مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

0

حدیث سِلسِلَةُ‌الذَّهَب حدیث قدسی منقول از امام رضا(ع) درباره‌ی توحید و شروط آن میباشد. امام رضا(ع) این حدیث را هنگام عبور از نیشابور به طرف مرو اذعان کرد. راویان این حدیث تمامی امامان معصوم‌اند تا به فرستاده(ص) و آخر و عاقبت به پروردگار می رسد. به همین استدلال این حدیث را «سلسلة‌الذهب» به معنای «زنجیرۀ زرّین» تعریف کرده‌اند. طبق بعضی گزارش‌ها، به طور همزمان با نقل حدیث، بیش تر از بیست هزار نفر آن را مکتوب مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.

مبتنی بر این حدیث، اطمینان به توحید سبب ساز نجات از حریق دوزخ وجهنم میباشد، اما امام رضا(ع) خویش را شرط این نجات معرفی نموده است. به گفته عالمان شیعه، خواسته امام رضا(ع) اطمینان به امامت میباشد. اللَّه جَلَّ جَلَالُهُ یقُولُ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی قَالَ فَلَمَّا مَرَّتِ الرَّاحِلَةُ نَادَانَا بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا ...آفریدگار جل جلاله می فرماید: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» دژ اینجانب میباشد، پس هرکس که در دژ اینجانب درآید از عذابم در حفاظت میباشد. زیرا مرکب به روش به زمین خورد [امام رضا](ع) ذکر کرد: [ولی] با شرایطش و اینجانب جزو وضعیت آنم آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد است.

روضه خوان صدوق، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص۲۵.

این داستان را عالمانی همانند روحانی صدوق(وفات ۳۸۱ق) در کتاب‌های «توحید»[۱]، «الامالی»[۲]، «معانی الأخبار»[۳] و «عیون خبرها الرضا(ع)»،[۴] نیشابوری (وفات ۵۰۸ق) در «روضة الواعظین و بصیرة المتعظین»[۵] و طبری آملی(وفات ۵۳۳ق) در کتاب بشارة المصطفی لشیعة المرتضی[۶] با مدرک و لفظ ها متعدد و مضمون واحد نقل کرده‌اند. اما روحانی طوسی(وفات ۴۶۰ق) در کتاب امالی مضمون این قصه را در دو داستان متفاوت فارغ از جزء نهایی آن«بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا» نقل نموده است.[۷] بعضا با اعتنا به اینکه این قصه از قرن سوم هجری قمری به آن گاه بوسیله اشخاص متعددی نقل شد‌ه‌است و احتمال توافق یا این که همدستی بر لاف آن منتفی میباشد، آن را حدیث پی در پی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانسته‌اند.[۸]

بنابر نقل روحانی صدوق در کتاب التوحید از اسحاق بن راهویه، هنگامی امام رضا(ع) در مسافرت به خراسان به نیشابور رسید، بعداز آنکه عزم کرد به سوی مأمون کوچ نماید، مُحدِّثان توده شدند، و پهنا کردند:‌ای پسر پیغمبر(ص) از شهر ما تشریف می برید و برای استعمال ما حدیثی ذکر نمی‌فرمائید؟ بعد از این تقاضا، حضرت سرش را از کجاوه خارج آورد و شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد فرمود:

«شنیدم از پدرم موسی بن جعفر(ع) که فرمود شنیدم از پدرم جعفر بن محمد(ع) که فرمود شنیدم از پدرم محمد بن علی(ع) که فرمود شنیدم از پدرم علی بن الحسین(ع) که فرمود شنیدم از پدرم حسین بن علی(ع) فرمود شنیدم از پدرم علی بن ابی‌طالب(ع) که فرمود شنیدم از پیامبر خداوند(ص) که فرمود شنیدم از جبرئیل که اعلام‌کرد شنیدم از آفریدگار عزّوجلّ فرمود: «واژه و کلمه «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» دژ و حصار اینجانب میباشد. پس هر که باطن دژ و حصار اینجانب خواهد شد، از عذاب اینجانب ایمن خواهد بود.» پس زمانی که مَرکب حضرت تکان کرد با صدای بلند فرمود: «با شروط آن و اینجانب خویش یک کدام از آن شروط میباشم».[۹]

