اذن اجتهاد، مدرک بر بضاعت دینی در استباط احکام فقاهتی از متنها فقاهتی در منطقههای علمیه میباشد. مدرک یا این که اذن اجتهاد را معمولا اساتید پررنگ حوزه که خویش از مجتهدان شناخته گردیدهاند، به شاگردان دارنده توان اجتهاد اعطا مینمایند. این سند ممکن میباشد مکتوب یا این که شفاهی باشد؛ ممکن میباشد مدرک بر اجتهاد مطلق باشد یا این که بر مسجد النبی کوهسنگی مشهد اجتهاد تَجَزّی.
نامگذاری و رده
در سدههای اخیر مرسوم بوده میباشد که هنگام وصال طالب فقه به منزلت سزاوارای از دانش، از سوی مدرس یا این که استادان او، تصدیقی غالباً به طور کتبی و احیاناً به صورت شفاهی صادر میشود که وصال اورا به رتبه اجتهاد سند می دهد. این تصدیق را اصطلاحاً «اذن اجتهاد» مینامند.[۱] به گفته نبی جعفریان، تاریخپژوه شیعه، ترویج اذن اجتهاد مرتبط با قرن سیزدهم چهاردهم قمری میباشد که مضمون اجتهاد به طور دور از شوخیخیس مطرح شد. به گفته او اذن اجتهاد برای تأیید و مقبولیت مجتهدانی که از نجف و کربلا به شهرهای دیگر اعزام میشدند، آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد صادر میشد.[۲]
در حوزه علمیه شیعه صدور اینگونه اجازاتی رایج بوده و داشتن چند اذن اجتهاد، بهخصوص از بزرگان، نشان قوّت عملی اذن گیرنده بوده میباشد. برای مثال، در احوالات آیتالله بروجردی آمده میباشد: «در بازه اقامت وی در اصفهان و در ۲۸ سالگی، از سوى سه بدن از اساتید حوزه، برایشان اذن اجتهاد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد صادر شد.»[۳]
بعضی از مجتهدان در صدور اذن اجتهاد بسیار طاقت فرساگیر بودهاند؛ برای مثال نقل کردهاند که روحانی انصاری به کسی اذن اجتهاد نمیداده میباشد.[۴]و حسین حلی، صرفا به سید علی سیستانی اذن اجتهاد مطلق داده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۵]
اجتهاد و اقسام آن
نوشتهعلمیٔ اساسی: اجتهاد
اجتهاد، اصطلاحی در فقه اسلامی به معنای استنباط احکام فقهی با شروطی خاص از منابع فقه یا این که «استنباط احكام و وظايف عملى فقهی از دلیل و اصول» میباشد. کسی را که به توانگری اجتهاد رسیده میباشد، مجتهد گویند. اجتهاد مستلزم یاد دادن شاخههای مختلفی از علم ها فقاهتی و ادبی میباشد و طُلاب علم ها شرعی چهت نیل به اجتهاد سالهابه شکل یادگرفتن های همگانی وتخصصی(دروس بیرون) در تعلیم ادبیات عرب، اصول فقه، منطق، آیهها الاحکام، رجال و درایه،فقه و عقیدههای فقهای متقدم، تعبیر و تفسیر قرآن و دیگر علم ها مرتبط کوشش مینمایند. مجتهدی که در کلیه ابواب فقه صاحب و مالک رأی و لحاظ میباشد و می تواند از استدلال اربعه (قرآن، سنت، عقل و اجماع) در کلیه این ابواب، حکم الهی را حصول نماید، دارنده اجتهاد مطلق میباشد و به وی مجتهد جامع الشرائط گفته می شود.[۶] در مقابل به مجتهدی که صرفا در برخی از ابواب فقه میتواند احکام الهی را حصول نماید، مجتهد متجزی می گویند.[۷]
پانویس
اذن اجتهاد، مدرک بر بضاعت دینی در استباط احکام فقاهتی از متنها فقاهتی در منطقههای علمیه میباشد. مدرک یا این که اذن اجتهاد را معمولا اساتید پررنگ حوزه که خویش از مجتهدان شناخته گردیدهاند، به شاگردان دارنده توان اجتهاد اعطا مینمایند. این سند ممکن میباشد مکتوب یا این که شفاهی باشد؛ ممکن میباشد مدرک بر اجتهاد مطلق باشد یا این که بر مسجد النبی کوهسنگی مشهد اجتهاد تَجَزّی.
نامگذاری و رده
در سدههای اخیر مرسوم بوده میباشد که هنگام وصال طالب فقه به منزلت سزاوارای از دانش، از سوی مدرس یا این که استادان او، تصدیقی غالباً به طور کتبی و احیاناً به صورت شفاهی صادر میشود که وصال اورا به رتبه اجتهاد سند می دهد. این تصدیق را اصطلاحاً «اذن اجتهاد» مینامند.[۱] به گفته نبی جعفریان، تاریخپژوه شیعه، ترویج اذن اجتهاد مرتبط با قرن سیزدهم چهاردهم قمری میباشد که مضمون اجتهاد به طور دور از شوخیخیس مطرح شد. به گفته او اذن اجتهاد برای تأیید و مقبولیت مجتهدانی که از نجف و کربلا به شهرهای دیگر اعزام میشدند، آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد صادر میشد.[۲]
در حوزه علمیه شیعه صدور اینگونه اجازاتی رایج بوده و داشتن چند اذن اجتهاد، بهخصوص از بزرگان، نشان قوّت عملی اذن گیرنده بوده میباشد. برای مثال، در احوالات آیتالله بروجردی آمده میباشد: «در بازه اقامت وی در اصفهان و در ۲۸ سالگی، از سوى سه بدن از اساتید حوزه، برایشان اذن اجتهاد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد صادر شد.»[۳]
بعضی از مجتهدان در صدور اذن اجتهاد بسیار طاقت فرساگیر بودهاند؛ برای مثال نقل کردهاند که روحانی انصاری به کسی اذن اجتهاد نمیداده میباشد.[۴]و حسین حلی، صرفا به سید علی سیستانی اذن اجتهاد مطلق داده شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۵]
اجتهاد و اقسام آن
نوشتهعلمیٔ اساسی: اجتهاد
اجتهاد، اصطلاحی در فقه اسلامی به معنای استنباط احکام فقهی با شروطی خاص از منابع فقه یا این که «استنباط احكام و وظايف عملى فقهی از دلیل و اصول» میباشد. کسی را که به توانگری اجتهاد رسیده میباشد، مجتهد گویند. اجتهاد مستلزم یاد دادن شاخههای مختلفی از علم ها فقاهتی و ادبی میباشد و طُلاب علم ها شرعی چهت نیل به اجتهاد سالهابه شکل یادگرفتن های همگانی وتخصصی(دروس بیرون) در تعلیم ادبیات عرب، اصول فقه، منطق، آیهها الاحکام، رجال و درایه،فقه و عقیدههای فقهای متقدم، تعبیر و تفسیر قرآن و دیگر علم ها مرتبط کوشش مینمایند. مجتهدی که در کلیه ابواب فقه صاحب و مالک رأی و لحاظ میباشد و می تواند از استدلال اربعه (قرآن، سنت، عقل و اجماع) در کلیه این ابواب، حکم الهی را حصول نماید، دارنده اجتهاد مطلق میباشد و به وی مجتهد جامع الشرائط گفته می شود.[۶] در مقابل به مجتهدی که صرفا در برخی از ابواب فقه میتواند احکام الهی را حصول نماید، مجتهد متجزی می گویند.[۷]
پانویس

مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی