شعر سرا بودن
یزید شخصی حرفپرداز و شعر سرا بود. مجموعه اشعار وی نیز به چاپ رسیده و به گویش فارسی نیز ترجمه گردیدهاست.[۲۶] یکی شعرهایی که بعد از رخداد عاشورا، از وی آورده شده، این میباشد: جامی از شراب به اینجانب بنوشان که استخوانهایم را سیراب نماید. بعد از آن برگرد و ابن زیاد را اینگونه جامی بنوشان، به عبارتی که رازدار و امین اینجانب میباشد و محور خلافت اینجانب به دست وی پایدار مسجد النبی کوهسنگی مشهد شوید.[۲۷]
إِسقِني شُربَة تُرَوّي مُشاشي
ثُمَّ مِل فَاِسقِ مِثلَها اِبنَ زِيادِ
صاحِبَ السِرِّ وَالأَمانَةِ عِندي
وَلِتَسديدِ مَغنَمي وَجِهادي[۲۸]
مورخان نقل کردهاند در هنگامی که معاویه، یزید را با سپاه اسلام به سوی حافظه موقت ارسال کرد، لشکریان جلو رفته و مبتلا آبله و تب شدند؛ البته یزید با همسرش دربین خط مش ماند، درگیر میگساری شد و اشعاری اینگونه سرود: از تب و آبلهای که به لشکر رسید باکی ندارم، هر گاه در دیر مُرّان[یادداشت ۱] در غرفهها بر تخت توکل داده باشم و در کنارم امکلثوم آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشد.[۳۰]
وَما أُبالي إِذا لاقَت جُموعُهُمُ
بِالغَذقَذونَةِ مِن حُمّى وَ مِن مومِ
إِذا اِتَّكَأتُ عَلى الأَنماطِ مُرتَفِعاً
بَدير مُرّانَ عِندي أُمُّ كُلثومِ[۳۱]
بیعت به چنگ آوردن معاویه برای یزید
زمانی معاویه در سال ۵۶ قمری قصد به ولایتعهدی یزید گرفت، زیاد بن ابیه به وی بیان کرد: «یزید آدم سستی میباشد که به شکارکردن بیش تر از خلافت عشق و علاقه داراست و برای خلافت مطلوب وجود ندارد».[۳۲] معاویه برای آرم دادن صورتای مجاهد از یزید، در سال ۵۲ قمری اورا با سپاهیان مسلمان، به سوی روم ارسال کرد.[۳۳] همینطور جایگاه امیری حاجیان را به یزید اعطا کرد تا او را از شرابخواری بازدارد و از مخالفتها علیه وی بکاهد.[۳۴] بهعلاوه اینکه بیعت تصاحب کردن برای یزید را تا بعداز شهیدشدن امام حسن(ع) به تأخیر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد انداخت.[۳۵]
در صلحطومار امام حسن(ع) آمده بود که معاویه نباید کسی را جانشین خویش نماید و تعیین خلیفه را به شورای مسلمان ها واگذارد. به نقل از منابع تاریخی بعداز شهید شدن امام حسن(ع)، معاویه به صلحطومار متعهد نماند و به فرمانداران و کارگزارانش دستورداد به ثنا از یزید بپردازند و هیأتهایی از شهرهای تعالی برای بیعت با یزید به سوی وی روانه شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمایند.[۳۶]
عموم مدینه بیش از سایر شهرهای اسلامی، با بیعت مخالف بودند.[۳۷] معاویه به شاعرانِ مخالف یزید، کادوهایی اعطا کرد و حیث آنها را برگرداند.[۳۸] همینطور به مدینه هجرت کرد تا از عموم بیعت بگیرد؛[۳۹] البته نتوانست امام حسین، عبدالله بن زبیر و عبدالله بن قدمت و عبدالرحمن ابن ابی دیده نشده را وادار به بیعت با یزید نماید.[۴۰] نقل میباشد عبدالله بن قدمت درباره بیعت با یزید اظهارکرد: «بیعت کنیم با هر کس با خجستهها و سگها بازی مینماید و شراب مینوشد و آشکارا فسق مینماید؟! عذر و بهانه ما نزد آفریدگار چیست؟!».[۴۱]
امام حسین(ع) نیز در مجلسی که معاویه و ابن عباس و بعضا از درباریان و قوم اموی حضور داشتند، معاویه را سرزنش کرد و با اشاره به خوی یزید، معاویه را از کوشش برای جانشینی وی برحذر داشت و به ابطال دلیلهای معاویه برای جلب بیعت با یزید پرداخت.[۴۲] همینطور در مجلس دیگری که عوام مردم در آن حضور داشتند، یزید را شرابخوار و اهل هوا و هوس معرفی کرد.[۴۳]
خلافت یزید