با اعتنا به اینکه اکثر مخاطبان امام رضا(ع) اهل سنت بودند، حضرت به زمینه امامت اشاره می‌نماید و می فرماید: «و انا اینجانب شروطها».[۱۰]

انگیزه نامگذاری به سلسلة‌الذهب

نگارگری حدیث سلسلة‌الذهب، تاثیر پیامبر‌زاده.
این حدیث دارای شهرت به حدیث سلسلة‌الذّهب [یعنی زنجیرۀ زرّین] میباشد. این نامگذاری به‌این عامل میباشد که اشخاص حاضر در مدرک حدیث، همه از معصومان می‌باشند؛ یعنی امام رضا(ع) از امام هفتم و وی از امام ششم و وی از... تا اینکه به امام نخستین میرسد و وی از رسول(ص) و فرستاده از خداوند نقل می‌نماید. همینطور این بیان شده که یکی‌از امیران سامانی، این حدیث را با طلا و جواهرات نوشت و دستورداد آن را با او در قبر بگذارند. از این‌رو، بعضا همین مورد را وجه اسم‌گذاری حدیث به سلسلة‌الذهب دانسته‌اند.[۱۱]

تفصیل

حدیث سلسلة الذهب بر دو طرف سردر یک کدام از ورودی‌های بقعه امام رضا
روحانی صدوق بعداز نقل سخن امام رضا(ع) در کتاب توحید میگوید: معنای حرف حضرت این میباشد که از شروط «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» اقرار به امامت اینجانب میباشد و اینکه اینجانب از جانب آفریدگار امامی هستم که فرمانبری‌ام واجب میباشد.[۱۲][یادداشت ۱]

با دقت به اینکه این حدیث به مسأله توحید و ولایت اشاره نموده است بعضی معتقدند که مقصود مهم این ماجرا ذکر همین لینک و پیوند میباشد؛ به دلیل آن که عموم نیشابور، از اهل‌سنت بودند و نگاه آن ها به ولایت معصومان، ولایت به معنای فرمانبری (یعنی امامت) عدم وجود. بر این مبنا امام رضا(ع) با اشاره به اینکه توحید پناهگاهی قابل پشت گرمی و اصل آیین میباشد، البته مسیر وصال به آن، به دست آوردن حقائق از امام و تقلید از وی میباشد.[۱۳] به ارتباط دربین توحید و ولایت امامان معصوم در دیگر احادیث نیز اشاراتی گردیده است مانند زیارت جامعه کبیره و علامه مجلسی نیز در گستردن این فراز از زیارت جامعه کبیره (مَنْ اَرادَ اللهَ بَدَأَ بِكُمْ وَمَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْكُمْ) احتمالاتی را ذکرکرده مانند این که وصال به معارف الهی و جایگاه رضای وی جز با تقلید از امامان معصوم (ع) ممکن وجود ندارد، توحید الهی صرفا با پذیزش کلام معصومان دست یافتنی میباشد، فارغ از اخذ علم ها از امامان راهی چهت نیل به توحید وعبادت واقعی وجود ندارد، توحید ودیگر معارف تنها با گفتار امامان و عامل آنها دست یافتنی میباشد، وصال به غایت مراتب توحید صرفا در پرتو تبعیت از آن‌ها ممکن میباشد، رد کننده سخنان امامان مشرک ست و این که خداشناس حقیقی وواقعی با‌یقین پذیرنده مجموع سخنان امامان میباشد. [۱۴] به اعتقاد و باور مطهری متفکر معاصر توحید در حرف امام رضا(ع) به‌این جهت حصن و باروی الهی دانسته گردیده است که توحیداساس و ریشه میباشد و همچون الف میباشد که به دنبالش همگی چیز می‌باشد. [۱۵]بعضی از دانشمندان نیز حدیث سلسلة الذهب را بیان‌کننده فلسفه سیاسی تشیع و عرفان رضوی و تخصیص داشتن ولایت سیاسی، علمی و معنوی به امامان معصوم(ع) دانسته‌اند.[۱۶]