رفضایل قرآنی
فضیلت ها قرآنی، آیاتی از قرآن میباشند که درباره امام علی(ع)، نازل گردیدهاند یا این که امام علی(ع) مصداق آنها معرفی گردیده است. از ابنعباس نقل شدهاست آن مقدار از قرآن كه درباره على(ع) نازل گردیده، درباره هيچكس نازل نشده میباشد.[۶] همینطور ابنعباس از پیامبر پروردگار(ص) نقل کرده آفریدگار آیهای را نازل نکرد که در آن «یا این که أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی در رأس مؤمنان و امیر آنها میباشد.[۷] وی نزول بیشتراز ۳۰۰ آیه را در مدح علی(ع) دانسته میباشد.[۸] به گفته سید مرتضی عسکری (درگذشت ۱۳۸۶ش) سیرهنگار شیعه، ادله اینکه با وجود این کلیه فضیلت ها قرآنی، البته به اسم حضرت علی(ع) در قرآن تصریح نشده این میباشد که قرآن بوسیله حاکمان ستمگر و عده ای که آن را تیرباران کردند از تحریف محفوظ بماند به این دلیل که بیان جزئییات در تورات و انجیل از اسباب و اثاث اصلی در تحریفهای این دو کتاب میباشد.[۹] بعضا از فضیلت ها قرآنی امام علی(ع) مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتاند از:
آیه ولایت: آیه ۵۵ سوره مائده که میگوید معبود، فرستاده(ص) و اشخاصی که نماز را برپا میدارا هستند و در اکنون رکوع زکات میدهند، بر عموم ولایت دارا هستند.[۱۰] مفسران شیعه و سنی، شأن نزول این آيه را ماجرای خاتمبخشی حضرت علی(ع) دانستهاند که در درحال حاضر رکوع، انگشتر خویش را به حاجتمند آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داد.[۱۱]
آیه شراء: آیه ۲۰۷ سوره بقره، افرادی را ستوده میباشد که حاضرند جان خویش را در عوض بهدستآوردن رضایت آفریدگار فدا نمایند.[۱۲] بهگفته ابنابیالحدید فقید معتزلی، کلیه مفسران بر این باورند کهاین آیه در فضیلت امام علی(ع) نازل گردیدهاست.[۱۳] علامه طباطبایی نوشته میباشد: که طبق احادیث این آیه درباره ماجرای لیلة المَبیت نازل شدهاست.[۱۴] در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند به منزل فرستاده اکرم(ص) در مکه حمله نمایند و اورا به قتل برسانند. دراین شب، امام علی(ع) برای نگهداری جان نبی در بستر وی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خوابید.[۱۵]
آیه تبلیغ: آیه ۶۷ سوره مائده میباشد که براساس آن، نبی اسلام(ص) مکلف شد پیامی را به عموم ابلاغ نماید که در حالتیکه در رساندن آن کوتاهی نماید، رسالت پیامبریِ خویش را بهاعمال نرسانده میباشد.[۱۶] بهگفته مفسران شیعه و سنی، آیه تبلیغ بعد از رجوع نبی از حَجّةُالوداع در غدیر خم نازل گردیده است.[۱۷] در احادیث، شأن نزول آیه تبلیغ اتفاق غدیر و اعلام جانشینی حضرت علی دانسته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۱۸]
آیه اِکمال: آیه ۳ سوره مائده میباشد که از بی نقصشدن آئین اسلام حرف می گوید.[۱۹] بهگفته ناصر مکارم شیرازی، مفسر شیعه، در تفاسیر شیعه مراد از بی نقصشدن آیین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمانها دانسته گردیده و احادیث هم آن را تأیید مینماید.[۲۰] عالمان شیعه بر این باورند که آیه اکمال درباره اتفاق غدیر نازل گردیدهاست.[۲۱]
آیه صادقین: آیه ۱۱۹ سوره توبه میباشد که به مؤمنان امر می دهد یاروهمدم صادقین باشند و از آنها تبعیت نمایند.[۲۲] در احادیث شیعه، صادقین به اهلبیت(ع) تعبیر شدهاست.[۲۳] خواجه نصیرالدین طوسی این آیه را از دلایل امامت علی(ع) دانسته میباشد.[۲۴]
آیه نه البریه: آیه هفتم سوره بینه میباشد که اشخاصی را که ایمان آورده و شغل پارسا ایفا دادهاند، برگزیدگان آفريدگان معرفی مینماید.[۲۵] براساس احادیثِ شیعه و سنی، این دسته امام علی(ع) و شیعهها وی می باشند.[۲۶]