بعداز مرگ معاویه، یزید به حکومت رسید.[۴۴] وی اول کسی بود که خلاف سنت خلفای قبل، به انتصاب از سوی پدرش و به طور ارثی حکم دهنده شد.[۴۵] بر پایه ی منابع تاریخی، یزید در حین حکومتش هرگونه مخالفتی را سرکوب می کرد.[۴۶] در روز ابتدا، طومارای به حکم دهنده مدینه نوشت و اورا از مرگ معاویه باخبر تشکیل داد و به وی دستورداد که از حسین بن علی(ع) و عبدالله بن قدمت و عبدالرحمن بن ابیدیده نشده و عبدالله بن زبیر به اجبار بیعت بگیرد و کسی که نپذیرفت گردنش را بزند.[۴۷]
عبدالحسین زرینکوب:
در تاریخ خلفا هیچ نامی از اسم یزید شومتر و کینه دوزی انگیزتر وجود ندارد. خلافت کوتاه وی تنها سه سال و نیم طولانی شد ... 1سال حسین بن علی(ع) را کشت، یکسال مدینه را غارت کرد و 1 سال هم کعبه را به سنگ و حریق بست. هرکدام از این سه رخداد می توانست یک خلیفه و یک خویشان را ننگین نماید. البته، از پر نمک بختی ننگ هر سه گناه بر گردن وی زمینخورد.[۴۸]
مسعودی در تعریف سیاست وی مینویسد: سیره یزید به عبارتی سیره فرعون بود، بلکه فرعون عادلخیس از وی در بین رعیتش و منصفخیس از وی میان خاص و عامش بود.[۴۹] همینطور مسعودی از ابومخنف، نقل کرده که در طول حکومت یزید، شرابخواری و گناه به دست کارگزاران وی در مکه و مدینه به طور علنی ترویج یافت.[۵۰]
حکومت یزید سه سال به طول انجامید.[۵۱] مورخان انجام و اقدامات وی دراین سه سال را دیباچه بخش اعظمی از مخالفتها بر ضد خلفای بنیامیه و سقوط حکومت آنها میدانند.[۵۲] وی در سال اولیه حکومتش امام حسین(ع) و اهل بیت اورا شهید کرد،[۵۳] در سال دوم، حرمت مدینه را ناکامی و به برهه زمانی سه روز جان و جنس عموم مدینه را بر سپاهیانش حلال کرد[۵۴] و در سال سوم کعبه را گزینه تاخت و تاز قرار بخشید و آن را به حریق کشید.[۵۵]
شعر سرا بودن
یزید شخصی حرفپرداز و شعر سرا بود. مجموعه اشعار وی نیز به چاپ رسیده و به گویش فارسی نیز ترجمه گردیدهاست.[۲۶] یکی شعرهایی که بعد از رخداد عاشورا، از وی آورده شده، این میباشد: جامی از شراب به اینجانب بنوشان که استخوانهایم را سیراب نماید. بعد از آن برگرد و ابن زیاد را اینگونه جامی بنوشان، به عبارتی که رازدار و امین اینجانب میباشد و محور خلافت اینجانب به دست وی پایدار مسجد النبی کوهسنگی مشهد شوید.[۲۷]
إِسقِني شُربَة تُرَوّي مُشاشي
ثُمَّ مِل فَاِسقِ مِثلَها اِبنَ زِيادِ
صاحِبَ السِرِّ وَالأَمانَةِ عِندي
وَلِتَسديدِ مَغنَمي وَجِهادي[۲۸]
مورخان نقل کردهاند در هنگامی که معاویه، یزید را با سپاه اسلام به سوی حافظه موقت ارسال کرد، لشکریان جلو رفته و مبتلا آبله و تب شدند؛ البته یزید با همسرش دربین خط مش ماند، درگیر میگساری شد و اشعاری اینگونه سرود: از تب و آبلهای که به لشکر رسید باکی ندارم، هر گاه در دیر مُرّان[یادداشت ۱] در غرفهها بر تخت توکل داده باشم و در کنارم امکلثوم آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشد.[۳۰]
وَما أُبالي إِذا لاقَت جُموعُهُمُ
بِالغَذقَذونَةِ مِن حُمّى وَ مِن مومِ
إِذا اِتَّكَأتُ عَلى الأَنماطِ مُرتَفِعاً
بَدير مُرّانَ عِندي أُمُّ كُلثومِ[۳۱]
بیعت به چنگ آوردن معاویه برای یزید
زمانی معاویه در سال ۵۶ قمری قصد به ولایتعهدی یزید گرفت، زیاد بن ابیه به وی بیان کرد: «یزید آدم سستی میباشد که به شکارکردن بیش تر از خلافت عشق و علاقه داراست و برای خلافت مطلوب وجود ندارد».[۳۲] معاویه برای آرم دادن صورتای مجاهد از یزید، در سال ۵۲ قمری اورا با سپاهیان مسلمان، به سوی روم ارسال کرد.[۳۳] همینطور جایگاه امیری حاجیان را به یزید اعطا کرد تا او را از شرابخواری بازدارد و از مخالفتها علیه وی بکاهد.[۳۴] بهعلاوه اینکه بیعت تصاحب کردن برای یزید را تا بعداز شهیدشدن امام حسن(ع) به تأخیر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد انداخت.[۳۵]
در صلحطومار امام حسن(ع) آمده بود که معاویه نباید کسی را جانشین خویش نماید و تعیین خلیفه را به شورای مسلمان ها واگذارد. به نقل از منابع تاریخی بعداز شهید شدن امام حسن(ع)، معاویه به صلحطومار متعهد نماند و به فرمانداران و کارگزارانش دستورداد به ثنا از یزید بپردازند و هیأتهایی از شهرهای تعالی برای بیعت با یزید به سوی وی روانه شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نمایند.[۳۶]
عموم مدینه بیش از سایر شهرهای اسلامی، با بیعت مخالف بودند.[۳۷] معاویه به شاعرانِ مخالف یزید، کادوهایی اعطا کرد و حیث آنها را برگرداند.[۳۸] همینطور به مدینه هجرت کرد تا از عموم بیعت بگیرد؛[۳۹] البته نتوانست امام حسین، عبدالله بن زبیر و عبدالله بن قدمت و عبدالرحمن ابن ابی دیده نشده را وادار به بیعت با یزید نماید.[۴۰] نقل میباشد عبدالله بن قدمت درباره بیعت با یزید اظهارکرد: «بیعت کنیم با هر کس با خجستهها و سگها بازی مینماید و شراب مینوشد و آشکارا فسق مینماید؟! عذر و بهانه ما نزد آفریدگار چیست؟!».[۴۱]
امام حسین(ع) نیز در مجلسی که معاویه و ابن عباس و بعضا از درباریان و قوم اموی حضور داشتند، معاویه را سرزنش کرد و با اشاره به خوی یزید، معاویه را از کوشش برای جانشینی وی برحذر داشت و به ابطال دلیلهای معاویه برای جلب بیعت با یزید پرداخت.[۴۲] همینطور در مجلس دیگری که عوام مردم در آن حضور داشتند، یزید را شرابخوار و اهل هوا و هوس معرفی کرد.[۴۳]
خلافت یزید
بعداز مرگ معاویه، یزید به حکومت رسید.[۴۴] وی اول کسی بود که خلاف سنت خلفای قبل، به انتصاب از سوی پدرش و به طور ارثی حکم دهنده شد.[۴۵] بر پایه ی منابع تاریخی، یزید در حین حکومتش هرگونه مخالفتی را سرکوب می کرد.[۴۶] در روز ابتدا، طومارای به حکم دهنده مدینه نوشت و اورا از مرگ معاویه باخبر تشکیل داد و به وی دستورداد که از حسین بن علی(ع) و عبدالله بن قدمت و عبدالرحمن بن ابیدیده نشده و عبدالله بن زبیر به اجبار بیعت بگیرد و کسی که نپذیرفت گردنش را بزند.[۴۷]
عبدالحسین زرینکوب:
در تاریخ خلفا هیچ نامی از اسم یزید شومتر و کینه دوزی انگیزتر وجود ندارد. خلافت کوتاه وی تنها سه سال و نیم طولانی شد ... 1سال حسین بن علی(ع) را کشت، یکسال مدینه را غارت کرد و 1 سال هم کعبه را به سنگ و حریق بست. هرکدام از این سه رخداد می توانست یک خلیفه و یک خویشان را ننگین نماید. البته، از پر نمک بختی ننگ هر سه گناه بر گردن وی زمینخورد.[۴۸]
مسعودی در تعریف سیاست وی مینویسد: سیره یزید به عبارتی سیره فرعون بود، بلکه فرعون عادلخیس از وی در بین رعیتش و منصفخیس از وی میان خاص و عامش بود.[۴۹] همینطور مسعودی از ابومخنف، نقل کرده که در طول حکومت یزید، شرابخواری و گناه به دست کارگزاران وی در مکه و مدینه به طور علنی ترویج یافت.[۵۰]
حکومت یزید سه سال به طول انجامید.[۵۱] مورخان انجام و اقدامات وی دراین سه سال را دیباچه بخش اعظمی از مخالفتها بر ضد خلفای بنیامیه و سقوط حکومت آنها میدانند.[۵۲] وی در سال اولیه حکومتش امام حسین(ع) و اهل بیت اورا شهید کرد،[۵۳] در سال دوم، حرمت مدینه را ناکامی و به برهه زمانی سه روز جان و جنس عموم مدینه را بر سپاهیانش حلال کرد[۵۴] و در سال سوم کعبه را گزینه تاخت و تاز قرار بخشید و آن را به حریق کشید.[۵۵]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی