فرد نمازش قرار داده بود».[28]
اما پرنور میباشد کهاین امر نباید موجب خواهد شد که آدم حضور کمتری در مساجد پیدا نماید. از اینرو، بر حضور در مساجد همگانی، به خصوص مساجدی که خصوصیت خاص داراهستند، بسیار تأکید و اجرهای متعددی برای نماز قرائت در در آنها نقل شده می باشد.
9. آثار رفتن به مسجد
امام راست گو(ع) فرمود: «اینجانب مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] کسی که به طرف مسجد گام بردارد، پایش را بر خیس و خشکی نمیگذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای وی تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر افرادی که در تاریکی شب به طرف مساجد میروند به نوری که در روز قیامت برای آنها پیدا میشود».[30]
در ذکر دیگری فرمود: «هر کس برای کمپانی در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر میدارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته خواهد شد و به به عبارتی اندازه درجاتش بالا رود و در صورتیکه در آن موقتا بمیرد، خداوند هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار وی فرایند و انیس تنهایی وی باشند و تاهنگامیکه برانگیخته گردد، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
نبی اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تو در مسجد هستی، خدا در مقابل هر نفسی که میکشی، یک سکو در بهشت به تو عطا مینماید و ملائکه بر تو سلام میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو منزه مینمایند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت میباشد، مگر آنکه حدثی از وی رمز زند ». پهنا شد: ای فرستاده خدا! حدث چیست؟ فرمود: «غایب بودن کردن».[33]
11. اجر نماز در مسجد
رسول اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد اینجانب (مسجد النبی(ص)) پیش آفریدگار، مساوی ده هزار نماز در مساجد دیگر می باشد، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، هم اندازه صد هزار رکعت هست».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «اجر نماز در بیتالمقدس، معادل هزار رکعت نماز است و نماز در مسجد اعظم (جامع)، موازی صد نماز میباشد و نماز در مسجد محله و خویشاوندان ،اجر 25 رکعت نماز را دارد و در مسجد بازار، دوازده موازی نماز می باشد و نماز در منزل، به اندازه یک نماز اجر دارااست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) میفرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار پیشنهاد شده است که نماز را در مسجد بخوانند و عالی از همگی مسجدها، مسجد الحرام است و آن گاه مسجد نبی اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، آن گاه مسجد بیت المقدس، بعد از آن مسجد جامع هر شهر و بعد مسجد محله و بعداز مسجد محله، مسجد بازار می باشد».
و بعد از آن می فرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب است و همسایه مسجد در صورتی عذری نداشته باشد، مکروه است در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بیتوجهی به مسجد
در حدیثی از فرستاده اکرم(ص) آمده می باشد که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای هم محلی مسجد وجود ندارد، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «کسی که در مسجد ندای نماز را بشنود و فارغ از انگیزه از آن بیرون خواهد شد، منافق است، مگر اینکه قصد رجوع و برگشت داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده میباشد: «مستحب میباشد آدم با هر که در مسجد حاضر نمیشود، طعام نخورد و در امور با وی مشاوره نکند و اهل یک محل وی نشود و از وی زن نگیرد و به وی زن ندهد».[39]
و از امام درست گو(ع) اورده شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد معبود گلایه کردند. آفریدگار به آن ها وحی کرد: به عزت و جلالم قسم که نمازشان را نپذیرم و عدل و داد آنهارا دربین عموم آشکار نسازم و عفو و بخشش اینجانب به آنها نرسد و در بهشتم در مجاورت خود قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «هر که بخواهد وارد مسجد خواهد شد، موءدب و وقار وارد شود؛ چون مساجد، منزلهای خداوند و دوست داستنیترین محلها پیش خدا میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) آورده شده که فرمودهاند: «بهتر آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، آغاز با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ بیرون شوی».[42]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با عصمت، و هر که بدون آن وارد گردد، مسجد معاند وی خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«نبی وقتی که درون مسجد میشد، اینگونه میفرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به اسم معبود، خدایا! بر محمد و آلش سلام بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای عفووبخشش خویش را برایم گشوده کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه درون مسجد شدی، ستایش و قدردانی آفریدگار بگو و بر پیامبر صلوات بفرست».[45] فرستاده اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این میباشد که وقتی در مسجد مینشینی، رو به قبله باشی».[47] پیامبر خدا(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده میباشد، مگر نماز تلاوت یا این که بیان اعلام کردن، پیدانش بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در ذکر دیگری از آن حضرت آمده می باشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن سازه گذاشته گردیدهاند».
طبق این ذکر، مساجد مکانی برای آشنایی، شناساندن و آموزش قرآن و حقایق آن و اجرای نرم افزارها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعد از ظهر فرستاده اکرم(ص) و امامان(ع) اینگونه بود.
به این ترتیب می بایست مساجد را عملاً تکریم و احترام آنها را نگهداری کنیم و در توان قدرت از آن ها سود برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و منزلهای آفریدگار وجود ندارد، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَگرانقدرِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد گردیدهایم؛ چون مساجد، منزلهای آفریدگار در روی زمین به شمار میایند».
در مکان دیگر فرمود: کسی که مسجد را گرامی و از افکندن آب دهن و بینی در آن غربت نماید، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل خواهد شد که خوشحال هست و طومار اعمالش به دست راستش داده می گردد».[51]
3. شغل های ناروا در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خویش را از دادوستد به دور نگهدارید».
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای اشخاص جُنب و حایض، روا وجود ندارد».[53]
در ذکر دیگری فرمود: «سخن ناروا در مسجد، حسنات را میخورد؛ آن سیرتکامل که چهارپایان علفها را میخورند».[54]
و فرمود: «مَن اسمَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] کسی که بدون بهانه در مسجد بخوابد، خداوند اورا به بلایی گرفتار مینماید که از دربین رفتنی وجود ندارد».
امیداست با بهرهگیری هر چه بیشتر از دستورهای گرانبها مدرسه اهل بیت(ع)، روز آپ دیت شاهد پررونقخیس شدن مساجد باشیم. انشاء الله
مسجد، نام جای و در لغت به معنای مکان سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته می گردد که مقام عبادت و خضوع است. هر چند واژه مسجد دربارهی چهار دیواری خاصی به کار میرود که برای عبادت ایجاد شده است، ولی در اسلام همه زمین، تمیز و پاکیزه میباشد و میتواند سجدهگاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی پس از ذکر فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، به عبارتی جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد می باشد».
واژه مسجد، با صیغههای متعدد 29 توشه در قرآن به فعالیت رفته و در بیشتر موردها، منظور مسجد الحرام میباشد که تحت عنوان اول مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت عموم ساخته شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُتوشهَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«اولیه منزلای که برای عموم قرار داده گردیدهاست، منزلای می باشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان میباشد».
مهم ترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانان می باشد. مسجد محیطی، میباشد که بشر ناپاک نباید وارد آن گردد و محیط و زمین آن می بایست از هر سیرتکامل زشتی محفوظ باشد.
مسجد علاوه بر مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشان دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» چهت نیل به هدف ها الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و آن گاه، مکانی برای آموختن و تعلّم بود.
در این نوشته، سعی بر این است که علاوه بر شناخت بیشتر با رده و آداب مسجد، وظایف شخص در عوض مسجد و نقش سازنده آن را در معاش تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. انشاء الله
الف) منزلت مسجد
مسجد در تمدن اهل بیت(ع) مهمانمنزل خداوند در زمین، مقام نزول خیرات و برکات آسمانی، منزل تدبیر و عبادت، عشق و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و رحمت، تجلیگاه بهشت در زمین و تفریحگاه موحّدان می باشد.[4]
فرستاده اکرم(ص)، در اولین گام برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه محورگذاری کرد که اول مقر علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و تحت عنوان مرکز یادگرفتن معارف اسلامی و آدم سازی و راس حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
1. منزل آفریدگار
معبود متعال میفرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز وی نخوانید»؛ یعنی همه چیز در مساجد برای خداست و مسجد بایستی مکان تبلیغ بهاهای الهی باشد.
فرستاده خداوند(ص) فرمود: «در تورات درج شدهاست که: منزلهای اینجانب روی زمین، مساجد می باشند. آفرین به هر که خویش را در منزلاش پاکیزه نماید و آن گاه برای دیدارم به منزلام بیاید. آگاه باشید بر صاحب خانه میباشد که میهمان را گرامی دارااست؛ آن ها که در ظلمتهای شب به مساجد می روند، بشارت باد بر آنان به فروغ براق در روز قیامت».[6]
امام راست گو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ چون مساجد، منزلهای معبود در روی زمین می باشند. هر که پاکیزه وارد آنها شود، معبود اورا از گناهانش تمیز مینماید و اورا در زمره زائران خودش مینویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده میباشد: «مساجد منزلهای اینجانب در زمین هستند. مساجد برای اهل اسمان نورافشانی مینمایند؛ همان گونه که ستارگان برای اهل زمین میدرخشند».[8]
2. منزل پرهیزکاران
فرستاده خداوند(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، منزل هر پرهیزکار هست».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، منزل پرهیزکاران میباشد و کسی که مسجد منزلاش باشد، خدا آسایش، متانت و عبور از صراط را برای وی ضمانت مینماید».[10]
3. منزل مؤمن
از نبی اکرم(ص) نقل شده است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، منزل هر مؤمن میباشد».
4. منزلت پیامبران
رسول گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، مقام پیامبران میباشد».
5. برگزیدگان جای
پیامبر خدا(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] شایسته ترین جای ها مسجد میباشد و بدترین آنها بازار میباشد».
6. دوستداشتنیترین جای
امام علی(ع) فرمود: «هر کس بخواهد به مسجد وارد خواهد شد، باادب و آرامش وارد شود؛ زیرا مساجد، منزلهای آفریدگار و دوست داستنیترین زمینها نزد خداست و دوست داستنیترین شخص پیش معبود، کسی است که نخستین از همگی وارد مسجد و بعداز همگی، از آن بیرون خواهد شد».[14]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد مسجد النبی کوهسنگی مشهد برای اینجانب عالی از نشستن در فردوس میباشد؛ چون در بهشت خشنودی خودم آماده میگردد و در مسجد خشنودی خدا به دست می آید».[15]
و در ذکر دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] دوست داستنیترین جا پیش معبود مساجد، و مبغوضترین زمین پیش پروردگار بازارها میباشند».
7. ساختن مسجد
از آنجا که مساجد در اسلام رده بسیار مهمی دارا هستند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید متعددی شدهاست. پیامبر اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر که مسجد بسازد، درصورتیکه چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، خدا برای وی در فردوس منزلای میسازد».
اما وقتی ساختن مسجد گرانبها هست و این همه اجر دارااست که مقصود از ایجاد کرد آن، اعلای کلمه و واژه توحید و تبلیغ تمدن اسلام ناب و مدرسه پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ ولی در شرایطی که هدف غیر الهی و شیطانی باشد، خیر فقط بها و ثوابی ندارد، بلکه تولیدکننده آن مؤاخذه شود. از این رو، آفریدگار از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را ایجاد کرد، به این شکل خاطر مینماید:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز آغاز بر طبق زهدوتقوا سازه گردیده، سزاوارتر می باشد که در آن به نماز قیام کنی؛ زیرا در این مسجد عده ای می باشند که دوست دارا هستند تمیز و پاک شوند و خداوند پاکیزگان را دوست داراست».
اما خدا به کسانی که با هدف های دیگر مسجد ساختند، خیر تنها ثوابی نمیدهد، بلکه با آنها به شدّت برخورد مینماید و آن ها را منافق به شمار میاورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان افرادیاند که مسجدی ساختند به منظور خسارت رساندن به نبی و مؤمنان و تقویت شرک و تشکیل داد تفرقه بین مؤمنان و کمینگاه برای کسانی که باایمان و پیامبرش پیکار کرده بودند، و آنان پیمان خیال و خاطر مینمایند که نظری جز خیر نداشتهایم امّا خدا مدرک می دهد که لاف میگویند».
آن گاه خداوند اضافه مینماید:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ گاه در آن مسجد نماز اقامه مکن یا این که هیچ گاه در آن مسجد نایست».
از این آیه ها بر می آید که «مسجدسازی» بایستی مطابق تقوای الهی نهادگذاری شود و مقصود این باشد که خدا در آنجا عبادت و گرانقدر داشته شود و محل اجتماع اشخاصی باشد که عشق و علاقه دارا هستند به سوی خداوند جنبش نمایند و خویش را تمیز و پاکیزه سازند و خودسازی نمایند و هدف ها الهی را در آنجا به جاری ساختن درآورند. و مسجد باید مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانها باشد و عایدی اسلام و مسلمین در آن مورد دقت قرار گیرد، خیر اینکه محلّ باندبازی و تفرقه و ضرر رساندن به مسلمانها و موجب بدبینی به پروردگار باشد و در آن کفر و الحاد و بی دینی تقویت شود.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً میفرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ پاد شاهِآئینَ عَلى آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمحصولُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد خداوند را آباد نمایند، با آنکه خویش شاهد شرک خویشتناند؛ چه اینکه اجرا آنها بیاجز و فسخ است و خویش در جهنم جاوداناند».
آن گاه میفرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَدینَ[21](؛
«مسجدهای معبود را تنها کسی آباد مینماید که به آفریدگار و روز جزا ایمان دارد، نماز به پا نماید، زکات دهد و جز از پروردگار نترسد. باشد که آنان از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که منظور، عمران ظاهری وجود ندارد بلکه این کلمه و واژه بر عمران معنوی نیز دلالت دارااست که به عبارتی آباد نگاهداشتن مساجد و حضور در آنها برای ادای نماز و شغل های سودمند است؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته می باشد: «عمارت مسجد، وارد شدن و نشستن در آن میباشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و پسندیده کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز خواندن و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز می فرماید: «آیه مضمون وسیعی داراست و کلیه کارها را در بر میگیرد».[23] زمخشری نیز بعداز نقل هر دو حیث از پیامبر اکرم(ص) نقل مینماید که پروردگار فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، منزلهای اینجانب در زمین میباشند و دربین آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان اینجانب قرار دارا هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی فرستاده آفریدگار(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد تلاش کن که اجر آن از حوزه آفریدگار، پردیس است».
ابوذر پرسید: مساجد را چه طور آباد کنیم؟
پیامبر(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند کلام نگویید، سخن فسخ و سخن نادرست نزنید و داد و ستد و دادوستد نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، تلاش کن یاوه و بیهوده نگویی و در حالتیکه این یکسری امر را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را ملامت و سرزنش نکن».[25]
امام راستگو(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل مینماید که فرمود: «زیرا پروردگار تبارک و گران قدر ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا این که روستا) در نافرمانی وی زیادهروی کردهاند، البته میان آنها سه بدن مسلمان (حقیقی و واقعی) است، خطاب فرماید: «ای گناهکاران و اشخاصی که از رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دستورهای اینجانب راز برتافتهاید! در صورتی در بین شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریماند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد مرا آباد میگردانند، و در سحرگاهان استغفار مینمایند، عذابم را بر شما فرود میآوردم».
مرحوم نوری در ذیل حدیث سابق الذکر مینویسد: «حدیث در این مضمون صحت دارد که مراد از عمران مساجد، دایر نگاهداشتن آنها توسط نماز، دعا، خاطر خدا، خواندن قرآن و جز اینهاست، خیر تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی انسان نمیتواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی می بایست فریضه نماز را در منزل بجا آورد. از این رو، در اسلام سفارش شده است که اتاقی را برای نماز و رمز و نیاز تخصیص دهد؛ همانگونه که امروزه نمازخانههایی را در اداره ها، هواپیماها و .... تخصیص دادهاند. امام درست گو(ع) در طومارای به فردی به اسم مسمع نوشت: «دوست دارم که یکی از اتاقهای مقام را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در خانه خویش اتاقی را که خیر خرد بود و خیر گرانقدر، منحصر به فرد نمازش قرار داده بود».[28]
اما پرنور میباشد کهاین امر نباید موجب خواهد شد که آدم حضور کمتری در مساجد پیدا نماید. از اینرو، بر حضور در مساجد همگانی، به خصوص مساجدی که خصوصیت خاص داراهستند، بسیار تأکید و اجرهای متعددی برای نماز قرائت در در آنها نقل شده می باشد.
9. آثار رفتن به مسجد
امام راست گو(ع) فرمود: «اینجانب مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] کسی که به طرف مسجد گام بردارد، پایش را بر خیس و خشکی نمیگذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای وی تسبیح می گوید».
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر افرادی که در تاریکی شب به طرف مساجد میروند به نوری که در روز قیامت برای آنها پیدا میشود».[30]
در ذکر دیگری فرمود: «هر کس برای کمپانی در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر میدارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته خواهد شد و به به عبارتی اندازه درجاتش بالا رود و در صورتیکه در آن موقتا بمیرد، خداوند هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار وی فرایند و انیس تنهایی وی باشند و تاهنگامیکه برانگیخته گردد، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
نبی اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تو در مسجد هستی، خدا در مقابل هر نفسی که میکشی، یک سکو در بهشت به تو عطا مینماید و ملائکه بر تو سلام میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو منزه مینمایند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت میباشد، مگر آنکه حدثی از وی رمز زند ». پهنا شد: ای فرستاده خدا! حدث چیست؟ فرمود: «غایب بودن کردن».[33]
11. اجر نماز در مسجد
رسول اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد اینجانب (مسجد النبی(ص)) پیش آفریدگار، مساوی ده هزار نماز در مساجد دیگر می باشد، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، هم اندازه صد هزار رکعت هست».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «اجر نماز در بیتالمقدس، معادل هزار رکعت نماز است و نماز در مسجد اعظم (جامع)، موازی صد نماز میباشد و نماز در مسجد محله و خویشاوندان ،اجر 25 رکعت نماز را دارد و در مسجد بازار، دوازده موازی نماز می باشد و نماز در منزل، به اندازه یک نماز اجر دارااست».[35]
حضرت امام خمینی(ره) میفرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار پیشنهاد شده است که نماز را در مسجد بخوانند و عالی از همگی مسجدها، مسجد الحرام است و آن گاه مسجد نبی اسلام(ص)، آنگاه مسجد کوفه، آن گاه مسجد بیت المقدس، بعد از آن مسجد جامع هر شهر و بعد مسجد محله و بعداز مسجد محله، مسجد بازار می باشد».
و بعد از آن می فرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب است و همسایه مسجد در صورتی عذری نداشته باشد، مکروه است در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بیتوجهی به مسجد
در حدیثی از فرستاده اکرم(ص) آمده می باشد که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای هم محلی مسجد وجود ندارد، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «کسی که در مسجد ندای نماز را بشنود و فارغ از انگیزه از آن بیرون خواهد شد، منافق است، مگر اینکه قصد رجوع و برگشت داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده میباشد: «مستحب میباشد آدم با هر که در مسجد حاضر نمیشود، طعام نخورد و در امور با وی مشاوره نکند و اهل یک محل وی نشود و از وی زن نگیرد و به وی زن ندهد».[39]
و از امام درست گو(ع) اورده شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد معبود گلایه کردند. آفریدگار به آن ها وحی کرد: به عزت و جلالم قسم که نمازشان را نپذیرم و عدل و داد آنهارا دربین عموم آشکار نسازم و عفو و بخشش اینجانب به آنها نرسد و در بهشتم در مجاورت خود قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «هر که بخواهد وارد مسجد خواهد شد، موءدب و وقار وارد شود؛ چون مساجد، منزلهای خداوند و دوست داستنیترین محلها پیش خدا میباشند».[41]
از اهل بیت(ع) آورده شده که فرمودهاند: «بهتر آن میباشد که هنگام ورود به مسجد، آغاز با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ بیرون شوی».[42]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با عصمت، و هر که بدون آن وارد گردد، مسجد معاند وی خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«نبی وقتی که درون مسجد میشد، اینگونه میفرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به اسم معبود، خدایا! بر محمد و آلش سلام بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای عفووبخشش خویش را برایم گشوده کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «هر گاه درون مسجد شدی، ستایش و قدردانی آفریدگار بگو و بر پیامبر صلوات بفرست».[45] فرستاده اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این میباشد که وقتی در مسجد مینشینی، رو به قبله باشی».[47] پیامبر خدا(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده میباشد، مگر نماز تلاوت یا این که بیان اعلام کردن، پیدانش بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در ذکر دیگری از آن حضرت آمده می باشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن سازه گذاشته گردیدهاند».
طبق این ذکر، مساجد مکانی برای آشنایی، شناساندن و آموزش قرآن و حقایق آن و اجرای نرم افزارها و دستورهای آن می بایست باشد؛ چنان که در بعد از ظهر فرستاده اکرم(ص) و امامان(ع) اینگونه بود.
به این ترتیب می بایست مساجد را عملاً تکریم و احترام آنها را نگهداری کنیم و در توان قدرت از آن ها سود برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و منزلهای آفریدگار وجود ندارد، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده میباشد: «إنّما اُمِرْنا بِتَگرانقدرِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد گردیدهایم؛ چون مساجد، منزلهای آفریدگار در روی زمین به شمار میایند».
در مکان دیگر فرمود: کسی که مسجد را گرامی و از افکندن آب دهن و بینی در آن غربت نماید، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل خواهد شد که خوشحال هست و طومار اعمالش به دست راستش داده می گردد».[51]
3. شغل های ناروا در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خویش را از دادوستد به دور نگهدارید».
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای اشخاص جُنب و حایض، روا وجود ندارد».[53]
در ذکر دیگری فرمود: «سخن ناروا در مسجد، حسنات را میخورد؛ آن سیرتکامل که چهارپایان علفها را میخورند».[54]
و فرمود: «مَن اسمَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] کسی که بدون بهانه در مسجد بخوابد، خداوند اورا به بلایی گرفتار مینماید که از دربین رفتنی وجود ندارد».
امیداست با بهرهگیری هر چه بیشتر از دستورهای گرانبها مدرسه اهل بیت(ع)، روز آپ دیت شاهد پررونقخیس شدن مساجد باشیم. انشاء الله
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله