مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

قوم و قبیله روضه خوان قمی از قبیله‌های دارای شهرت و باسابقه مرجعیت در قم می‌باشند که ریشه در سده‌های اخیر دارا‌هستند. سید راست گو شیخ قمی تحت عنوان سرسلسله این قوم و قبیله شناخته می‌گردد.[۱] سید محمدهادی روضه خوان در نوشته‌علمی‌ای با تیتر «مرحوم آقا؛ جدّ فامیل شیخ در قم»، سید راستگو روضه خوان را نهاد‌گذار این خویشان در قم معرفی نموده است.[۲] اعضای این قبیله معمولاً اثرها خویش را با عناوینی زیرا «حسینی قمی»، «حسینی شیخ قمی» و «حسینی شیخ» امضا می‌کردند، ولی در منابع تاریخی و تفصیل‌اکنون‌ها بیشتر با تیتر «روضه خوان» شناخته مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌اند.[۳]

سید راست گو روضه خوان قمی

سید راست گو شیخ قمی در سال ۱۲۵۵ق در قم به‌جهان آمد.[۵] او در زمره شاگردان روحانی انصاری در نجف و میرزای شیرازی در سامرا به‌شمار میرفت[۶] و محل رجوع و برگشت کارها عموم قم بود و قمی‌ها به او ارادت بسیار داشتند.[۷] مسجد و مکتب سید راستگو در قم برای مثال بناهای به‌یادگارمانده از اوست.[۸] سید راستگو شیخ در ۵ ربیع‌الاول سال ۱۳۳۸ق از جهان رفت و در آرامستان شیخان دفن شد.[۹] محمدعلی فرمانروا‌آبادی مدرس عرفان امام خمینی، داماد سید درستگو قمی بوده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱۰]

فرزندان سید درست گو شیخ
سید درستگو شیخ ۵ فرزند پسر از دو همسر خویش داشت که دو پسر از یک خانم عرب‌لهجه لبنانی بودند و سه پسر دیگر هم از همسر دوم که اهل قم بود، متولد شدند.[۱۱] سید محمود شیخ (متولد ۱۳۰۷ق) از شاگردان عبدالکریم حائری یزدی که بعد از اتفاق کشف عفاف و حجاب در کشور‌ایران ۱۳۳۰ق به یاروهمدم خانواده به عراق رفت و در درس سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی کمپانی کرد. وی در جریان‌های سیاسی هم نقش داشت که می‌اقتدار به امضای وی پای طومار جریان ملی‌شدن صنعت نفت اشاره نمود. بعد از وفات وی در ۱۸ شعبان سال ۱۳۸۱ق مجالس ترحیم زیادی در قم و کاشان از سوی مراجع پیروی و عموم برگزار شد.[۱۲] میرزا محمود روضه خوان در مسجد بالاسر بقعه حضرت معصومه(س) مدفون میباشد.[۱۳] سید محمد و سید محمدصادق از مراجع تاسی شیعه، فرزندان وی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بودند.

میرزا محمود شیخ در گردآوری طلاب مکتب آقا در قم
میرزا ابوالحسن روضه خوان
سید ابوالحسن شیخ (متولد ۱۳۰۹ق) که بعد از علم آموزی در حوزه علمیه نجف به قم برگشت و از عالمان شناخته‌گردیده قم بود و قمی‌ها او‌را به تقدس و زهدو تقوا می‌شناختند.[۱۴] وی سرویس ها فقاهتی و اجتماعی فراوانی در قم جاری ساختن اعطا کرد.[۱۵] میرزا ابوالحسن شیخ در ۶ ذیقعده ۱۳۸۲ق (۱۲ فروددین ماه سال ۱۳۴۲ش) از عالم رفت و در وادی‌السلام نجف در حوالی رده هود و پارسا دفن شد.[۱۶] سید مهدی روضه خوان نماینده مجلس خبرگان رهبری و سیدهادی روضه خوان فرزندان وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشند.[۱۷]

تصویری از سید ابوالحسن شیخ (ایستاده) در تراس خانه پدری
میرزا فخرالدین شیخ
میرزا فخرالدین روضه خوان از عالمان قم که در سن جوانی در ۱۰ شوال سال ۱۳۶۹ق درگذشت و در بقاع حضرت معصومه(س) دفن شد.[۱۸]

میرزا ابوالقاسم روضه خوان
سید ابوالقاسم شیخ متولد ۱۳۱۶ق در قم که در حوزه نجف از شاگردان میرزای نائینی، آقا ضیاء عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی بود و بعداز رجوع به قم در مسجد امام حسن عسکری به اقامه جماعت و تبلیغ اشتغال داشت. او در ۲۷ رمضان ۱۳۸۴ق درگذشت و در گورستان شیخان دفن شد.[۱۹]

آقا احمد شیخ
سید احمد روضه خوان متولد ۱۳ شوال سال ۱۳۲۲ق و از علم آموزی‌کردگان حوزه علمیه نجف و کربلا بود. از سابقه سید احمد شیخ، سفرهای چندباره تبلیغی وی به هندوستان میباشد. وی بعداز رجوع به جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۴ق به پافشاری گروهی از عالمان و عموم طهران، امامت جماعت مسجد بنی‌هاشمی را بر ذمه گرفت و به تکثیر احکام آیین پرداخت. از تألیفات شیخ کتاب‌های «راز السعادة» در فضیلت صلوات، «کفایة النحو»، «تسلیة المریض» و «خاطرات» به‌جا باقی مانده میباشد.[۲۰] آقا احمد روضه خوان در ۲ صفر ۱۳۸۴ق (۲۳ خرداد ماه سال ۱۳۴۳ش) درگذشت و او‌را در آرامستان شیخان در کنار قبر پدرخانمش روحانی فضلعلی قزوینی دفن کردند.[۲۱]

محمدمهدی ربانی املشی (۱۳۱۳-۱۳۶۴ش) عضو فقیهان زمان نخستین شورای پاسبان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجلس خبرگان قانون اساسی کشور، ستاد انقلاب فرهنگی، مجلس خبرگان رهبری و دادستان تمام مملکت بود. وی از شاگردان آیت‌الله بروجردی، امام خمینی و سید محمد پژوهشگر داماد بود. ربانی املشی در بقعه حضرت معصومه(س) مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد‌ه‌است.

معاش‌طومار
محمدمهدی ربانی دارای شهرت به ربانی املشی، ۳ آذر سال ۱۳۱۳ش در قم متولد شد.[۱] پدرش ابوالمکارم ربانی املشی، روضه خوان مقیم قم بود که به‌گفته محمدمهدی ربانی املشی، معاش خانواده‌اش را با شهریه اندک حوزه و تلاوت نماز استیجاری به‌مشقت اداره میکرد. در حالی که محمدمهدی بیشتر از ۶ سال نداشت مادرش از جهان رفت.[۲] زمانه‌ كودكی‌ ربانی املشی‌ با فقر یار و همدم بود و به‌ گفته‌ او، در فصل‌زمستان‌ آرزوی‌ كفشی‌ داشت‌ كه‌ رخنه‌ نباشد و آب‌ به‌ باط آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد آن‌ نرود![۳]

وفات
محمدمهدی ربانی املشی در ۱۷ تیر سال ۱۳۶۴ش (۱۹ شوال سال ۱۴۰۵ق)[۴] از جهان رفت.[۵] مزارش در بقعه حضرت معصومه(س) قراردارد. با استناد به اعترافات سید مهدی هاشمی بعد از دستگیر، اورده شده میباشد که ربانی املشی با استعمال از پودر سرطان‌زا و به وسیله عواملی مربوط به سید مهدی هاشمی به قتل رسیده میباشد.[۶] سید علی خامنه‌ای رییس جمهور وقت، در پیامی با تسلیت درگذشت ربانی املشی، فقدان اورا ضایعه‌ای بی‌جبران برای کشور ایران و انقلاب اسلامی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانست.[۷]

تحصیلات
محمدمهدی ربانی املشی، از ۵ سالگی آغاز به فراگیری دروس مدرسه‌منزل کرد و بعداز ۲ سال وارد مکتب شد و عصر ابتدایی را تمام کرد و بعد، علم آموزی علم ها اسلامی را در حوزه علمیه قم شروع کرد و دروس مقدمات و سطح را از استادان دارای شهرت آن فرصت و مثلا کفایه و مکاسب را از حسینعلی منتظری و دروس بیرون فقه و اصول را از آیت‌الله بروجردی، امام خمینی، سید محمد متفحص داماد و مرتضی حائری یزدی یادگرفت.[۸] بیشتر مباحثه‌های ربانی املشی در زمانه علم آموزی با اکبر هاشمی رفسنجانی [۹] و آن گاه با محمد مؤمن و سید حسن طاهری خرم‌آبادی و حدود یک تا دو سال با سید شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد علی خامنه‌ای بود.[۱۰]

نبرد سیاسی
محمدمهدی ربانی املشی‌ پيش‌ از انقلاب‌، بارها دستگير و ۷ توشه به‌ زندان‌ زمین خورد. او در سال‌ ۱۳۵۲ش به‌ همپا‌ ۲۵ بدن‌ از استادان‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌ دستگير و به‌ بازه زمانی‌ ۳‌ سال‌ به‌ شهرهای‌ «شوشتر» و «پردیس‌» تبعید شد. او در روزگار‌ تبعيد همواره‌ عموم‌ را به‌ نبرد‌ علیه رژیم پهلوی دعوت می کرد. وی در سال‌ ۱۳۵۶ش نيز به‌ شهرهای‌ «جيرفت‌» و «شهر بابک» تبعيد شد.[۱۱] در کتاب «یاران امام به قصه سندها ساواک: کتاب بیست و یکم: آیت‌الله حاج روضه خوان مهدی ربانی املشی» شغل‌های انقلابی وی از ۲۱ خرداد ماه ۱۳۴۲ش تا ۵ آذر ۱۳۵۷ش با ارائه ۲۸۹ گواهی گزارش گردیده است.[۱۲]

اذن‌طومار تصدی کارها حسبیه
امام خمینی در ۱۹ خرداد ماه سال ۱۳۴۰ش به محمدمهدی ربانی املشی (در ۲۷ سالگی)، اذن‌طومار تصدی کارها حسبیه و شرعیه بخشید.[۱۳]

مسئولیت‌ها

ربانی املشی به هم پا آیت‌الله بهشتی دردیدار مسئولان قضایی با امام خمینی
محمدمهدی ربانی املشی بعداز برد انقلاب اسلامی کشور‌ایران، مسئولیت‌های زیادی را بر ذمه گرفت؛ در مجلس خبرگان قانون اساسی کشور به نمایندگی از استان گیلان حضور داشت.[۱۴] ربانی املشی در سال ۱۳۵۹ش با حکم امام خمینی به همپا محمدجواد باهنر، حسن حبيبى، عبدالكريم سروش، شمس آل‌احمد، جلال‌الدين فارسى و على شريعتمدارى، عضو ستاد انقلاب فرهنگی شد.‏[۱۵]

دادگستری تمام مرزو بوم با حکم امام خمینی در سال ۱۳۶۰ش،[۱۶] عضویت شش ماهه در شورای پاسبان در سال ۱۳۶۱ش،[۱۷] و امامت آدینه موقت طهران،[۱۸] از سایر مسئولیت‌های وی بعد از انقلاب بود.

ربانی املشی در زمان اولیه انتخابات مجلس خبرگان رهبری به نمایندگی از عموم استان خراسان برگزیده شد.[۱۹] او همینطور در زمان دوم انتخابات مجلس شورای اسلامی از طرف عموم طهران راهی مجلس شد و به‌تیتر نایب رییس مجلس برگزیده شد.[۲۰]

پانویس

مُعتَمِد عباسی (۲۲۹ -۲۷۹ق) یا این که المُعْتَمِد علی‌الله پانزدهمین خلیفه عباسی که امر قتل امام حسن عسکری(ع) را صادر کرد. وی از فرزندان متوکل عباسی میباشد و در سال ۲۵۶ق بعداز مهتدی عباسی به خلافت رسید. حکومت معتمد حدود چهار سال با امامت امام عسکری(ع) و ۱۹ سال با امامت امام مهدی(عج) به طور همزمان مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

در حین معتمد تنی چند از علویان زندانی شدند و توده‌ای به قتل رسیدند. طبق پاره‌ای از گزارش‌ها امام عسکری(ع) در روزگار معتمد به زندان به‌زمین‌خورد و بعد از آزادی مسموم شد و به شهید شدن رسید. معتمد بعداز شهیدشدن امام عسکری(ع) برای دستگیری فرزندش امام مهدی(عج) مبادرت کرد که ناکام ماند. در منابع به چندین قیام شیعی در طول وی اشاره گردیده که قیام ابراهیم بن محمد از نوادگان محمد بن حنفیه در مصر و علی بن زید علوی در کوفه برای مثال آنهاست. قیام صاحب و مالک زنج و ظهور قرمطیان برای مثال رخدادهای مجال خلافت معتمد آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

معتمد با همیاری اخوی خویش غالب عباسی، راءس خلافت را از سامرا به بغداد منتقل کرد و با جانبداری اعراب و به‌کارگیری ترکان در نزاع علیه شورشیان، حکومت را از مخاطرات احتمالی سرداران سوراخ بدور کرد. معتمد شخصی هوس‌ران بود و آورده شده که به‌استدلال ناکارآمدی و برای دستیابی آزادی بیشتر برای خوشگذرانی، قلمرو حکومت را دربین فرزند خویش جعفر و برادرش پیروز تقسیم کرد. بعد از مدتی مجموع توان به دست برادرش به‌زمین‌خورد و فقط اسم خلیفه برای وی باقی ماند. بعد از معتمد، فرزند غالب به‌اسم معتضد عباسی اقتدار را به دست رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گرفت.

معرفی اجمالی
احمد بن جعفر بن محمد بن هارون الرشید که از جانب ترکان[۱] ملقب به المعتمد علی‌الله شد[۲] و با این اسم شناخته میشد،[۳] پانزدهمین خلیفه عباسی[۴] و از فرزندان متوکل عباسی میباشد.[مستلزم منبع] لقب وی اباالعباس،[۵] و مادرش کنیز رومی به‌اسم فِتْیان بود،[۶] و به همین انگیزه به ابن‌فتیان نیز آوازه داشت.[۷] وی بعداز مهتدی بالله پسرعموی خویش به خلافت رسید[۸] و ۲۳ سال حکومت شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[۹]

معتمد، سومی خلیفه معاصر امام حسن عسکری(ع) بعد از معتز و مهتدی بود[۱۰] و چهار سال از زمانه امامت امام یازدهم شیعه‌ها در حین معتمد بود.[۱۱] خلافت معتمد ۱۹ سال با امامت امام مهدی(عج)[۱۲] و غایب بودن وی همپا بود.[۱۳]

معتمد در سال ۲۲۹ق در سامرا زاده شد[۱۴] و در ۵۰ سالگی[۱۵] یعنی ۱۱[۱۶] یا این که ۱۹ رجب[۱۷] سال ۲۷۹ق در بغداد درگذشت و در سامرا به خاک ودیعه شد. اورده شده وی با زهری که در طعام یا این که لیوان شرابش ریخته گردیده بود، کشته شد.[۱۸] بعداز مرگ او برادرزاده‌اش احمد بن غالب (معتضد) به خلافت گرد‌همایی.[۱۹]

عالمان و محدثانی زیرا فضل و ادب بن شاذان نیشابوری[۲۰] و احمد بن محمد بن خالد برقی[۲۱] در حین حکومت معتمد می‌زیستند. گروهی از مشهور‌ترین عالمان و محدثان اهل‌سنت زیرا بخاری، مسلم بن حجاج، ابوداود سجستانی، محمد ترمذی، ابن‌ماجه، محمد بن عبدالحکم، مورخ دارای اسم و رسم مصر، حاکم بکار[۲۲] و عالمان دیگر[۲۳] در طی خلافتش از عالم رفتند. از شعر سرا بودن معتمد نیز کلام اورده شده میباشد.[۲۴]

وصال به توان
معتمد در ۱۴ رجب[۲۵] یا این که ۱۸ رجب سال ۲۵۶ق[۲۶] در ۲۵ سالگی خلافت را به دست گرفت.[۲۷] وی در طول مهتدی، خلیفه قدیمی، در زندان بود، ولی بعد از کشته‌شدن مهتدی به دست ترکان، از زندان آزاد شد و با وی به‌تیتر خلیفه بیعت شوید.[۲۸]

معتمد عباسی فرزندش جعفر را ولیعهد خویش کرد و به وی کنیه المفوّض الی‌الله اعطا کرد و برادرش پیروز را بعداز فرزندش ولیعهد نمود.[۲۹] چیره از ولایتعهدی جعفر ناراضی بود و او‌را سزاوار این منصب نمی‌دانست.[۳۰]

معتمد عباسی راس خلافت را از سامرا به بغداد منتقل کرد[۳۱] و بعداز وی بغداد به‌تیتر پایتخت حکومت عباسی باقی ماند.[۳۲] وی با جابجایی توان به بغداد و خریداری کردن حفاظت اعراب[۳۳] از نفوذ ترکان کاست.[۳۴] چنان‌که آورده شده، بعد از وصال به خلافت با ترکان به ملایمت واکنش کرد و آن‌ها‌را به رهبری موسی بن بغا به پیکار با مالک زنج ارسال کرد.[۳۵] به این‌سیرتکامل حکومت را از خطرها احتمالی آن ها بدور کرد.[۳۶] معتز[۳۷] و مهتدی[۳۸] خلفای قبل نیز کارایی کردند تا از اقتدار ترکان بکاهند؛ ولی در غایت به دست سرداران رخنه‌ به قتل رسیدند.

اقدامات
عبدالملک در سال ۶۵ قمری، زمانی مروان بن حکم، پدرش، برای نزاع مرج راهط عازم مصر بود، نائب حکومت شد. مروان در رمضان به عبارتی سال از عالم رفت و عموم دمشق با عبدالملک بیعت کردند.[۸] وقتی که عبدالملک به سلطنت رسید، با تعدادی ارعاب مواجه مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود:

ناآرامی در شام بخاطر ادعای خلافت عمرو بن سعید بن عاص از بنی‌امیه، عمل دوست داران عبدالله بن زبیر، کودتا مسیحیان جَراجِم و هجوم ها مرزی سلطنت روم.
حکومت مختار بن ابی عبید ثقفی در کوفه، مصعب بن زبیر در بصره و عبدالله بن زبیر در مکه.
قیام مجموعه‌های متفاوت خوارج.
رفع تهدید ها
عبدالملک آغاز به عمرو بن سعید قسم ولایت عهدی بخشید و اورا از مخالفت با خویش پشیمان کرد و آنگاه اورا کشت. عبدالملک توانست جنبشی به اسم قیام جراجمه را هم به همین منوال سرکوب نماید.[۹] عبدالملک مجبور شد به امپراتور روم مالیات بپردازد تا خیالش از بابت مرزها آسان باشد.[۱۰] مختار نیز در جنگ با مصعب بن زبیر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کشته شد.

عبدالملک آنگاه با سران سپاه مصعب مکاتبه کرد و آن‌ها‌را به خویش متمایل تشکیل داد. در سود وقتی که در ۷۲ق در کنار رودخانه دجیل، مبارزه در گرفت، عمل عبدالملک بسیار سهل‌خیس گردیده بود و مصعب کشته شد و سپاه وی متفرق گشتند. ابن‌مروان برای اشراف بر حجاز، حجاج بن یوسف ثقفی را برای سرکوب زبیریان ارسال کرد. حجّاج با دوازده هزار نفر به طائف رفت و آغاز شغل، به طور گفتگو با ابن‌زبیر پیش میرفت؛ ولی ابن‌زبیر ابدا ذیل توشه نرفت. در‌این وقت حجّاج با اذن عبدالملک، شهر مکه مکرمه را محاصره کرد و بخشی از منزل پروردگار را با پرتاب سنگ منجنیق‌هایی که بر کوه ابوقبیس نصب کرده بود، ویران کرد.[۱۱] محاصره مکه هفت ماه زمان برد. ده هزار نفر از حجّاج حمایت گرفتند که دو بدن از پسران عبدالله بن زبیر: حبیب و حمزه هم فرار و گریز کردند. عبدالله بن زبیر با جمع‌ای از یارانش رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کشته شد.

خوارج در آن مجال به سه تیم ازارقه، صفریه و اباضیه تقسیم گردیده بود. ازارقه به رهبری نافع بن ازرق از اوضاع و احوال نابسامان سیاسی حکومت اموی استعمال کرده و توانست بر بصره ببرد؛ اما همسایه بصره او‌را نپذیرفتند و با یارانش به سوی اهواز رفت و به تهاجمات نظامی مبادرت کرد که در یکی حملاتش به بصره در سال ۶۵ کشته شد.[۱۲] خوارج صفریه به رهبری باتقوا بن مسرح از شمال موصل، کوفه را غرض حمله ها خویش قرار اعطا کرد. در غایت بعداز یک‌سری سال پیکار و زد خورد بوسیله حجاج بن یوسف ثقفی سرکوب شدند.[۱۳] گروهی دیگر به رهبری نجده بن عامر حنفی از سال ۶۵ به بحرین و دیگر بخش ها گوشه و کنار آن رفته و استارت به حمله بر ضد ابن‌زبیر و عبدالملک کردند که نهایتا به وسیله عبدالملک محاصره و سرکوب شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدند.[۱۴]

تعامل حکومت عبدالملک با شیعه ها
امام زین العابدین(ع) که روزگار زندگیش با حکومت عبدالملک مقارن بود، اثر بخش اعظمی در طریقه مثبت عبدالملک بن مروان نسبت به خودش داشت و امام نیز از همین مورد، حداکثر به کار گیری را در پیشبرد نرم‌افزار خویش، جاری ساختن بخشید و این دیدگاه در تاثیر کرامت و بزرگواری امام نسبت به مروانیان، به خصوص بابا عبدالملک در جریان انقلاب مدینه لطف داشت. آنجا که در اوضاع و احوال بحرانی مدینه، تمامی اشخاص بنی امیه را از شهر خارج کردند، امام(ع) به درخواست مروان بن حکم، همسر او‌را که دختر عثمان بن عفان بود، در کنار خانواده‌اش مکان بخشید و از وی پذیرائی کرد. همین اخلاق امام سبب گردیده بود که عبدالملک نگاه مثبتی به امام داشته باشد. حتی او از امام سجاد مشورت کردن می‌گرفت و او با توصیه امام مبادرت به ضرب سکه اسلامی نمود. با این هم اکنون بعد ها عبدالملک ، رفتارش را با امام سجاد(ع)، تغییر و تحول اعطا کرد تا جایی که امر کرد آن حضرت را بازداشت و به غل و زنجیر بکشند و او‌را به راس حکومت بیاورند.[مستلزم منبع]

0

در بعضی احادیث، ولایت امام علی(ع) شرط قبولی ایمان دانسته گردیده است. برای مثال در روایتی از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده است: «... عَلِیٌّ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ ... لَايَقْبَلُ‏ اللهُ‏ الْإِیمَانَ‏ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ‏ وَ طَاعَتِهِ؛ علی امیرالمؤمنین میباشد و ایمان پذیرفته نمیشود مگر به ولایت و اطاعت وی».[۳۳] در روایتی از امام سجاد(ع) از فرستاده(ص)‌ نقل گردیده است که در‌حالتی که کسی به‌اندازه قدمت نوح عبادت و به‌اندازه کوه احد طلا جواهرات انفاق نماید، هزاران توشه حج گذارد و در خط مش آفریدگار شهید گردد، البته ولایت امام علی(ع) را نپذیرفته باشد، خدا اورا با شکل در حریق دوزخ می‌افکند و بوی فردوس را هیچ وقت استشمام نمی‌نماید.[۳۴] شبیه این داستان درباره ولایت ائمه(ع) نیز نقل شد‌ه‌است.[۳۵] در تعبیروتفسیر قمی در تعبیر آیه ۱۸ سوره ابراهیم آمده میباشد که در حالتی‌که کسی ولایت امام علی(ع) را نپذیرد، عملش فسخ و مانند خاكسترى میباشد كه باد تندی در روزى طوفانى بر آن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوزد.[۳۶]

در حدیثی از امام باقر(ع) فارغ از تصریح به ولایت امام علی(ع)، ولایت اما الله شرط قبولی اجرا و ایمان نام برده میباشد: «... أَمَا لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَيْلَهُ وَ صَامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِيعِ مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِيعَ دَهْرِهِ وَ لَمْ يَعْرِفْ وَلَايَةَ وَلِيِّ اللهِ فَيُوَالِيَهُ وَ يَكُونَ جَمِيعُ أَعْمَالِهِ بِدَلَالَتِهِ إِلَيْهِ، مَا كَانَ لَهُ عَلَى اللهِ حَقٌّ فِي ثَوَابِهِ، وَ لَا كَانَ مِنْ أَهْلِ الْإِيمَان‏؛ همانا در شرایطی‌که مردی شب‌ها را به عبادت بپا خیزد و ایام را روزه بدارد، کلیه اموالش را صدقه دهد، آحاد زمان عمرش را حج گزارد، البته ولایت البته آفریدگار را نشناسد تا از وی تبعیت نماید، و اعمالش با ارشاد وی نباشد، برای وی ثوابی از سوی خدا متعال نخواهد بود و وی از اهل ایمان وجود ندارد».[۳۷] علامه مجلسی این حدیث را درست دانسته[۳۸] و در توضیح اینکه چرا اینگونه کسی ثوابی ندارد گفته میباشد چون اینگونه کسی مؤمن شمرده نمی شود و براساس آیه ها فقط به مؤمنان وعده اجر داده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌است.[۳۹]

در اینکه ولایت شرط درستی انجام میباشد و عبادات در شکل فقدان آن فسخ میباشد و قضا دارا‌هستند، یا این که آنکه ولایت شرط قبولی انجام میباشد و فارغ از آن جاری ساختن گرچه در ظواهر درست‌اند و قضا ندارند، ولی مورد قبول نیستند، دربین علمای شیعه اختلاف‌حیث وجود دارااست؛ توده‌ای از علما،‌[۴۰] تایید ولایت را شرط درستی عبادات و جاری ساختن، و گروهی[۴۱] آن را شرط قبولی اجرا و استحقاق اجر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانسته‌اند.

آیه ولایت، به‌گفته گروهی از مفسران شیعه، بر ولایت امام علی(ع) به‌معنای سرپرستی و اختیارداری کارها دلالت داراست؛[۴۴] چون مفسران شیعه و سنی، شأن نزول آيه را خاتم‌بخشی امام علی(ع) دانسته‌اند.[۴۵] مبتنی بر این آیه، صرفا خداوند و فرستاده آفریدگار و امام علی(ع) البته و سرپرست مؤمنان میباشند.[۴۶] این آیه به عنوان مثال آیاتی میباشد که برای ثابت امامت امام علی(ع) نیز گزینه استناد قرار گرفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴۷]

آیه اِکمال به‌اعتقادوباور عالمان شیعه درباره اتفاق غدیر نازل گردیده‌است؛[۴۸] به‌گفته ناصر مکارم شیرازی، در تفاسیر شیعه مراد از بی نقص‌شدن آیین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمان‌ها میباشد و احادیث هم آن را تأیید می‌نمایند.[۴۹]

در روایتی از امام باقر(ع) این آیه به ولایت تعبیر گردیده و واپسین فریضه‌ای دانسته گردیده که بر نبی(ص)‌ نازل گردیده است.[۵۰]

آیه تبلیغ نیز بر طبق احادیث، درباره ولایت امام علی(ع) نازل شد‌ه‌است.[۵۱]

حدیث ولایت و غدیر
نوشته‌علمی‌های اساسی: حدیث ولایت و حدیث غدیر
در حدیث ولایت «هُوَ وَلِیُّ کُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدی؛ وی [علی] البتهّ هر مؤمنی بعداز اینجانب میباشد»، حضرت علی(ع) مالک ولایت و البتهّ مؤمنان بعداز پیامبر پروردگار(ص) معرفی گردیده‌است.[۵۲]

حدیث غدیر «اینجانب کنت مولاه فعلی هذا مولاه» نیز به دلایل و شواهد مختلف به ولایت امام علی(ع) به‌معنای سرپرستی و حق تقدم در تصرف دلالت داراست.[۵۳] این دو حدیث برای ثابت امامت امام نخستین نیز مورداستناد قرار گرفته‌اند.[۵۴]

کتاب‌شناسی
کتاب‌های زیادی با تیتر ولایت امام علی(ع) کتابت و منتشر گردیده‌است که بیشتر درصدد ثابت امامت و خلافت امام علی(ع) میباشند. برخی از آن‌ها عبارتند از:

ولایت علی در قرآن مهربان و سنت فرستاده(ص)، نوشته سید مرتضی عسکری، قم، دانش گاه اصول الدین، ۱۳۸۹ش.
ثابت ولایت امیرالمؤمنین از قرآن و سنت، نوشته عبدالصمد ساکی، قم، طوبای محبت، چاپ اولیه، ‌۱۳۹۰ش. از این مولف کتابی با تیتر «تعبیر و تفسیر ولائی قرآن مهربان در ثابت ولایت امیرالمؤمنین(ع) از قرآن و سنت» در سه مجلد منتشر شد‌ه‌است.
النصوص: بیش تر از ۵۰۰ برهان پر‌نور بر ولایت حضرت علی(ع) از منابع اهل‌سنت، نوشته احمدرضا آقادادی، قم، عامل ما، چاپ نخستین، ‌۱۳۸۹ش. به‌گفته مؤلف در پیشگفتار، در‌این کتاب ۵۱۲ قصه از منابع اهل‌سنت که دلالت بر ولایت، وصایت و خلافت امام علی(ع) داراست، گردآوری‌آوری گردیده است.[۵۵]
پرتوی از خورشید تابان: ثابت ولایت امیرالمؤمنین علی(ع)، نوشته محمدعلی انصاری، قم، عرش پر‌نور، چاپ اولیه، ۱۳۹۳ش.
ولایة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب فی الکتاب و السنة، کربلا، انتشارات العتبة العباسیة المقدسة.

سید حسن طاهری خرم‌آبادی (۱۳۱۷-۱۳۹۲ش) از فقیهان شورای دربان، عضو مجلس خبرگان رهبری، مجمع تشخیص مصلحت نظام ، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجلس خبرگان قانون اساسی ایران، شورای بازنگری قانون اساسی ایران و امام آدینه موقت طهران مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

وی نزد استادان حوزه علمیه قم برای مثال آیت‌الله بروجردی و امام خمینی علم آموزی کرد. طاهری خرم‌آبادی نماینده امام خمینی در بعثه حج، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و میهن پاکستان آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

کتاب‌های ولایت فقید و حاکمیت ملت، تعبیر و تفسیر سوره‌های یوسف، آدینه، مسد، نصر، کافرون و کوثر و زمان پنج جلدی تبیین باورهای شیعی از اثر ها اوست. مزار وی در بقعه حضرت معصومه(س) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد جای‌دارد.

معاش
سیدحسن‌ طاهری‌ خرم‌آبادی‌، ۱ خرداد ماه ۱۳۱۷ش در خرم‌آباد به‌ جهان آمد.[۱] پدرش‌ سید حیدر،‌ از شاگردان‌ عبدالکریم حائری یزدی‌ و از دوستان‌ امام خمینی و سید محمدرضا گلپایگانی بود.[۲] سید حسن طاهری خرم‌آبادی در ۱۶ شهریور سال ۱۳۹۲ش درگذشت. آیت‌الله شبیری زنجانی بر وی نماز خواند و بدنش در بقعه حضرت معصومه(س) (رواق شهید مطهری) به خاک ودیعت شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۳]

تحصیلات
طاهری خرم‌آبادی بعداز مدتی علم آموزی در حوزه علمیه کمالیه خرم‌آباد به حوزه علمیه قم رفت و به ادامه علم آموزی پرداخت. به گفته خودش از به عبارتی او‌لین روز ورود به قم با امام خمینی و در سال نخستین با آیت‌الله گلپایگانی آشنا شد.[۴] وی از سال ۱۳۵۶ش تحت عنوان یکی اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم کار میکرد.[۵] محمدمهدی شب‌زنده‌دار دروس مقدمات و سطح را از یک‌سری مدرس به عنوان مثال سیدحسن طاهری خرم‌آبادی آموخته میباشد.[۶]

استادان
طاهری‌ خرم‌ آبادی‌ در زمان‌ اقامت در حوزه علمیه قم در نزد تعدادی معلم به علم آموزی علم ها اسلامی پرداخت: معالم‌ الاصول و مطول را از حسین‌ شب‌زنده‌دار، گستردن لمعه را از حسین‌ جزایری و باقری‌ کنی و محمدتقی ستوده‌، «رسائل» را از ناصر مکارم شیرازی‌، حسین شب‌زنده‌دار، علی مشکینی‌ و جعفر سبحانی‌، مکاسب محرمه را از سید محمد پژوهشگر داماد، «بیع‌ مکاسب» را از ابوالقاسم خزعلی، کفایة‌الاصول را از عبدالجواد اصفهانی‌ (جبل‌ عاملی‌) و سید محمدباقر طباطبایی (سلطانی‌) یادگرفت.[۷]
وی درس‌ بیرون فقه و اصول را از آیت‌الله بروجردی‌، امام خمینی، مرتضی حائری یزدی‌ و سید محمد متفحص داماد یادگرفت.[۸]
طاهری خرم‌آبادی در علم ها عقلی، «تفصیل منظومه» را از سید مصطفی خمینی و ابراهیم امینی، «اشارات» و «الهیات‌ شفا» را از عبدالله جوادی آملی‌ و «اسفار» را از علامه طباطبایی و شهید مطهری فراگرفت.[۹]

اذن‌طومار تصدی کارها حسبیه
امام خمینی در ۱۲ خرداد ماه ۱۳۴۰ش به سید حسن طاهری خرم‌آبادی ۲۳ ساله، اذن‌طومار تصدی کارها حسبیه و شرعیه داد.[۱۰]

پست کردن طومار برای امام خمینی
نزدیک به سال ۱۳۵۴ش در باب کیفیت مواجهه با هوا داران تز «اسلام منهای روحانیت»، اختلاف شد و سید حسن طاهری خرم‌آبادی، مأمور شد که حیث امام خمینی را به دست بیاورد. وی طومار‌ای به امام خمینی در نجف ارسال کرد و امام در پاسخ طومار، مطالبی را یاد‌آوری و در یکی‌از فرازهای آن، آشکارا بیان کرد عده ای که شعار آئین منهای روحانیت را می دهند، در واقع خیر آیین را می خواهند خیر روحانیت را، منتهی زیرا به صراحت نمی‌توانند بگویند با آیین مخالفند، عملکرد می‌نمایند متولیان و مفسران اصیل آن را گزینه هجمه قرار بدهند و درین حمله آینده، اصل دیانت را هم از در میان ببرند، زیرا زمانی تعبیر صحت از آئین وجود نداشته باشد، هر سخنی را می‌اقتدار به آیین بست و در غایت، آن را استحاله کرد.[۱۱]

صفات اخلاقی و اجتماعی

عدم هجرت به مکه برای حج
مرعشی، برای اعمال مهاجرت حج، مستطیع نشد و به درخواست گروهی از تجار مطابق تأمین هزینه حج‌اش جواب منفی بخشید. مرعشی در جواب به فردی که از وی پرسید: با وجود این که وجوهاتی در اختیارتان میباشد و پول هایی از آن را به طلاب و فقرا و دیگرافراد می‌دهید، چطور برای حج واجب مستطیع نمی‌باشید؟ اعلام‌کرد: این پول‌ها محصول اینجانب وجود ندارد؛ سهم امام و سادات میباشد، کفاره روزه و مانند آن میباشد و هر کدام می بایست مکان خودش استفاده شود. وقتی به حج میروم که از دسترنج خودم مبلغی به دست آورده باشم. بعداز وفات‌اش بیش تر از صد حج به نیابت‌اش جاری ساختن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گرفت.[۱۳]

اساتید
ادبیات
جده‌اش: شمس اشرف بیگم
پدرش: سید محمود مرعشی
مرتضی طالقانی
سید محمدکاظم خرم‌آبادی موسوی نجفی
محمود حسینی مرعشی شوشتری
تعبیروتفسیر
محمد حسین شیرازی
شمس‌الدین شکویی
ابوالحسن مشکینی اردبیلیی
سیدآقا شوشتری
محمدجواد بلاغی نجفی
فرج‌الله تبریزی
فقه و اصول
سید آقا شوشتری، تفصیل لمعه
ابوالحسن مشکینی اردبیلی، کفایة الاصول
نعمت‌الله لاریجانی، قانون ها الاصول
محمدحسین بن محمدخلیل شیرازی، اینجانب لایحضره آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد الفقیه
احمد آل کشف کننده الغطاء (متوفی ۱۳۴۴ق.)
سید محمدرضا مرعشی رفسنجانی
غلامعلی قمی
حبیب‌الله اشتهاردی
میرزا حسن رشتی
محمدباقر قائنی بیرجندی [۱۴]
میرزا آقا اصطهباناتی
سید علی طباطبایی
عبدالحسین مرندی
سید احمد بن محمد باقر بهبهانی حائری
علی‌اصغر تبریزی نجفی
محمد حسین بن علی روحانی العراقین
روضه خوان علی نجفی (نوه مالک جواهر)
آقا ضیاء عراقی (متوفی ۱۳۶۱ق)، از اولیه اصول تا دعوا رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد مطلق و مقید
محمدحسین تهرانی (متوفی ۱۳۴۰ق)
عبدالکریم حائری یزدی (متوفی ۱۳۵۵ق)
محمدرضا مسجدشاهی (متوفی ۱۳۶۲ق)
رجال
سید حسن صدر
عبدالله مامقانی
ابوالهدی کلباسی
روحانی موسی کرمانشاهی
صحبت
محمد اسماعیل محلاتی
محمدجواد بلاغی نجفی
سید هبةالدین شهرستانی
حکمت و منطق
شمس‌الدین شکویی (منطق)
علی‌محمد نجف آبادی (متوفی ۱۳۳۲ق)
فاضل مشهدی (متوقی ۱۳۴۳ق)
محمدطاهر تنکابنی (متوفی ۱۳۶۰ق)
میرزا مهدی آشتیانی (متوفی ۱۳۷۲ق)
اخلاق و رفتار و عرفان
سید علی حکم دهنده طباطبایی
سید احمد کربلایی
میرزا جواد ملکی تبریزی
علی‌اکبر حکمی یزدی
محمدحسین قمشه‌ای
أنساب
پدرش (مشجرات سادات را به وی یادگرفت)
سید محمد رضا فرزند سید علی دارای شهرت به صائغ بحرانی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد غُرَیفی (متوفی ۱۳۳۹ق)
سید مهدی موسوی بحرانی (متوفی ۱۳۴۳ق)[۱۵]
درس دادن و شاگردان

گردهمایی درس آیت الله مرعشی نجفی در بقعه حضرت معصومه(س)
مرعشی آغاز به درس دادن سطح پرداخت و کتاب‌های معالم‌ الاصول، تفصیل لمعه، قانون ها الاصول، فرائد الاصول، متاجر و کفایة الاصول را درس دادن کرد. همینطور ضمن فقه و اصول در علم‌هایی زیرا منطق، حرف، تعبیر، فلسفه، رجال، درایه و دانش انساب حوزه درسی داشت. مجلس درس‌اش در مکتب فیضیه، مقبره روی آب‌انبار صحن خرد بقاع حضرت معصومه(س) _اکنون راهرو آن صحن به مسجد اعظم قم است_، شبستان روبروی حیاط آیینه صحن گرانقدر و در اواخر عمرش در مسجد بالاسر مقبره، خانه و حسینیه آیت الله مرعشی نجفی که در کنار خانه‌اش بود تشکیل می گردید. این درس دادن از سال ۱۳۴۳ق. تا واپسین روزهای عمرش ادامه داشت.[۱۶]

درس فقه مرعشی بر پایه ی شرایع الاسلام متفحص حلی بود. در اواخر زمان درس دادن، شاگردانش به هزار نفر می‌رسیدند و به همین جهت از بلندگو در درس به کارگیری می شد. مدل درس این‌سیرتکامل بود که در منزلت ذکر هر قضیه، آغاز به ذکر تیتر آن می‌پرداخت و آنگاه مدارک آن را برمی‌شمرد، بعد از آن اقوال فقها و اصولی‌ها را ذکر می کرد و به عیب گیری و رسیدگی آن ها کوشش می‌گماشت. وی فروعات مشاجره را هم مطرح میکرد و در نقطه نهایی به عنوان کردن تنبیهات مطلوب با زمینه می‌پرداخت.[۱۷] از شاگردان درس‌های او می‌قدرت به اشخاص تحت اشاره نمود:.[۱۸]

گرد هم آیی درس آیت الله مرعشی نجفی در قم که اینک راهرو مسیر صحن خرد به مسجد اعظم میباشد
سید مصطفی خمینی
مرتضی مطهری
محمد مفتح
سید محمد حسینی بهشتی
محمد صدوقی
سید محمدعلی حکم کننده طباطبایی
سید محمود طالقانی
شهاب‌الدین اشراقی
مرتضی حائری
حسین نوری همدانی
امام موسی صدر
ابوطالب تجلیل تبریزی
سید مرتضی عسکری
سید مهدی یثربی
سید رضا صدر
محمد شریف‌رازی[۱۹]
محمدصادق حائری شیرازی
سید محمدباقر سلطانی
سید محمدباقر حجتی
عباس زریاب خویی
محمدتقی علم پژوه
علیرضا سود
حسین کریمان
علی‌اصغر فقیهی
علی پهلوانی تهرانی
اثر ها
مرعشی در زمان معاش خویش برنده به نوشتن بیشتراز ۱۵۰ کتاب و رساله شد.[۲۰] تالیفات وی از لحاظ در دسترس قرار به چنگ آوردن برای مردم یکسری شرایط دارا‌هستند؛ بعضا چاپ گردیده و در دست مردم قرار دارا‌هستند، بخشی به طور خطی ما‌نده‌اند، تنی چند از در میان رفته‌اند و شماری از دست‌نوشته هایش که به طور ورقه ها دور از هم بوده‌اند در هم اکنون تدوین و توده‌آوری می باشند. برخی از تألیفاتش به گستردن تحت میباشد؛

علم ها قرآن
التجوید
الرد علی مدعا التحریف
کناره علی انوار التنزیل بیضاوی
گواهی القراء و الحفاظ
پیشگفتار تعبیر الدر المنثور سیوطی
ادبیات
قطف الخزامی اینجانب روضة الجامی (کناره بر گستردن کافیه جامی)
المعول فی فرمان المطول (کناره بر گستردن تلخیص تفتازانی)
الفروق
حدیث، دعا ها و زیارات
مفتاح روایات الشیعة
کناره بر الفصول المهمة روحانی حر عاملی
لبه مختصر بر کتاب اینجانب لا یحضره الفقیه
دسته‌ای در دعا ها و زیارات
تفصیل دعای سمات
گستردن زیارت جامع کبیره
پیشگفتار مفاتیح الجنان
شمس الامکنه و البقاع فی خیرة ذات‌الرقاع
فوایدی یک سری ر خصوص صحیفه کامله سجادیه
اصول فقه و فقه
لبه بر فرائد الاصول روضه خوان انصاری
حذف الفضول عن المسالک
توضیح المسائل
راهنمای هجرت مکه و مدینه
الغایة القصوی (کناره استدلالی بر عروة الوثقی)
مسارح الافکار فی توضیح مطارح الانظار (لبه بر تقریرات روحانی انصاری)
مصباح الناسکین (مناسک حج)
الصناعات الفقهية (فی مصطلحات الفقها) [۲۱]
رجال، تفصیل حالا و أنساب
التبصرة فی ترجمة مؤلف التکملة (در گستردن هم اکنون میرزا محمد مهدی کشمیری)
تراجم اعیان السادة المرعشیین
سادات العلماء الذین کانوا بعد از آن الالف اینجانب الهجرة
گستردن اوضاع امامزاده شاه علی فرزند امام باقر(ع)
رسالة طریفة در تفصیل درحال حاضر روحانی محمد جعفر کمره‌ای
رساله‌ای در حالات نصر بن مزاحم منقری
الفوائد الرجالیه
وسیلة المعاد فی مناقب شیخنا الاستاذ
وفیات الاعلام
مشجرات آل فرستاده الاکرم یا این که مشجرات الهاشمیین (کامل‌ترین کتاب وی در أنساب)
رساله‌ای در زمینه ی سادات مدینه منوره
شجرنامه سادات حسینی کاشانی
مزارات العلویین
لبه بر بحر الانساب سید عمید الدین نجفی
کتابی در انساب و تبارشناسی غیر سادات
صحبت، منطق و علم ها ناآشنا
ملحقات احقاق الحق
رفع الغاشیه عن وجه الحاشیه ملا عبدالله یزدی بر تهذیب المنطق تفتازانی
کناره بر کتاب سرخاب در رمل
کناره بر کتاب سرالمکنون
نسمات الصبا در فواید دانش رمل، حروف، اوراد و ذکرها[۲۲]
آیت الله مرعشی اثرها دیگری هم به طور سفرنامه، اجازات، اجوبة المسائل و مکاتبات داراست.

اقدامات فرهنگی اجتماعی

اقامه نماز جماعت آیت الله مرعشی نجفی در بقعه حضرت معصومه(س)
تأسیس کتابخانه و گردآوری‌آوری اثرها خطی (که امروز کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی اسم گرفته میباشد)
تأسیس حسینیه
تجدید بنا مرقد محمدباقر مجلسی مالک بحار الانوار
تجدید بنای مسجد شیوه‌آهن قم که در نزاع جهانی دوم بوسیله متفقین به کلیسا تبدیل گردیده بود
تاسیس مسجد رویه‌آهن شهر ازنا
تأمین هزینه درمان گاه کامکار قم از محل وجوهات دینی
تأسیس مریض خانه غیروابسته در مریضخانه نکویی قم
ساختمان قسمت قلب مریضخانه نکویی
راس توانبخشی و بهزیستی قم بنا شده در میدان امام به اسم دارالشفای آل محمد(ص)
تاسیس یکصد و چهل باب خانه مسکونی برای طلاب در انتهای خیابان آذر (طالقانی) قم
تاسیس واحد موتور برق امامزاده پادشاه علی اردهال کاشان
تأسیس مساجد و حسینیه‌هایی در بقیه کشورهای اسلامی
امداد به سیل زدگان و ز‌لزله زدگان و پناهندگان پیکار تحمیلی و مقروضین
تأسیس مکتب مهدیه، مؤمنیه، شهابیه،مرعشیه[۲۳]
۶۰ سال اقامه نماز جماعت در بقاع حضرت معصومه
مکاتبه با محققان دیگر مذهب‌ها و فرقه‌ها
ذمه ‌داری منصب نقابت سادات(در طی حضورش در نجف)[۲۴]

محمدباقر بن محمدتقی مجلسی (۱۰۳۷ - ۱۱۱۰ق) پر اسم و رسم به‌ علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم، از محدثان و فقیهان معروف شیعه در قرن یازدهم هجری قمری بود. علامه مجلسی از در بین شاخه‌های علم ها اسلامی بیش تر از تمامی به حدیث‌نگاری عشق داشت و به اخباریان مجاورت بود. مشهورترین کتاب وی، دسته پرحجم حدیثی به اسم بحارالانوار میباشد که نقش بارزی در احیای منزلت حدیث در منظومه معرفت فقاهتی مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.

وی با تربیت شاگردان و اثر ها پرتعداد خویش که اکثری از آن ها را به گویش فارسی و برای به کار گیری عامه مردم نگاشت، بر فرهنگ و تمدن شیعی و نحوه‌های علمی علمای بعد از خویش تأثیر گذاشت. او به جهت همیاری با حکومت صفویان و نقش بارز سیاسی و اجتماعی‌اش در آن زمانه از آوازه زیاد برخوردار‌است. او منتقد صوفیه بود و با تصوف خانقاهی مخالفت می‌ورزید. مجلسی در روزگار سلطنت فرمانروا سلیمان صفوی به جایگاه «روضه خوان‌الاسلام» رسید و در روزگار پاد شاه پاد شاه حسین صفوی صاحب و مالک آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نفوذ بود.

معرفی و منزلت
محمدباقر مجلسی در علم ها اسلامی مانند تعبیروتفسیر، حدیث، فقه، اصول، تاریخ، رجال و درایه تخصص داشت. وی تالیف کننده‌ای پرکار بود و به کتابت اثراتی در این مورد‌ها پرداخت.[۱] روحانی حرّ عاملی(۱۰۳۳ - ۱۱۰۴ق)، نسبت به وی اینگونه گفته میباشد که کل عملکرد خویش را مصروف تعلیم علم حدیث و فقه و بلکه کلیه شاخه‌های معارف نموده است و تک تک نیروی عمیق فکری و درنگ وقّادش را در تهیه نمودن تمامی کمالات به فعالیت گرفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

[۲]نتیجه کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذن‌طومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی میباشد.[۳] بیشتراز هر چیز به کتابت تیم‌های حدیثی اهتمام داشت و از در بین کتاب‌های وی بحارالانوار که گروه بزرگی از روایات امامان شیعه میباشد، بیش تر از همگی آوازه داراست. تلاش علامه مجلسی در تألیف دسته‌های حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع تحلیل گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع خاطر شد‌ه‌است.[۴] محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. برخی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده‌اند.[۵]

معاش‌طومار
مجلسی در سال ۱۰۳۷ هجری قمری در اصفهان متولد شد.[۶] پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) معروف به مجلسی اولیه از و مجتهدان سرشناس بعدازظهر خود و از شاگردان روضه خوان بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق)، ملا عبدالله شوشتری(درگذشت: ۱۰۲۱ق) و میرداماد(درگذشت: ۱۰۴۱ق) بود. مادرش، دختر صدرالدین محمد عاشوری قمی میباشد که از خویشان دانش و فضیلت به شمار میروند.[۷] وی دارنده ۳ همسر بود که از آنان صاحب و مالک ۴ پسر و ۵ دختر شوید.[۸]

محمدباقر مجلسی در شب ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۰ق و در ۷۳ سالگی در اصفهان از عالم رفت[۹] و بعضی تاریخ درگذشت اورا ۱۱۱۱ ضبط کرده اند.[۱۰] آقا جمال خوانساری بر او نماز گذارد.[۱۱] او سازه بر وصیتش در کنار مسجد جامع اصفهان و در مجاورت پدرش به خاک امانت شد. به مناسبت تاریخ وفات آن علّامه این شعر سروده گردیده است:[۱۲]

ماه رمضان چه بیست و هفتش نادر شد
تاریخ وفات باقر اعلم شد
در روز‌نگار قانونی جمهوری اسلامی ایران، ۳۰ مرداد تحت عنوان روز بزرگداشت علامه مجلسی رقم خورده میباشد.

بارگاه حرم محمدتقی و محمدباقر مجلسی
خویشان مجلسی
سید موسی شبیری زنجانی در ذکر وجه این آوازه اینگونه میگوید که مقصودعلی بابا محمدتقی، شعر سرا بود و تخلصش مجلسی بوده میباشد که‌این کنیه به فرزندان و نوادگانش منتقل شد‌ه‌است.[۱۳] بعضا دیگر آوازه این خویشاوندان به اسم مجلسی را به جهت داشتن مجالس پرشور جد آن ها دانسته‌اند.[۱۴] نقل دیگر آن میباشد که زیرا محمدتقی در روستای «مجلس» اصفهان می‌زیسته میباشد، این خویشاوندان به مجلسی دارای اسم و رسم گردیدند.[۱۵]

نیای قبیله مجلسی حافظ ابونعیم اصفهانی(۳۳۶-۴۳۰ق) از محدثان و حفاظ میباشد.[۱۶] پدربزرگ محمد باقر، «ملا غرض» نیز اهل شعر، متانت و فضل و ادب بوده میباشد.[۱۷] جده پدری مجلسی دختر کمال الدین روحانی حسن عاملی نطنزی اصفهانی میباشد. محدث نوری(۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) برادران مجلسی، میرزا عزیزالله و ملا عبدالله را ستوده میباشد. آمنه بیگم(درگذشت: قرن ۱۲ق) مشهورترین خواهر مجلسی همسر محمدصالح بن احمد مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق) و فقیه فقهی بوده میباشد.[۱۸]

تحصیلات
محمدباقر مجلسی بعداز فراگرفتن علم ها مقدماتی از محضر علمای اصفهان بهره مند شد.[۱۹] وی بیش تر از همگی نزد پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳–۱۰۷۰ق) یادگرفتن چشم میباشد و از‌آنجا‌که پدرش از شاگردان روحانی بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) بود، می‌اقتدار از تأثیر پندار‌های روحانی بهایی بر علامه مجلسی به واسطه پدرش محمد تقی مجلسی صحبت راند.[۲۰] مؤلف ریاض العلماء که از شاگردان و همیاران او در تدوین بحارالانوار بوده میباشد می‌نویسد که او علم‌های عقلی را نزد آقا حسین خوانساری(۱۰۱۶-۱۰۹۸ق/۱۶۰۷-۱۶۸۷م) و علم های نقلی را نزد پدرش فرا گرفت.[۲۱]

محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. برخی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵] از میان شاگردان علامه بعضی از مشاهیر علمای شیعه تربیت شدند که از آن پاراگراف می‌اقتدار به میرزا عبدالله افندی اصفهانی(درگذشت: ۱۱۳۰ق)، سید نعمت‌الله جزایری(درگذشت: ۱۱۱۲ق)، روضه خوان عبدالله بحرانی(درگذشت: ۱۱۲۷ق)، محمد بن علی اردبیلی(درگذشت: ۱۱۰۱ق)، میر محمدصالح خاتون‌آبادی(درگذشت: ۱۱۲۶ق) و میر محمدحسین خاتون‌آبادی (نوه دختری‌اش؛ در سپری شد: ۱۱۵۱ق)، سید ابوالقاسم خوانساری(درگذشت: ۱۱۵۷ق) خاطر کرد.[۲۲]

سفرهای صباح تحت عنوان داعی
حسن، بعد از برگشت به جمهوری اسلامی ایران، نُه سال تحت عنوان داعی اسماعیلی، در کشور‌ایران مهاجرت کرد و در همین عصر، سیاست انقلابی خویش را طرح نمود و توان نظامی سلجوقیان را در بخش ها مختلف نظارت کرد[۷] تا حدود ۴۸۰ق، وی اعتنا خویش را به ایالات سواحل دریای مازندران، به خصوص به حیطه کوهستانی دیلم، معطوف کرده بود. این حیطه از قدیم پناهگاهی برای علویان و شیعه‌ها به شمار می‌آمد و از مرکزها اقتدار سلجوقیان در راءس و مغرب جمهوری اسلامی ایران، به دور مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[مستلزم منبع]

ضمن این، دعوت اسماعیلیه در دیلم، که عمدتاً سنگر شیعه‌ها زیدی بود، تا حدودی ترویج پیدا کرده بود. در‌این فرصت، حسن صباح برای کودتا برضد سلجوقیان نقشه می کشید و در جستجوی محل قابل قبولی بود که بتواند مقر عملیاتی خویش را در آنجا ساکن نماید. به‌این مراد، عاقبت قلعه الموت را در حوزه‌ رودبار تعیین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.[مستلزم منبع]

الموت، راءس قیام
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: قلعه الموت
در آن مجال، دعوت اسماعیلی جمهوری اسلامی ایران مثل پیشین پایین رهبری عبدالملک بن عطّاش بود، اما حسن که سرنوشت داعی دیلم گردیده بود، سیاست مستقلی در پیش گرفت و به تحکیم دعوت در شمال کشور‌ایران پرداخت[۸] حسن برای فراهم نمودن الموت، در اطراف قزوین، که در آن هنگام در مشت عُمّال سلجوقیان بود، شماری از داعیان زیردست خویش را به آن حیطه ارسال کرد تا همسایه آنجا را به کیش اسماعیلی درآورند. در به عبارتی حالا، او اسماعیلیان را از جاهای دیگر فراخواند و در الموت بومی ایجاد کرد. حسن صباح در رجب ۴۸۳ق مخفیانه وارد قلعه الموت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[مستلزم منبع]

او تا مدتی نام و نشان خویش را نهفته میکرد و به‌تیتر معلمی به اسم دهخدا، به کودک هاِ محافظانِ قلعه درس می‌اعطا کرد و بخش اعظمی از محافظان نیز به کیش اسماعیلی در آمدند. زیرا رهروان حسن در درون و بیرون قلعه الموت به تعداد موردنیاز رسیدند، قلعه به سادگی در اواخر فصل‌پاییز سال ۴۸۳ هجری قمری به دست وی به زمین خورد[۹] تسخیر قلعه الموت دیباچه مرحله قیام مسلحانه اسماعیلیان جمهوری اسلامی ایران برضد سلجوقیان بود و درضمنً تأسیس آنچه را که بعداً به دولت جدا اسماعیلیه نزاری معروف شد، نوید شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌بخشید.[مستلزم منبع]

تجهیز قلعه الموت

بقایای بازمانده از قلعه الموت
حسن صباح برای قیام خویش برضد سلجوقیان، دسته غامض‌ای از علت‌های مذهبی سیاسی داشت. او که شیعه اسماعیلی بود، با سیاست‌های ضد شیعی سلجوقیان که به مثابه حامیان نو اهل سنت، قسم و سوگند خورده بودند دولت اسماعیلی فاطمیان را براندازند در اصلً مخالف بود و از ظلم عمال ملکشاه سلجوقی و نظام الملک وزیر گلایه داشت.[۱۰]

حسن صباح فورا بعداز استقرار در الموت، به اصلاح و توسعه و گسترش استحکامات و انبارهای آذوقه آنجا پرداخت، به‌طوری‌که از نظر دفاعی و موردنیاز، الموت را چنان قلعه تسخیرناپذیری کرد که می‌توانست در قبال محاصره‌های وقت گیر مقاومت نماید.[مستلزم منبع]

بعد از آن حسن نفوذ خویش را در سراسر رودبار و نواحی همسایه آن در دیلم توسعه و گسترش بخشید، عموم بیشتری را به مذهب اسماعیلی درآورد و قلعه‌های دیگری را تسخیر کرد یا این که تشکیل داد.وی در الموت کتابخانه مهمی ساخت که گروه کتاب‌ها و ادوات علمی آن تا هنگام حمله مغول و تخریب الموت در سال ۶۵۴ هجری قمری، پیشرفت یافت.[مستلزم منبع]

حمله سلجوقیان به الموت
دیری نگذشت که قوای سلجوقی محلی، به سرکردگی امیر یورنتاش که نواحی الموت در اقطاع وی بود، به الموت حمله کردند و از این فرصت اسماعیلیان کشور‌ایران وارد منازعات نظامی وقتگیر مدتی با سلجوقیان شدند.[۱۱]

تولید دولت در قهستان
در ۴۸۴ق حسن، یک کدام از داعیان به اسم حسین قائنی را به قهستان (کوهستان)، در جنوب شرقی خراسان، گسیل داشت تا در آنجا برای تکان یاری آماده آورد. عموم قهستان، که ذیل حکومت امیر سلجوقی بودند، فورا و به‌طور بزرگ به قیام همگانی برضد سلجوقیان دست زدند و یک سری شهر عمده (مانند قائن، طبس، تون و زوزن) را گرفتند. به این ترتیب، اسماعیلیان در قهستان هم، مانند رودبار، غالب به ثبت استقلال خویش از سلجوقیان شدند و آن حوزه‌، دو‌مین مملکت عمده اسماعیلیان کشور‌ایران شد که آن را رهبری اداره میکرد که از الموت منصوب می شد و او‌را مُحتَشَم می‌نامیدند.[۱۲]

تحکیم و پیشرفت حالت
در ۴۸۵، ملکشاه به صلاحدید نظام الملک، لشکریانی به مبارزه اسماعیلیان در رودبار و قهستان ارسال کرد البته این عملیات، با مرگ ملکشاه و نظام الملک در به عبارتی سال، نافرجام ماند.[مستلزم منبع] با این حادثه و رقابت پسران ملکشاه برای جانشینی، حسن مجال قابل قبولی برای تحکیم و توسعه و گسترش حالت خویش یافت. اسماعیلیان قلعه گردکوه و قلعه‌های دیگری را در حوالی دامغان و بخش‌های شرقی کوه‌های البرز (در حیطه قومس)، و یکسری قلعه را در حوزه‌ اَرَّجان، ناحیه مرزی دربین ایالات خوزستان و عجم، تصاحب کردند.[مستلزم منبع]

در رودبار نیز اسماعیلیان قلعه‌های بیشتری را گرفتند که از تمامی اساسی‌خیس لَمَسَر/ لَنبَراز در حوزه‌ علیای شاهرود و در مغرب الموت بود.[۱۳]

کیابزرگ آرزو، جانشین آینده حسن، لَمسر را در ۴۸۹[۱۴] یا این که به عهد و پیمان جوینی[۱۵] در ۴۹۵، تسخیر کرد و حکمران آن بود تا‌وقتی‌که به الموت احضار شوید تا جانشین حسن گردد.[مستلزم منبع]