آیه با تقواالمؤمنین: آیه ۴ سوره تحریم میباشد که در آن معبود علی(ع)، جبرئیل و دیگر ملائکه را، حامی نبی اسلام(ص) قرار داده میباشد. در تفاسیر با استناد به روایاتی از روش فریقین،[۲۷] صرفا مصداق پارساالمومنین امام علی(ع) معرفی شدهاست.[۲۸]
آیه انفاق: آيه ۲۷۴ سوره بقره میباشد. این آیه مشوق اشخاصی را که در شب و روز، و نهان و آشکارا، انفاق مینمایند، نزد پروردگارشان دانسته میباشد.[۲۹] بهگفته مفسران، این آیه درباره على(ع) نازل گردیده که چهار درهم داشت و يكى را در شب انفاق كرد، يكى را در روز، يكى را در نهان و يكى را آشكارا.[۳۰]
آیه نجوا: آیه ۱۲ سوره مجادله میباشد که به مسلمانها ثروتمند فرمان می دهد پیش از نجوا (گفتگوی رازّی) با نبی اسلام(ص)، بایستی صدقه بدهند.[۳۱] بهگفته طبرسی بیشتر مفسران شیعه وسنی امام علی(ع) را فقط کسی دانسته اند که بهاین آیه کار نموده است.[۳۲]
آیه وُدّ: آیه ۹۶ سوره مریم میباشد که طبق آن خدا محبت مؤمنان را در دل دیگر افراد قرار میدهد.[۳۳] برپایه بعضا احادیث، نبی(ص) از علی خواست بگوید؛ خدایا محبت منرا در دل مؤمنان قرار بده. پس از این درخواست، آیه وُدّ نازل شد.[۳۴]
آیه مباهله: آیه ۶۱ سوره آلعمران میباشد که ماجرای مباهله نبی(ص) با مسیحیان نجران را ذکر مینماید. بنابر تفاسیر، امام علی(ع) دراین آیه بهمنزله نَفْس و جان نبی(ص) معرفی شدهاست.[۳۵]
آیه پاک سازی: بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب میباشد که در آن از عزم پروردگار بر عصمت اهل بیت(ع) از رجس و زشتی کلام آمده میباشد. مفسران شیعه معتقدند این آیه درباره ی اصحاب کساء نازل گردیده است.[۳۶]
آیه اولینالامر: آیه ۵۹ سوره نساء میباشد که مؤمنان را به اطاعت از آفریدگار و نبی خداوند(ص) و اولینالامر امر میدهد.[۳۷] از حیث مفسران شیعه و سنی آیه نام برده بر طهارت اولوالامر دلالت داراست.[۳۸] در احادیث خواسته از اولینالامر امامان شیعه معرفی شدهاست.[۳۹]
آیه مودت: آیه ۲۳ سوره شوری میباشد. درین آیه، مودت و محبتِ «اَلْقُرْبیٰ» بهتیتر مزد رسالت نبی بر مسلمان ها واجب گردیده است.[۴۰] از ابنعباس بیان شده که رسول خواسته از القربی را علی، فاطمه، حسن و حسین دانسته میباشد.[۴۱]
آیه اطعام: این آیه نیکوکاران را عده ای معرفی مینماید که با آنکه خودشان به طعام نیاز داراهستند آن را بهخیال و خاطر معبود به مسکین، یتیم و اسیر می دهند.[۴۲] بنابر احادیث این آیه، درباره عفووبخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۴۳] طبق روایات، حضرت علی(ع)، فاطمه(س) بهخیال و خاطر شفای حسنین سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذایشان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۴۴]
آیه اهل الذکر: آیه ۴۳ سوره نحل و آیه ۷ سوره انبیاء میباشد که بر پرسیدن سؤال از اهل بیان تأکید مینماید.[۴۵] بر محور بعضا احادیث، اهل بیان مخصوص در اهلبیت فرستاده میباشد.[۴۶]
آیه نصر: آیه ۶۲ سوره انفال میباشد. به حیث آیتالله مکارم شیرازی، هر مؤمنی که نبی اکرم(ص) را امداد کرده، شامل این آیه میباشد اما تردیدی وجود ندارد که مصداق أکمل و شخص شاخص مؤمنان درین آیه، حضرت علی(ع) میباشد. [۴۷] وی در کتاب آیهها ولایت در قرآن تصریح نموده است که آيه نصر، يكى از آيات فضيلت امیرالمؤمنین(ع) میباشد.[۴۸]
صراط بی واسطه: در احادیث زیادی علی(ع) و ولایت امام علی(ع) به عبارتی صراط بدون واسطه در قرآن معرفی شدهاست.[۴۹]
رفضایل قرآنی
فضیلت ها قرآنی، آیاتی از قرآن میباشند که درباره امام علی(ع)، نازل گردیدهاند یا این که امام علی(ع) مصداق آنها معرفی گردیده است. از ابنعباس نقل شدهاست آن مقدار از قرآن كه درباره على(ع) نازل گردیده، درباره هيچكس نازل نشده میباشد.[۶] همینطور ابنعباس از پیامبر پروردگار(ص) نقل کرده آفریدگار آیهای را نازل نکرد که در آن «یا این که أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی در رأس مؤمنان و امیر آنها میباشد.[۷] وی نزول بیشتراز ۳۰۰ آیه را در مدح علی(ع) دانسته میباشد.[۸] به گفته سید مرتضی عسکری (درگذشت ۱۳۸۶ش) سیرهنگار شیعه، ادله اینکه با وجود این کلیه فضیلت ها قرآنی، البته به اسم حضرت علی(ع) در قرآن تصریح نشده این میباشد که قرآن بوسیله حاکمان ستمگر و عده ای که آن را تیرباران کردند از تحریف محفوظ بماند به این دلیل که بیان جزئییات در تورات و انجیل از اسباب و اثاث اصلی در تحریفهای این دو کتاب میباشد.[۹] بعضا از فضیلت ها قرآنی امام علی(ع) مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتاند از:
آیه ولایت: آیه ۵۵ سوره مائده که میگوید معبود، فرستاده(ص) و اشخاصی که نماز را برپا میدارا هستند و در اکنون رکوع زکات میدهند، بر عموم ولایت دارا هستند.[۱۰] مفسران شیعه و سنی، شأن نزول این آيه را ماجرای خاتمبخشی حضرت علی(ع) دانستهاند که در درحال حاضر رکوع، انگشتر خویش را به حاجتمند آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داد.[۱۱]
آیه شراء: آیه ۲۰۷ سوره بقره، افرادی را ستوده میباشد که حاضرند جان خویش را در عوض بهدستآوردن رضایت آفریدگار فدا نمایند.[۱۲] بهگفته ابنابیالحدید فقید معتزلی، کلیه مفسران بر این باورند کهاین آیه در فضیلت امام علی(ع) نازل گردیدهاست.[۱۳] علامه طباطبایی نوشته میباشد: که طبق احادیث این آیه درباره ماجرای لیلة المَبیت نازل شدهاست.[۱۴] در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند به منزل فرستاده اکرم(ص) در مکه حمله نمایند و اورا به قتل برسانند. دراین شب، امام علی(ع) برای نگهداری جان نبی در بستر وی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خوابید.[۱۵]
آیه تبلیغ: آیه ۶۷ سوره مائده میباشد که براساس آن، نبی اسلام(ص) مکلف شد پیامی را به عموم ابلاغ نماید که در حالتیکه در رساندن آن کوتاهی نماید، رسالت پیامبریِ خویش را بهاعمال نرسانده میباشد.[۱۶] بهگفته مفسران شیعه و سنی، آیه تبلیغ بعد از رجوع نبی از حَجّةُالوداع در غدیر خم نازل گردیده است.[۱۷] در احادیث، شأن نزول آیه تبلیغ اتفاق غدیر و اعلام جانشینی حضرت علی دانسته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۱۸]
آیه اِکمال: آیه ۳ سوره مائده میباشد که از بی نقصشدن آئین اسلام حرف می گوید.[۱۹] بهگفته ناصر مکارم شیرازی، مفسر شیعه، در تفاسیر شیعه مراد از بی نقصشدن آیین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمانها دانسته گردیده و احادیث هم آن را تأیید مینماید.[۲۰] عالمان شیعه بر این باورند که آیه اکمال درباره اتفاق غدیر نازل گردیدهاست.[۲۱]
آیه صادقین: آیه ۱۱۹ سوره توبه میباشد که به مؤمنان امر می دهد یاروهمدم صادقین باشند و از آنها تبعیت نمایند.[۲۲] در احادیث شیعه، صادقین به اهلبیت(ع) تعبیر شدهاست.[۲۳] خواجه نصیرالدین طوسی این آیه را از دلایل امامت علی(ع) دانسته میباشد.[۲۴]
آیه نه البریه: آیه هفتم سوره بینه میباشد که اشخاصی را که ایمان آورده و شغل پارسا ایفا دادهاند، برگزیدگان آفريدگان معرفی مینماید.[۲۵] براساس احادیثِ شیعه و سنی، این دسته امام علی(ع) و شیعهها وی می باشند.[۲۶]
آیه با تقواالمؤمنین: آیه ۴ سوره تحریم میباشد که در آن معبود علی(ع)، جبرئیل و دیگر ملائکه را، حامی نبی اسلام(ص) قرار داده میباشد. در تفاسیر با استناد به روایاتی از روش فریقین،[۲۷] صرفا مصداق پارساالمومنین امام علی(ع) معرفی شدهاست.[۲۸]
آیه انفاق: آيه ۲۷۴ سوره بقره میباشد. این آیه مشوق اشخاصی را که در شب و روز، و نهان و آشکارا، انفاق مینمایند، نزد پروردگارشان دانسته میباشد.[۲۹] بهگفته مفسران، این آیه درباره على(ع) نازل گردیده که چهار درهم داشت و يكى را در شب انفاق كرد، يكى را در روز، يكى را در نهان و يكى را آشكارا.[۳۰]
آیه نجوا: آیه ۱۲ سوره مجادله میباشد که به مسلمانها ثروتمند فرمان می دهد پیش از نجوا (گفتگوی رازّی) با نبی اسلام(ص)، بایستی صدقه بدهند.[۳۱] بهگفته طبرسی بیشتر مفسران شیعه وسنی امام علی(ع) را فقط کسی دانسته اند که بهاین آیه کار نموده است.[۳۲]
آیه وُدّ: آیه ۹۶ سوره مریم میباشد که طبق آن خدا محبت مؤمنان را در دل دیگر افراد قرار میدهد.[۳۳] برپایه بعضا احادیث، نبی(ص) از علی خواست بگوید؛ خدایا محبت منرا در دل مؤمنان قرار بده. پس از این درخواست، آیه وُدّ نازل شد.[۳۴]
آیه مباهله: آیه ۶۱ سوره آلعمران میباشد که ماجرای مباهله نبی(ص) با مسیحیان نجران را ذکر مینماید. بنابر تفاسیر، امام علی(ع) دراین آیه بهمنزله نَفْس و جان نبی(ص) معرفی شدهاست.[۳۵]
آیه پاک سازی: بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب میباشد که در آن از عزم پروردگار بر عصمت اهل بیت(ع) از رجس و زشتی کلام آمده میباشد. مفسران شیعه معتقدند این آیه درباره ی اصحاب کساء نازل گردیده است.[۳۶]
آیه اولینالامر: آیه ۵۹ سوره نساء میباشد که مؤمنان را به اطاعت از آفریدگار و نبی خداوند(ص) و اولینالامر امر میدهد.[۳۷] از حیث مفسران شیعه و سنی آیه نام برده بر طهارت اولوالامر دلالت داراست.[۳۸] در احادیث خواسته از اولینالامر امامان شیعه معرفی شدهاست.[۳۹]
آیه مودت: آیه ۲۳ سوره شوری میباشد. درین آیه، مودت و محبتِ «اَلْقُرْبیٰ» بهتیتر مزد رسالت نبی بر مسلمان ها واجب گردیده است.[۴۰] از ابنعباس بیان شده که رسول خواسته از القربی را علی، فاطمه، حسن و حسین دانسته میباشد.[۴۱]
آیه اطعام: این آیه نیکوکاران را عده ای معرفی مینماید که با آنکه خودشان به طعام نیاز داراهستند آن را بهخیال و خاطر معبود به مسکین، یتیم و اسیر می دهند.[۴۲] بنابر احادیث این آیه، درباره عفووبخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۴۳] طبق روایات، حضرت علی(ع)، فاطمه(س) بهخیال و خاطر شفای حسنین سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذایشان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۴۴]
آیه اهل الذکر: آیه ۴۳ سوره نحل و آیه ۷ سوره انبیاء میباشد که بر پرسیدن سؤال از اهل بیان تأکید مینماید.[۴۵] بر محور بعضا احادیث، اهل بیان مخصوص در اهلبیت فرستاده میباشد.[۴۶]
آیه نصر: آیه ۶۲ سوره انفال میباشد. به حیث آیتالله مکارم شیرازی، هر مؤمنی که نبی اکرم(ص) را امداد کرده، شامل این آیه میباشد اما تردیدی وجود ندارد که مصداق أکمل و شخص شاخص مؤمنان درین آیه، حضرت علی(ع) میباشد. [۴۷] وی در کتاب آیهها ولایت در قرآن تصریح نموده است که آيه نصر، يكى از آيات فضيلت امیرالمؤمنین(ع) میباشد.[۴۸]
صراط بی واسطه: در احادیث زیادی علی(ع) و ولایت امام علی(ع) به عبارتی صراط بدون واسطه در قرآن معرفی شدهاست.[۴۹]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی