مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

جعل حدیث
معاویه در جعل حدیث دو نحوه را پیش گرفت. طریق اولیه جعل احادیثی در مدح خویش[۸۱] و دیگر رقبای اهل البیت(ع) و دوم جعل حدیث در ذم اهل بیت.[۸۲] جعل حدیث در مدح معاویه آنقدر زیاد میباشد که ابن تیمیه نیز به آن اقرار دارااست. او در رد حدیث طیر مشوی می گوید:در باره فضائل معاویه روایات متعددی نقل کرده‌اند و کتاب‌های مستقلی نیز نوشته‌اند، اهل علم حدیث، خیر آن را درست می دانند و خیر مسجد النبی کوهسنگی مشهد این را.[۸۳]

معاویه در طول خلافتش طی سه مرحله تهاجم خودش را علیه بستگان فرستاده و فرد امیر المؤمنین(ع) و شیعیانش استارت کرد در اول مرحله در طومار‌ای به فرمانداران خود اینگونه نوشته که: اینجانب خویش را از افرادی که درباره فضیلت ابوتراب و خاندانش فضیلتی نقل نمایند بری الذمه نمودم و حفاظت خویش را از او برداشتم.بعداز این بخشنامه خطبیان و گویندگان در کل نقاط عظیم مرزو بوم اسلامی در بالای منابر آغاز به لعنت و تبری از علی(ع) نمودند و نسبت به او و خاندانش تهمتهای زیاد بسته و نسبت‌های آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد ناروا دادند.

دو‌مین بخشنامه معاویه جهت جعل فضائل برای خلفای نخستین و دوم صادر شد و در طومار‌ای به استانداران خویش نوشت: «حدیث درباره عثمان زیاد شده و به حد کافی به آحاد نقاط مملکت رسیده میباشد با وصال این بخشنامه عموم را دعوت فرمایید که درباره فضائل صحابه و دو خلیفه (ابوبکر و قدمت) حدیث نقل نمایند و هر حدیثی و فضیلتی که درباره ابوتراب نقل شده است حدیثی شبیه اورا درباره صحابه بیاورید و این شغل گزینه عشق و علاقه و منجر روشنی دیده اینجانب و کوبیدن روش ابوتراب و شیعه‌ها اوست و این شغل برای شیعه ها از نقل فضائل عثمان ناگوار‌خیس رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد»

. بعداز این دو مر حله معاویه سو‌مین بخشنامه را به‌این مضمون صادر نمود: مراقب باشید که کسی که جنایتکار به دوستی علی و خاندانش باشد و خرد‌ترین ادله بر این اتهام پیدا گردد نام او‌را از دیوان و دفتر کار حقوق و دستمزد و مزایا محو فرمائید و سهمیه اورا از مال همه مردم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد انقطاع کنید.

ذیل فشار شدید قرارش دهید و منزل اورا بر سرش وخیم نمایید. [۸۴] ابن‌ابی‌الحدید تالیف کننده اهل سنت تفصیل نهج البلاغه می‌نویسد که فشار حکومت معاویه برای دوری از تکثیر روایات علوی تا آن حد بود که حتی در صورتی کسی روایتی را خیر در زمینه‌ی فضائل حضرت بلکه درباره حکمی از احکام آیین می خواست از آن حضرت نقل نماید جرأت نداشت اسم او‌را بیاورد و با تیتر «ابوزینب» داستان را نقل میکرد. [۸۵]

سیاست اداری معاویه
معاویه از توان خویش در تاسی از طرز‌های اداری سودمند و ساخت دیوان‌ها و ابزارهای اداری اثر گذار برای به کارگیری در حکومت بهره مند شد. دیوان‌ها، در زمانه معاویه شاهد دگرگونی بود. رابطه با روم و جمهوری اسلامی ایران درین فرمان تأثیر داشت. امویان از نظام اداری قدمت بن خطاب تبعیت کردند، سوای اینکه آن را تکامل بخشند.[مستلزم منبع] معاویه در تهیه دیوان مالیه از مسیحیانی که در حکومت روم عمل می‌کردند مانند سرجون بن منصور یاری گرفت.[۸۶]

معاویه دیوان‌های خاتم و بَرید را تأسیس کرد. وی دیوان خاتم را صحیح کرد تا طومار‌ها سوای مهر نباشد، شخصی به جز خلیفه، از اسرار آنها مطلع نشود، طومار‌ها در معرض جعل و تحول قرار نگیرد. علاوه بر آن، دیوان خاتم گزارش‌هایی را اخذ می کرد که از سوی استانداران به جز خلیفه پیامبر میشد. دیوان برید نیز برای سرعت بخشیدن به رابطه دربین خلیفه و کارگزارنش صحیح شد. کارگر این دو دیوان، ضمن ارسال و اخذ طومار‌ها، جاسوسان خلیفه بودند و رفتارهای استانداران را ذیل لحاظ داشتند و گزارش‌ها را برای خلیفه می‌فرستادند. معاویه هزینه هنگفتی را صرف این دیوان کرد.[مستلزم منبع]

زیارت حیطه مقدسه
برای دیگر کاربردها زیارت حوزه‌ مقدسه (پیچیدگی‌زدایی) را ملاحظه کنید.
زیارت حیطه مقدسه از زیارتنامه‌های امام حسین(ع) میباشد که توصیه گردیده در روز عاشورا خوانده گردد. شیعه ها این زیارتنامه را در روزهای دیگر هم می‌خوانند. این زیارت‌طومار، با درود بر پیامبران و ائمه(ع) استارت می‌گردد و با درود بر امام حسین(ع) و یارانش ادامه مییابد. بعداز آن، به شرحی از اوصاف و خلق امام، مسئله‌های قیام، تفصیل شهیدشدن و مصائب او و عزادارشدن عالَم و موجودات مسجد النبی کوهسنگی مشهد می پردازد.

زیارت منطقه مقدسه را ابن‌مشهدی (درگذشت: ۶۱۰ق) و به‌گفته علامه مجلسی، روضه خوان اثرگذار (درگذشت: ۴۱۳ق) نقل کرده‌اند. در منابع حدیثی، تصریح نشده میباشد که کدام امام آن را ذکر نموده است؛ ولی برخی میگویند از منطقه امام مهدی(عج) صادر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌است.

اسم‌گذاری و مداقه
زیارت منطقهٔ مقدسه، زیارتنا‌مه‌ای شامل مصائب امام حسین و یارانش میباشد.[۱] به همین خیال سخنرانان و مداحان به آن زیاد استناد می‌نمایند.[۲] ابن‌مشهدی آن را جزو انجام روز عاشورا بیان نموده است؛[۳] البته شیعه ها آن را در روزها دیگر سال نیز رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می خوانند.[۴]

این زیارتنامه را «زیارتِ منطقهٔ دارای شهرت»[۵] یا این که «زیارتِ حیطهٔ مشهور»[۶] نیز میگویند در مقابلِ زیارت الشهدا که آن را «زیارتِ حیطهٔ غیرمشهور» هم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می خوانند.[۷]

«حیطهٔ مقدسه» اصطلاحی میباشد که شیعه ها، از مجال امام هادی(ع) تا نقطه پایان غایب بودن صغری، برای اشاره به امام معصوم(ع) به کارگیری می‌کردند.[۸]

همینطور ملاحظه کنید: حیطه مقدسه
زیارت منطقه مقدسه از کدام امام صادر شد‌ه‌است؟
در منابع حدیثی تصریح نشده میباشد که زیارت منطقه مقدسه از جانب کدام معصوم گفته شده میباشد. در کتاب المَزارُ الکبیر تاثیر ابن‌مشهدی (درگذشت: ۶۱۰ق)، فقط آمده که از «حوزه‌، علیه‌السلام» صادر شد‌ه‌است.[۹] علامه مجلسی نیز که آن را هم از ابن‌مشهدی و هم از روحانی موءثر (درگذشت: ۴۱۳ق) گزارش کرده، اشاره نکرده که کدام امام آن را ذکر نموده است.[۱۰]

با این همگی، بعضی از صحبت ابن‌مشهدی هنگام نقل ماجرا فیض گرفته‌اند که زیارتنامه را امام فرصت به یکی نواب اربعه گفته میباشد.[۱۱] کلام ابن‌مشهدی این میباشد: «وَ مِمَّا خَرَجَ مِنَ النَّاحِيَةِ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِلَى أَحَدِ الْأَبْوَاب‏؛ و از چیزهایی که از حوزه‌، علیه‌السلام، به یکی ابواب صادر شد‌ه‌است.»[۱۲]

محتوا
فرازهایی از زیارتنامه
اَلسّلامُ عَلَی الشَّیبِ الخَضیبِ
درود بر محاسنِ به خون خضاب‌گردیده
اَلسّلامُ عَلَی الخَدِّ التَّریبِ
درود بر سیرتکاملٔ خاک‌آلود
اَلسّلامُ عَلَی الثَّغرِ المَقروعِ بِالقَضیبِ
درود بر لبی که با نی زده شد
اَلسّلامُ عَلَی الرَّأسِ المَرفوعِ
درود بر رمزِ بالای نیزه
اَلسّلامُ عَلَی الاَجسادِ العارِیةِ فِی الفَلَواتِ
درود بر اجسادی که عریان در کویر رها شدند

زیارت حیطه مقدسه با درود بر پیامبران، اهل‌بیت، امام حسین(ع) و یارانش در کربلا استارت میگردد. بعداز آن، به گستردن اوصاف و خوی امام حسین(ع) قبل از رخداد کربلا، موضوع‌های قیام عاشورا، تفصیل شهیدشدن و رنج‌های وی و یارانش، و عزادارشدن موجودات عالِم میپردازد. در نقطه پايان، با توسل به اهل‌بیت و دعا نقطه پایان می‌پذیرد.[۱۳]

ابتداِ این زیارت، بر ۲۴ نبی و پنج‌بدنِ آل‌عبا به همپا اوصاف دارای شهرت آن ها درود داده می گردد.[۱۴] درود بر امام حسین(ع) گاهی با بیان اسم و فضیلت ها و تلاش آن حضرت میباشد و گاهی بر اعضاوجوارح و جوارحش بابیان مصیبت واردشده بر آن‌ها.[۱۵]

ذکر خصوصیت‌های امام حسین
در‌این زیارتنامه بعضی از خصوصیت‌های امام حسین معرفی شد‌ه‌است:

در تربت وی، شفا قرار داده گردیده‌است.
در پایین ضریحِ وی، دعا مستجاب میشود.
ائمه از نسل اویند.
فرزند رسول(ص)، علی(ع) و فاطمه(س) میباشد.[۱۶]
مدرک زیارت

فرازی از زیارت حیطه نصب گردیده در رواق بقعه حضرت معصومه(س)
زیارت حوزه‌ مقدسه در کتاب المَزارُ الکبیر تاثیر ابن‌مشهدی (درگذشت: ۶۱۰ق) نقل شد‌ه‌است.[۱۷] اما علامه مجلسی در بحارالانوار، آن را به گزارش کتابُ المَزار نوشته روحانی اثرگذار (درگذشت: ۴۱۳ق) هم آورده میباشد؛[۱۸] ولی در ورژن‌های جان دارِ این کتاب، این زیارتنامه نیست.[۱۹]

ابن‌مشهدی نخست کتابش گفته میباشد آنچه در‌این کتاب آورده میباشد از روش راویان ثقه به سادات میرسد.[۲۰] بعضا با استناد به اینکه مراد از سادات، امامان معصوم میباشند، احادیث این کتاب را دارای اعتبار و درست میدانند، هرچند مُرسَل باشند.[۲۱] همینطور این پاراگراف اورا از توثیقات عام شمرده‌اند که از حیث بعضا رجالیان بر وثاقت آحاد راویان کتاب دلالت دارااست.[۲۲]

در مقابل، آیت‌الله خویی در کتاب مُعجَمُ رجالِ الحدیث، اعتبار کتاب المزار الکبیر را نمی‌پذیرد و ابن‌مشهدی را مجهول‌الهویه می داند.[۲۳] محمدهادی یوسفی غروی (به دنیا آمدن: ۱۳۲۷ش) تاریخ‌پژوه نیز در گواهی این زیارت شک و تردید نموده است. وی گفته میباشد برخی از مطالب این زیارت با مسلّمات تاریخ و خبرها دارای اعتبار مقاتل سازش ندارد.[۲۴] با این اکنون به اعتقادوباور نجم‌الدین طبسی (به دنیاآمدن: ۱۳۳۴ش) حدیث‌پژوه، اتکا عالمانی زیرا سید بن طاووس، شهید اولیه، علامه مجلسی و محدث نوری را موجب اعتقاد به وثاقت ابن‌مشهدی می شود.[۲۵]

هنرمندان، نویسندگان و متفکران
به جز عالمان نام دار تهرانی، بعضی از هنرمندان، نویسندگان و متفکران اسلامی ـ اهل ایران، زاده طهران می باشند یا این که تهرانی محسوب میگردند؛ سید حسین نصر، کمال الملک (زاده کاشان البته پیش از یک‌سالگی مستقر طهران)، جلال آل‌احمد، مهدی تاجر، مصطفی چمران (زاده قم البته پیش از یک‌سالگی بومی طهران) و عبدالکریم سروش. غلام‌رضا تختی، دارای اسم و رسم به عالم پهلوان تختی نیز متولد طهران میباشد. حسینعلی منتظری بعد از انقلاب، یک کدام از نمایندگان عموم طهران در مجلس خبرگان قانون اساسی کشور و بعداز درگذشت سید محمود طالقانی، امام آدینه طهران بود که بعداز رجوع به قم، سید علی خامنه‌ای امام آدینه طهران مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.

مقبره امام خمینی؛ آرامگاه رهبر ایران
مرکزها و بناهای اسلامی ـ تاریخی
در شهر طهران بناهای اسلامی ـ تاریخی زیادی وجود داراست:[یادداشت ۸]

امامزادگان طهران
استان طهران امام‌زاداگان اساسی و مشهوری دارااست؛ مانند امامزاده داود، از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و امامزاده با تقوا، از نوادگان امام سجاد(ع)، در تجریش (شهر شمیرانات).[۸۳] امام زاده قاسم در دزاشیب[۸۴]بعضی دیگر از امامزادگان خاص شهر طهران عبارتند از: امامزاده علی‌اکبر چیذر،[۸۵] امامزاده زید در محله بازار، امامزاده ابوطالب در محله فرحزاد، امامزاده سیداسماعیل در محله زرگنده، امامزاده یحیی در خیابان پانزده خرداد ماه، امامزاده چهل بدن آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد در بازار.[۸۶] [یادداشت ۹]

نمایی از مصلای امام خمینی طهران
مساجد و تکایای تاریخی
یک کدام از اثرها تاریخی ـ اسلامی در طهران مسجد میباشد؛ مثلا مسجد جامع عتیق طهران در زمان صفویه (بازار طهران) و مساجد درست شده در زمان قاجاریه: مسجد امام خمینی، مسجد و مکتب فخریه (مروی)، مسجد سید عزیزالله (بازار طهران)، مسجد حاج رجب‌علی، مسجد روحانی العراقین، مسجد و مکتب دروازه دولت، مسجد و مکتب قنبرعلی‌خان، مسجد و مکتب ناصریه (مکتب خوب شهید مطهری)، مسجد و مکتب محمودیه، مسجد و مکتب اقصی دارای شهرت به مشیرالسلطنه. [۸۷] مصلای والا طهران یکی‌از بناهای اسلامی اساسی طهران میباشد که بعداز انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران ایجاد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شده است.[۸۸] [یادداشت ۱۰]

در طهران در زمان صفویه هم زمان با مساجد، توکل‌هایی هم ایجاد شده است؛ مانند «توکل خانم» که به فرمان خواهر پادشاه طهماسب در بازار طهران تاسیس شده است. [۸۹] در زمان قاجاریه مهم ترین توکل، توکل حاج میرزا آقاسی بود تا این که به فرمان ناصرالدین سلطان در ارگ دولتی توکل دولت را شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد ساختند.[۹۰]

ترجمه ابیاتی از اشعار فرهاد میرزا(۱۲۳۳ -۱۳۰۵ ه‍.ق) از مشاهیر و رجال و شاهزادگان بعدازظهر ناصرالدین سلطان درباره طهران*:
منزل‌ای میباشد که برای اهل زهد زندان و حریق میباشد.

البته برای غیر اهل زهد و تقوا فردوس میباشد و آن طهران میباشد.

پایگاه پادشاه فرصت گشته میباشد و در صورتی‌که دارالسلطنه خلا انس و جنی به آن وارد نمیشد. و شهری میباشد که خيال مي کنی قُبّةالاسلام میباشد، درحال حاضر آنکه از اسلام در آن خبری نيست.مردهایشان خویش را مشابه زنها کرده‌اند که گمان میبری مسخ گرديده و زن گردیده‌اند.اهل مدرسه های نو در اين شهر همه از شیوه راست گمراه گرديده و به دو تیم تقسیم گردیده اند، یک مجموعه از آنان ذهن ها فلسفه را تحصيل می‌نمایند، و تیم‌ی دیگر برای آموزش لغت و گویش شرک تشنه‌اند.

شاهدِ درست گوِ گوینده‌ی اين اشعار شغل های وی میباشد، و شاهد دیگر آیه‌ها و اخباری میباشد که به ما رسیده میباشد.

منبع: [۹۱]

مرکز ها علمی، اقتصادی و سیاسی
در طهران به دلیل منزلت فقاهتی و سیاسی مرکز ها گوناگون اسلامی با کارکردهای گوناگون وجود دارااست؛ مانند:

مکتب مروی
مکتب علمیه آیت‌الله مجتهدی
مصلی امام خمینی
جامعه روحانیت اهل مبارزه طهران
مجمع جهانی اهل بیت
جامعه تعلیمات اسلامی
حسینیه ارشادوراهنمایی
مهدیه طهران
مجلس شورای ملی
بازار طهران
ارگ طهران
دارالفنون
در زمان معاصر نیز بناهای تعالی و مهمی در طهران ایجاد شده است؛ مانند کالج طهران، ساختمان بلند آزادی و دسته فرهنگی آن، ساختمان بلند به دنیا آمدن ، و تالار اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی.

دارالتقریب در میان المذاهب الاسلامیة
دارالتقریب میان المذاهب الاسلامیه نهادی که در سال ۱۹۴۷م با مقصود مجاورت ساختن مذهبها اسلامی به یکدیگر، در شهر قاهره استارت به‌فعالیت کرد. بنیانگذاران این بنیان، محمود شلتوت مدیریت وقت کالج الازهر مصر و محمدتقی قمی نمایندۀ سید حسین طباطبایی بروجردی، مرجع تاسی وقت شیعه ها، بودند. یکی‌از شغل‌های اساسی دارالتقریب، نشر مجلۀ رسالة الاسلام بود که او‌لین شمارۀ آن در سال ۱۹۴۹م منتشر شد و تا سال ۱۹۷۲م به شمارۀ شصتم رسید. برای مثال دستاوردهای این بنیان می‌قدرت به درس دادن فقه مقارن و موضوع‌سازی برای تأسیس مجمع جهانی تخمین مذهب‌ها اسلامی در جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد. دارالتقریب در سال ۱۹۷۹م مسجد النبی کوهسنگی مشهد بسته شد.

تأسیس
دارالتقریب، در سال ۱۹۴۷م بوسیله محمود شلتوت مدیر دانش گاه الازهر در مصر و محمدتقی قمی نمایندۀ آیت‌الله بروجردی، در شهر قاهره استارت به‌شغل کرد.[۱] در کتاب‌های تاریخی، اساسنامه‌ای برای دارالتقریب ذکر نشده و صرفا اسم محمد محمد المدنی به‌تیتر رئیس مسئول و محمود شلتوت به‌تیتر رمز دبیر خبر نامه رسالة الاسلام آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد آمده میباشد.[۲]

به گفتۀ سیدهادی خسروشاهی گروهی از عالمان شیعه و سنی از حیث علمی، فکری و دنیوی دارالتقریب را حفاظت می‌کردند:

آیت‌الله بروجردی مرجع شیعه از کشور‌ایران
محمدحسین کشف کننده‌الغطاء مرجع تاسی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد از عراق
سید عبدالحسین شرف‌الدین مرجع شیعه از لبنان
مصطفی مراغی، مدیریت دانشکده الازهر، مصر
مصطفی عبد و بنده الرزاق، کالج الازهر، مصر
عبدالمجید سلیم، مدیر دانش گاه الازهر، مصر
روضه خوان محمود شلتوت، رییس کالج الازهر، مصر
محمد مدنی، رییس دانشگاه حقوق و دستمزد اسلامی در دانشکده الازهر، مصر.[۳]
شغل‌ها

خبرنامه رسالة الاسلام
به گفتۀ مورخان، دارالتقریب برای توسعه و گسترش وحدت در میان مسلمان ها شغل‌های متعددی ایفا بخشید:

تکثیر خبر نامه رسالة الاسلام
روزنامه رسالة الاسلام از سال ۱۹۴۹م منتشر شد و هر سال چهار شماره از آن چاپ می شد و تا سال ۱۹۷۲م حدود ۶۰ شماره از آن به چاپ رسید. این خبر نامه آزاد و بی‌طرف بود و علما و متفکران اسلام می‌توانستند نظرهای خویش را از روش این خبر نامه به یکدیگر برسانند و به معرفی درست اسلام و مذهب ها اسلامی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بپردازند.[۴]

رسالة الاسلام، فصلنامه‌ای بود که در موضوعات عقیدتی، قرآنی، شرعی و ادبی شغل می کرد.[۵]

محمد واعظ‌زاده خراسانی اعتقاد دارد؛ پس از فوت آیت‌الله بروجردی کسی به دارالتقریب یاری مالی نکرد و به‌همین‌خیال عمل­‌های دار التقریب و روزنامه رسالة الاسلام تعطیل شد.[۶]

چاپ و تکثیر روایات و مسائل شرعی شیعه
چاپ و انتشار برخی روایات و مسائل شرعی شیعه و نیز بعضا کتاب­های عالمان شیعی که برخی از آن‌ها عبارت­ند از:

رساله حدیث ثقلین:
مؤلف کتاب اهل البیت فی الکتاب و السنة گفته میباشد که حدیث ثقلین در شماره چهارم سال دوم از خبرنامه «رساله الاسلام» به چاپ رسید. به گفته برخی از دانشمندان حدیث‌شناس، حدیث ثقلین به‌وسیله ۳۳ نفر از صحابه مثلا انس بن صاحب و مالک، قدمت بن خطاب، عمرو عاص، سعد بن ابی وقاص و عبدالرحمان بن عوف و... و نیز به‌وسیله ۱۹ بدن از تابعان نقل گردیده است، خلال اینکه ۳۰۰ نفر از عالمان اهل سنت این قصه را در کتاب‌های خویش نقل کرده‌اند.[۷]

الحج علی المذاهب:
محمد محمدی ری‌شهری به گزارش مورخان گفته که یک کدام از اشکالات اساسی به شیعه ها، زمینه حج بود که به‌خیال و خاطر تبلیغات معاندان، مسلمانها پندار می­‌کردند حج شیعه‌ها تنها در کربلا و نجف میباشد. به‌همین برهان برای نخسین بار نمایندگان مذهب‌ها شیعه امامی و زیدی به هم پا نمایندگان شافعی، مالکی، حنبلی و حنفی درباره احکام و مناسک حج، اثری با تیتر «الحج علی المذاهب» تألیف کردند و جمعیت اخوان المسلمین از روش دارالتقریب آن را در خبر نامه چاپ کرد و عموم با بازرسی آن متوجه شدند که مذهب شیعه نیز از اسلام مستثنی نیست و اصول و موادسازنده مناسک حج آن با بقیه مذهب‌ها چهارگانه تسنن مشترک میباشد.[۸]

المختصر النافع:
المختصر النافع کتابی میباشد که مؤلف آن پژوهشگر حلی متوفای ۶۷۶ق میباشد. ری‌شهری به گزارش کتاب‌های تاریخی گفته که پژوهشگران اهل سنت بعداز بازرسی این کتاب، متوجه شدند که در بین فقه شیعه و فقه اهل سنت تفاوت متعددی در اصول نیست و بیشتر منابع تشیع برای اخذ احکام اسلامی با منابع تسنن یعنی قرآن و سنت رسول مشترک میباشد.[۹]

مساجد و جای ‌های مقدس
تردیدی وجود ندارد که مساجد و مکانهای مقدس از کانونهای اساسی یادگرفتن در حوزه بغداد بوده میباشد. به نقل از نجاشی[۵۱] گردآوری‌ای کتاب الغیبه محمد بن ابراهیم نعمانی را نزد محمدبن علی شجاعی کاتب در مشهد العتیقة، از مرکزها فقاهتی شیعه ها در جنوب شرقی مدینةالمنصور، می‌خواندند. نجاشی[۵۲] همینطور شاهد درس دادن کتاب کافی کلینی بوسیله ابوالحسین احمدبن احمد کوفی کاتب در مسجد لؤلؤی بغداد بوده میباشد. به نوشته طوسی،[۵۳] ابن صلت اهوازی در مسجدش در کوی دارالرقیق بغداد در سال ۴۰۹ق. درس دادن حدیث مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نموده است.

منزل علما
در کنار مساجد، منزل‌های علما نیز از محلهای عمده درس دادن بوده میباشد. از جمله نجاشی[۵۴] شاهد درس دادن ابومحمد هارون بن موسی تلّعکبری در منزل خودش در بغداد آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوده میباشد.

جلسات درس و مناظره روحانی اثر گذار در منزل‌اش در محله درب رباح تشکیل میشد و از رهروان کلیه مذهبها در آن کمپانی می‌کردند.[۵۵] روحانی طوسی در سال ۴۱۰ ق. در رینگ درس حدیث عبدالواحدبن محمد، معروف به ابن مهدی، بنا شده در منزل وی در درب زعفرانی در میدان ابن مهدی، و نیز در ۴۱۱ق. در مجلس دیگری از درس حدیث در خانه ابن بِشران(بُشران) معَدِّل در بغداد کمپانی کرد.[۵۶] حسین بن محمدبن حسن حُلوانی نیز در ۴۲۹ ق. در منزلش در کوی برکه زلزل بغداد مجلس درس داشته میباشد.[۵۷] حسن بن محمد دارای اسم و رسم به ابن الحمامی (متوفی ۴۳۹ق)، محدّث امامی و از مشایخ خطیب بغدادی (متوفی ۴۶۳ق) در سرای خویش در کوی کرخ بغداد درس دادن می کرد.[۵۸] این ترسیم درس دادن در منزل‌ها بعد از تأسیس مدرسه های تبارک نیز ادامه داشت. هنگامی ابوالحسن علی بن محمد فصیحی (درگذشت:۶۵۱هجری قمری) معلم درس نحو نظامیه را به جرم تشیع از درس دادن گشوده داشتند، او در سرای خویش به طالبان علم درس رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌بخشید.[۵۹]

نظام مالی
از نظام مالی قاضی بر حوزه بغداد و شیوه تامین زندگی استادان و شاگردان هم اگاهی قابل توجهی در اختیار وجود ندارد.

تجارت فردی
از مرور سرگذشت بعضا از عالمان و از وجود بعضی از نام‌ها یا این که لقب‌ها مانند بزّاز و وَرّاق و سَبّاک(زرگر) همدم با اسم اساسی شماری از آن ها، این لحاظ قوت میگیرد که آن‌ها از منش تجارت گذران معاش می‌کردند. ورّاقی(برگه فروشی، صفحه سازی) یکی‌از مشاغل بعضا علما بود، چه نیاز مستمر محصل ها و استادان به کتاب و محل کار موجب رونق این فعالیت گردیده بود. عباس بن موسی، فقید و تالیف کننده امامی قرن سوم هجری قمری و از اصحاب یونس بن عبدالرحمان، ورّاقی میکرد و از همین رو به وی ابوالفضل وَرّاق می‌گفتند.[۶۰] محمدبن علی بن یعقوب پر اسم و رسم به ابوالفرج قنانی کاتب، معاصر و معاشر نجاشی، ورّاق بود.[۶۱] محمدبن خلیل بغدادی، متکلم و مالک یک‌سری تاثیر کلامی و از شاگردان و یاران هشام بن حکم در ضرب سکه مهارت شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.[۶۲]
علی بن عبداللّه بن وصیف (متوفی ۳۶۵ق) از متکلمان پر رنگ نصفه قرن چهارم هجری قمری در عمل ایجاد کرد اسباب و وسایل برنجین به ویژه قندیل‌ها بسیار حرفه‌ای بود.[۶۳] پیداست که اشتغال استادان و عالمان به حرفه ای مشخص و معلوم دست بالا می‌توانست موجب گذران معاش خویش آن‌ها شود.
موقوفات و یاری اشخاص نه
تأمین هزینه مرکزها آموزشی و طلاب مستلزم دارایی‌ای هنگفت و دائمی بود. گواینکه چنین مرکز ها بیشتر از روش موقوفات و کمکهای اشخاص نه امان می‌شدهاند. سیدمرتضی مرکزی موسوم به دارالعلم را اداره می کرد و به شاگردان حوزه درسی خویش در‌این دارالعلم مقرری ماهیانه می‌پرداخت، چنانکه به روحانی طوسی ماهی دوازده دینار و به عبدالعزیزبن براج، هشت دینار پرداخت میشد. سیدمرتضی همینطور روستایی را برای تأمین ورقه فقها و طلاب وقف کرده بود.[۶۴]

یاری مالی حاکمان
ضمن اینها حاکمان علم پرور نیز به منطقههای علم ها فقهی کمکهای مالی می‌کردند. با اعتنا به اهتمام عضدالدوله به پژوهش به اوضاع مالی محققان حرفه‌های متفاوت، اعم از فقها، محدّثان، مفسران، متکلمان، نحویان، شاعران، پزشکان و مهندسان و اهتمام خاص وی به آبادی کربلا و نجف،[۶۵] احتمالا بایستی حال و روز مالی حوزه علمی شیعی بغداد هم در عصر وی خوب گردیده باشد.

قول‌شکنی
عهد‌شِکنی یا این که عَهْد‌شِکنی، از گناهان کبیره و نقطه مقابل وفای به پیمان میباشد که در قرآن و احادیث از آن نهی شد‌ه‌است. امام علی(ع) قول‌شکنی را از نشان‌های شرک دانسته مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

محققان قرآنی معتقدند میان عهدشکنی و خلف وعده تفاوت وجود داراست. همینطور برای عهدوپیمان‌شکنی اقسامی مانند عهد‌شکنی باایمان و با آدم‌ها را بیان کرده‌اند. پیمان‌شکنان از تبار ظالمانی میباشند که به استناد آیه ۲۵ سوره رعد در زمین خرابی ساخت آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نمایند.

بر پایه ی آیه‌ها قرآن، بنی‌اسرائیل به نقض عهد و پیمان شناخته شد‌ه‌است. همینطور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر کشور ایران، ایالات متحده را تحت عنوان کشوری قول‌شکن معرفی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.

بیان شده جهل و لاف از ریشه‌های قسم‌شکنی میباشد. بعضی از پیامدهای عهدوپیمان‌شکنی عبارتند از: نفاق، عذاب الهی، فسق و از میان رفتن ایمان. آیین‌پژوهان شیعه برای معالجه عهدوپیمان‌شکنی به تقویت ایمان و ارتقا تدبیر از پیامدهای آن پیشنهاد کرده‌اند.

معنا‌شناسی و منزلت
قول‌شکنی یا این که قسم‌شکنی به استناد آیه ۲۵ سوره رعد از گناهان کبیره[۱] و بدترین رذایل اخلاقی به شمار آمده میباشد.[۲] این معنا در نقطه مقابل وفای به قسم قراردارد.[۳] عهدشکنی در قرآن توسط کلمه ها «نَقض»، «نَبذ» و «نَکث» تعریف شد‌ه‌است.[۴]

عده ای از دانشمندان قرآن بر این باورند که قسم در حوزه اخلاقی، یعنی پیمانی که پروردگار ابتدا آفرینش از کلیه بشر‌ها گرفته میباشد.[۵] همینطور از حیث دینی، این کلمه و واژه به معنای پیمانی میباشد که مخلوق با آفریدگار خویش برای اجرا یا این که شکاف عملی تهیه و تنظیم می‌نماید.[۶] بعضی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد از قرآن‌‌پژوهان بر این باورند که کلمه و واژه وعد در معنای ساخت و ساز آرزو در شخصی برای اعمال کاری یا این که وصال به منظور‌ای از روش کلام کردن میباشد.[۷]

به‌گفته مفسران شیعه، عهدشکنان از تبار ظالمانی میباشند،[۸] که با عهدشکنی در زمین خرابی تولید می‌نمایند.[۹] مرتضی مطهری، اسلام‌شناس شیعه، قسم‌شکنان را از بدترین بشر‌ها[۱۰] و دستغیب، مالک کتاب گناهان کبیره، با استناد به آیه ۲۲ سوره انفال، عهدوپیمان‌شکنان را از حیوان‌ها زیر‌خیس دانسته میباشد.[۱۱]

تفاوت قسم و وعد
جمع‌ای از دانشمندان گفته‌اند، تفاوت پیمان و وعد در‌این میباشد که:

قسم منوط به شرطی میباشد (برای مثالً: در صورتی تو این فعالیت را ایفا بدی، اینجانب هم آن را اعمال می ‌دهم)، اما وعد منوط وجود ندارد.[۱۲]
نقض قول به معنای پایبند نبودن به یک تفاهم نامه قانونی میباشد، در حالی که خلف وعده به معنای وفا نکردن به یک وعده است.[۱۳]
عهدشکنی با کافران
جوادی آملی، از مفسران شیعه، بر این اطمینان میباشد که عهدشکنی به‌خصوص در سطح فی مابین‌المللی حرام میباشد، حتی در صورتی طرف مقابل از کافران باشد. با این اکنون، درصورتی که معاند پیش‌دستی در شکستن عهد داشته باشد یا این که احتمال حیله از سوی وی وجود داشته باشد، آن پیمان دیگر ارزشی نخواهد داشت.[۱۴] ولی شیعه ها با استناد به آیه ۱۲ سوره توبه بر این باورند، که پروردگار نبرد با سران شرک را به‌خیال قول‌شکنی واجب نموده است، خیر بی‌ایمانی.[۱۵] همینطور بعضا نویسندگان معتقدند عهدشکنی، با عهد‌شکنان، وفاداری به خداست.[۱۶]

سخاوت
سَخاوَت، جود و کَرَم در مقابل بُخل، در معنای مهربانی میباشد. سخاوت را از مشهورترین صفات پیامبران دانسته‌اند، که نزد هر انسانی نفیس میباشد. در منابع حدیثی، سخاوت ردیف ایمان و سود عقل، زیرکی و قناعت شمرده گردیده و شجاعترینِ عموم را سخاوتمندترین آنان دانسته‌اند. سخاوت بر دو عهد و پیمان میباشد؛ یک کدام از واجب مانند تأمین هزینه های خانواده و دیگری مستحب که عبارت‌میباشد از هر بخششی که آدم بعداز پرداخت واجبات مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشته باشد.
تولید محبت، نگهداری آبرو، انباشته شدن خِرد، ارتقاء ایمان، آمرزش گناهان و ارتقاء پیوندهای اجتماعی از اثر ها سخاوت شمرده گردیده است. سخاوت را صفتی دانسته‌اند که تفریط در آن، موجب بُخل و اِفراط در آن موجب اسراف میشود. برخی در تبیین حدّ سخاوت بدین آیه از قرآن اشاره کرده‌اند که در انفاق کردن، حسود و بخیل نباش و از طرفی هم طوری گشاده‌دستی مکن تا در کارها معاش درمانده شوی. بعضی عُلما خط مش‌هایی همانند یاد دادن، تمرین، تربیت و فکر در اثرها سخاوت را برای حصول فضیلت سخاوت ذکر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شده‌اند.

رفتار

نشانه‌ها اخلاقی
آیه ها افک • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه نبأ • آیه نجوا • آیه مشیت • آیه بر • آیه اصلاح ذات میان • آیه ایثار
روایات اخلاقی
حدیث قرب نوافل • حدیث مکارم رفتار • حدیث معراج • حدیث جنود عقل و جهل
فضیلت ها اخلاقی
تواضع • قناعت • سخاوت • کظم غیظ • اخلاص • خشیت • حلم • تقوا • شجاعت • عفت • انصاف • اصلاح ذات البین • عیب‌پوشی • بلاکشی
رذایل اخلاقی
تکبر • حرص • حسد • لاف • غایب بودن • صحبت‌چینی • افترا • بخل • عاق پدر و مادر • حدیث نفس • عجب • عیب‌جویی • سمعه • جدا رحم • ترویج فحشاء • کفران نعمت
اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفس • نفس لوامه • نفس اماره • نفس مطمئنه • احتساب • مراقبه • مشارطه رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد • گناه • درس رفتار • استدراج
عالمان خلق
ملامهدی نراقی • ملا احمد نراقی • میرزا جواد ملکی تبریزی • سید علی حکم دهنده • سید رضا بهاءالدینی • سید عبدالحسین دستغیب • عبدالکریم حق‌شناس • عزیزالله خوشوقت • محمدتقی بهجت • علی‌اکبر مشکینی • حسین مظاهری • محمدرضا مهدوی کنی
منابع اخلاقی
قرآن • نهج البلاغه • مصباح الشریعة • مکارم الاخلاق • المحجة البیضاء • رساله لقاءالله (کتاب) • تیم وَرّام • جامع السعادات • معراج السعادة • المراقبات
نبو
قیمت و رده سخاوت
سخاوت را از مشهورترین صفات پیامبران و دارای شهرت‌ترین رفتار اولیای الهی دانسته‌اند.[۱] این صفت خیر فقط به نظر اسلامی بلکه قیمت انسانی دارااست و زیبایی آن را در نزد عقل واضح شمرده‌اند.[۲] به گفتهٔ بعضی استیناف‌گران، در قرآن واژه و کلمهٔ سخاوت نیامده، اما با تعبیرهایی دربارهٔ شکاف بُخل و ثنا انفاق به‌این مفهوم اشاره شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۳]

در منابع حدیثی احادیث زیادی از چهارده معصوم درباره فضیلت و قیمت سخاوت دیده می شود.[۴] در حدیثی از نبی خداوند(ص) سخاوت درختی از درختان فردوس دانسته گردیده که شاخه‌های آن در جهان معلق میباشد و شخص سخاوتمند با چنگ زدن بدین شاخه‌ها خویش را به فردوس می رساند.[۵] همینطور در احادیث شجاعترینِ عموم سخاوتمندترین آنان[۶] و سخاوت را ردیف ایمان[۷] و سود عقل، زیرکی و قناعت آدم دانسته‌اند.[۸]

در کتاب کافی روایتی آورده شده که پروردگار به حضرت موسی(ع) وحی کرد که سامری (از مفسدانِ بنی‌اسرائیل) را به قتل نرسان؛ چون وی مرد سخاوت‌مندی بود.[۹] همینطور روحانی موءثر در کتاب تخصیص آورده میباشد: پیامبر خداوند(ص) به فرزند حاتم طائی (که در زمان نا آگاهی به مهربانی مشهور بود) فرمود: عذاب شدید از پدرت به خیال و خاطر سخاوتش برداشته شد.[۱۰]

معنا و اقسام سخاوت
سخاوت، جود و کَرَم، در معنای مهربانی میباشد.[۱۱] بعضی جود را مرحله‌ای فراتر از سخاوت، در معنای عفو وبخششِ سوای درخواست دانسته‌اند[۱۲] و کریم ومهربان را شخصی میدانند که با وجود نیازِ خویش، هر آنچه درتوان داراست را می بخشد.[۱۳] ملا احمد نراقی (درگذشت: ۱۲۴۵ق) از عالمان شیعه، اینگونه رفتاری را بالاترین جایگاه سخاوت شمرده و از آن تحت عنوان ایثار خاطر می‌نماید.[۱۴]

آیت‌الله مشکینی (درگذشت: ۱۳۸۶ش)، سخاوت را یکی شئون احاطه بر نَفْسِ اَمَّاره می داند که بشر با داشتن آن، هر جا که بخواهد میتواند کالا و یا این که حتی جانش را ببخشد.[۱۵] به گفته او این صفت از صفات الهی در مقابل بُخل میباشد که از رذائل اخلاقی و صفات حیوانی بشمار می‌رود.[۱۶]

سخاوت را بر دو عهد و پیمانِ واجب و مستحب تقسیم نموده‌اند.[۱۷] سخاوتِ واجب به عبارتی پرداختِ واجبات مالی در اسلام معرفی شد‌ه‌است؛ از قبیل پرداخت خمس، زکات و کفاره و تأمین هزینه های خانواده و حج.[۱۸] بعداز سخاوت واجب، هر اندازه بخششی که بشر از اموالش در روش آفریدگار داشته باشد را سخاوت مستحب خوانده‌اند.[۱۹]

اثر ها سخاوت
برای سخاوت اثر ها و پیامدهای زیادی آورده شده میباشد؛ به عنوان مثال:

ساخت‌و‌ساز محبت؛ از احادیث اسلامی[۲۰] - که به تجارب نیز رسیده میباشد - استعمال می شود که سخاوت، محبّتِ دوست و معاند را جلب می‌نماید.[۲۱]
محافظت آبرو؛ سخاوت پوششی برای عیوب آدم‌هاست و بنابراین، آبروی بشر را نگهداری می‌نماید.[۲۲]
انباشته شدن خِرد؛ سخاوت قادر است اندیشمندان را گِرد آدم عده نماید و آن‌ها بر تفکر و عقل و علم وی بیافزایند.[۲۳]
ارتقاء پیوندهای اجتماعی؛ داشتن سخاوت ناهنجاری‌های ناشی از مسافت طبقاتی را کاهش و شمّ انتقام‌جویی محرومان را تضعیف می‌نماید.[۲۴]
ارتقا ایمان؛ در احادیث، سخاوت ردیف ایمان و شعاع نور و روشنایی باور خوانده گردیده و هر مؤمنی را دارنده اینگونه فضیلتی شمرده‌اند.[۲۵]
آمرزش گناهان؛ از امام علی(ع) نقل میباشد که سخاوت گناهان را از در میان می برد.[۲۶]

نسبت در میان افترا و غایب بودن
در نسبت در میان افترا و غایب بودن اختلاف لحاظ میباشد. بعضا نظیر سید ابوالقاسم خویی، (۱۲۷۸-۱۳۷۱ش)، در کتاب مصباح الفقاهه، نسبت دربین آن دو را تباین میداند.[۱۸] با این ذکر که غایب بودن عبارت میباشد از بدگویی پشت راز فردی به صفتی که در وی وجود دارااست، البته تهمت بدگویی از فردی به صفتی میباشد که در وی نیست؛ خواه در حضور او باشد یا این که در غیاب او.[۱۹] اما خویی در‌پی گفته که در‌صورتی‌که خواسته از غایب بودن «بیان کردن چیزی که موجب عدم خشنودی اخوی شرعی گردد»، همان طور که نظریه دارای شهرت فقها این‌سیرتکامل میباشد در برخی از موردها اجتماع آنها ممکن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۰]

در مقابل عقیده خویی، امام خمینی، (۱۲۸۱-۱۳۶۸ش)، در کتاب المکاسب المحرمه نسبت دربین آن دو را مردم و خصوص اینجانب وجه میداند.[۲۱] او می‌نویسد غایب بودن بدگویی پشت راز فردی میباشد؛ خواه آن بدی در وی باشد یا این که نباشد.[۲۲] وی معتقدند که‌این تعبیروتفسیر از غایب بودن، افترا به فرد در غیاب او را نیز شامل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشود.[۲۳]

اقسام افترا
محمدمهدی نراقی، (۱۱۲۸-۱۲۰۹ق)، در کتاب جامع السعادات قید مسلمان بودن را در تمجید تهمت اضافه نموده است[۲۴] و معتقد گردیده‌است افترا دو عهد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد و پیمان میباشد:

لاف بستن در غیاب فردی: این پیمان ترکیبی از دو رذیله اخلاقی و دو گناه میباشد. نخستین اینکه لاف میگوید؛ زیرا آن لاف ادعایی در آن فرد وجود ندارد و به وی نسبت میدهد و دوم اینکه غایب بودن می‌نماید.
اعلام کردن لاف در حضور فرد: در‌صورتی‌که رو در روی مستمع‌اش باشد از شدیدترین نوع از اشکال لاف و همینطور از حیث گناه بودن، بدترین نوع از گناه غایب بودن و لاف شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۵]
حکم دینی تهمت
ایستادن روی تَلِّ حریق
امام رضا(ع) از آبای خود نقل می‌کنند که پیغمبر اکرم(ص) فرمودند: در‌صورتی‌که کسی به مؤمنی یا این که مؤمنه‌ای تهمت بزند، یا این که نسبت به وی سخنی بگوید که در وی وجود ندارد، آفریدگار اورا در روز قیامت بر تلّی از حریق به پا می دارد تا از تبعات بهتانی که درباره اخوی مؤمون یا این که خواهر مؤمنه‌اش گفته میباشد بیرون گردد.[۲۶]

افترا حرام و حرمتش غلیظ‌خیس و شدیدتر از غایب بودن دانسته گردیده‌است.[۲۷] علامه طباطبایی، (۱۲۸۱- ۱۳۶۰ش)، در تعبیر آیه ۵۸ سوره احزاب، افترا و بهتان را برای مثال گناهانی می داند که عقل بشر، پلیدی آن را سوای نیاز به صدور نهیی از جانب خداوند فهم می‌نماید.[۲۸] به نظریه سید عبدالحسین دستغیب، شهید محراب، افترا حرام و گناهان کبیره‌ای میباشد که برهان بر کبیره بودن آن حکم عقل میباشد.[۲۹] او قائل گردیده‌است که حرمت غایب بودن به روش حق تقدم بر حرمت تهمت دلالت دارااست؛ چراکه افترا در بردارنده و مرکب از دو رذیله اخلاقی لاف و غایب بودن میباشد[۳۰] و از این جهت حرمت تهمت از حرمت غایب بودن شدیدتر میباشد.[۳۱] سید محمد صدر، از مراجع پیروی شیعه مستقر عراق در قرن چهاردهم خورشیدی، در کتاب ما وراء الفقه با همین ادله قائل به حرام بودن افترا شد‌ه‌است.[۳۲] روحانی انصاری، از فقیهان قرن سیزدهم قمری، در کتاب المکاسب اعتقاد دارد برای گناه تهمت، سه نوع عذاب الهی قابل تصور میباشد دو عذاب برای هرکدام از لاف و غایب بودن و یک عذاب دیگر برای تک تک آن دو گناه.[۳۳]

افترا در قرآن مهربان
مفاد تحت از مصادیقی میباشد که برای تهمت در قرآن کریم و مهربان نام برده میباشد:

نسبت دادن گناه خویش به دیگری: آیه ۱۱۲ سوره نساء[یادداشت ۱] یکی محل‌های تهمت را در مواردی بیان می‌نماید که شخصی از روی عمد، معصیت (جاری ساختن دادن عملى كه مى‌داند نبايد جاری ساختن اعطا کرد)[۳۴] یا این که گناهی را اجرا داده میباشد و به دیگری نسبت میدهد که از آن با تیتر گناه آشکار خاطر شد‌ه‌است. به نظریه علامه طباطبایی، (۱۲۸۱- ۱۳۶۰ش)، در کتاب المیزان، این‌ قبیل از افترا زدن‌ها نامردی و ترور شخصیتی اشخاص در جامعه میباشد.[۳۵]
نسبت ناروا به یکی همسران فرستاده(ص): در آیه ۱۶ سوره نوروروشنایی که به حادثۀ اِفْک پر اسم و رسم میباشد به یک کدام از همسران رسول(ص) نسبت بی عفتی زده شد؛ البته قرآن خانواده وی را از این نسبت، مبرا دانسته و مسلمان‌ها را از دامن زدن بدین‌سیرتکامل حرفای بی پایه، بازداشتن و به تقابل با آن دعوت نمود.[یادداشت ۲]
افترا کارشکنی‌ای برای بازپس‌گیری مهریه زنان: آیه ۲۰ سوره نساء با اشاره به اخلاق و رفتار مردان در زمان نا آگاهی، در جنایتکار کردن همسر خویش به ایفا منافی عفت، اخلاق ذکر شده را ظلم و گناهی بدیهی و تبارک معرفی نموده است.[۳۶]
نسبت دادن فرزند نامشروع به شوهر: در آیه ۱۲ سوره ممتحنه شش شرط برای بیعت زنان با نبی(ص) بعد از فتح مکه مذکور میباشد که یک کدام از آن شروط شکاف تهمت و افتراست.[یادداشت ۳]
پیامدهای افترا
در بعضا از احادیث اسلامی آمده میباشد که پلیدی گناه تهمت، حتی با پرداخت کفاره، قابل جبران وجود ندارد.[۳۷] در کتاب نوادر الاصول حدیثی از رسول(ص) نقل شد‌ه‌است که پلیدی گناه افترا متساوی با گناه بی دینی به‌ معبود میباشد.[۳۸] رسول اکرم(ص) در گفتاری وقتگیر که به ذکر آرم‌های فرد گناه کار پرداخته، افترا را یکی‌از آن‌ آیه‌ها معرفی می‌نماید.[۳۹]

به نظریه مکارم شیرازی از مراجع پیروی شیعه، اشاعه تهمت در یک اطراف، منجر به‌هم‌ریخته‌شدن نظام و عدل و داد اجتماعی و کثیف شدن حق به فسخ و گرفتار شدن بی‌گناه و تبرئه گنهکار و از فی مابین رفتن اتکا همگانی می‌گردد.[۴۰]

تهمت به اهل بدعت
همینطور مشاهده کنید: حدیث مباهته
بعضی از فقها قصه داوود بن سِرحان از امام درست گو(ع)[۴۱] را عامل بر تایید صلاحیت افترا زدن به بدعت‌آور می دانند.[۴۲] این فقیهان عبارت «بَاهِتُوهُمْ» در قصه فوق را به معنای «افترا زدن و دادن نسبت‌های ناروا» دانسته‌اند و در جایگاه استنباط حکم دینی، افترا زدن به بدعت‌گذاران را روا[۴۳] و بلکه در بعضی موردها واجب دانسته‌اند.[۴۴]

در مقابل این مجموعه از فقها، بعضا نظیر نتیجه کاشانی (۱۰۰۷-۱۰۹۱ق)[۴۵] ملا پارسا مازندرانی (درگذشت: ۱۰۸۱ق)،[۴۶] و مکارم شیرازی (زاده ۱۳۰۵ش)[۴۷] «بَاهِتُوهُمْ» را به‌معنای دلیل سفت و مبهوت‌کننده دانسته‌اند و در فیض حکم به روا نبودن بدگویی و نسبت‌های ناروا به اهل بدعت داده‌اند.[۴۸]

حکم دهنده شرع
قاضی شرع دانا جامع‌الشرایط میباشد که در پیکار‌ها و اختلاف‌های در بین مسلمان‌ها قضاوت می‌نماید. به ذمه تصاحب کردن منصب حکم دهنده شرع واجب کفایی میباشد و بر این پایه چنانچه یک عالم درباره موضوعی حکمی صادر کرد، فقید دیگری نمی‌تواند با آن مخالفت و معارضه نماید. فقیهان در زمان غایب بودن امام فرصت، به نیابت از امام معصوم منصب حکم دهنده شرع را به ذمه مسجد النبی کوهسنگی مشهد می گیرند.

درباره محدوده اختیارات حکم کننده شرع اختلاف‌حیث وجود دارااست؛ بعضی از فقیهان اختیارات قاضی شرع را به موردها مشخصی زیرا سرپرستی یتیمان و تصمیم‌گیری درباره اموال افراد غائب محصور می‌نمایند، و در مقابل، گروهی اختیارات حکم کننده شرع را مانند اختیارات معصومان آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدانند.

برای ثابت حاکمیت فقاهتی فقیهان به روایاتی استناد گردیده‌است که علما را وارثان انبیاء، امینان رسول یا این که جانشینان وی معرفی می‌نمایند. همینطور ادله عقلی (مراقبت بلاد و نظم کارها فقاهتی و دنیایی بندگان) و اجماع هم برای ثابت قاضی شرع بودن فقها رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گفته شده میباشد.

مضمون‌‌شناسی
حکم کننده شرع فقید جامع الشرایطی میباشد که در مبارزه‌ها و اختلاف‌های در میان مؤمنان قضاوت می‌نماید.[۱] بر این محور عالم جامع‌الشرایط خلال صدور فتوا به‌تیتر مرجع تاسی، وظیفه صدور حکم تحت عنوان حکم کننده شرع را نیز داراست[۲] و بر ذمه تصاحب کردن حاکمیت فقهی واجب کِفایی میباشد.[۳] تقلید از حکم قاضی شرع واجب میباشد.[۴] این اصطلاح از فرصت علامه حلی به کتاب‌های فقاهتی شیوه شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافته میباشد.[۵]

امام خمینی بعداز انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران تفسیر حکم دهنده شرع را برای حاکم‌هایی به عمل برده میباشد که در بخش ها متعدد جمهوری اسلامی ایران درگیر به قضاوت بوده‌اند.[۶][یادداشت ۱]

دلایل حکم دهنده شرع بودن فقیهان
در کتاب‌های فقاهتی دلایل مختلفی برای حکم کننده شرع بودن فقیهان در بعدازظهر غایب بودن مطرح شد‌ه‌است؛[۷] این دلایل به روایاتی متکی بودن کرده‌اند که علما را وارثان انبیاء،[۸] امینان نبی[۹] یا این که جانشینان وی[۱۰] معرفی می‌نمایند.

ضمن دلایل متکی به احادیث، دلایل عقلی نیز برای ثابت قاضی شرع بودن فقیهان در زمان غایب بودن نقل شده میباشد؛ به اعتقاد فقیهان به عبارتی عقلی که به بایستگی نصب امام بوسیله پروردگار برای نگهداری بلاد و نظم کارها فقهی و دنیایی بندگان حکم می‌نماید، همینطور حکم می‌نماید که مورد نیاز میباشد امام در طول غیبتش جانشین داشته باشد.[۱۱] برای ثابت حاکمیت دینی فقیهان در بعد از ظهر غایب بودن، به اجماع هم استناد گردیده‌است.[۱۲]

اختیارات
فقیهان درباره محدوده اختیارات قاضی شرع اختلاف‌لحاظ دارا هستند. برخی از آن‌ها اختیارات حکم دهنده شرع را فقط در مواقعی میدانند که در قرآن یا این که احادیث نقل شده میباشد؛ مانند کارها مرتبط با ایتام و اموالی که صاحبانشان در دسترس نیستند.[۱۳] بعضا دیگر معتقدند اختیارات وی به عبارتی اختیارات امامان میباشد.[۱۴]

برپایه لحاظ ابتدا در صورتی‌که در موردی تردید وجود داشت، اصل این میباشد که آن آیتمِ مشکوک، از ولایت و حکومت حکم دهنده شرع بیرون میباشد؛[۱۵] البته طبق لحاظ دوم، ولایتِ مرجع تبعیت کل کارها مسلمان ها را دربرمی‌گیرد، به‌جز مواقعی که عامل خاصی آن را از این محدوده بیرون کرد‌ه باشد. به این ترتیب در مورد ها مشکوک، حکم کننده شرع ولایت دارااست.[۱۶]

تعارض دو قاضی شرع
به اعتقاد و باور فقیهان، از آن جا که کلیه فقهای جامع‌الشرایط قاضی شرع می باشند، در شرایطی که که یک کدام از آن ها درباره مورد‌ای حکمی صادر نماید، مخالفت با حکم وی برای دیگر فقیهان روا وجود ندارد و حتی حرام میباشد؛ به این دلیل که اولاً حکم کننده شرع بودن واجب کفایی میباشد و در‌صورتی‌که فردی آن را به صدق اعمال دهد، مانند دیگر واجب‌های کفایی مخالفت با آن فرد روا وجود ندارد، ثانیاً معارضهٔ دیگر مراجع تبعیت با حکم حکم دهنده شرع ممکن میباشد موجب مشکل نظام و ساخت مبارزه خواهد شد که مسلماً معبود به آن رضایت ندارد.[۱۷]

باطنی‌گری
برای دیگر کاربردها، باطنیه (عدم وضوح‌زدایی) را مشاهده کنید.
باطِنی‌گری نظریه به‌این میباشد که آئین باطنی هم داراست که از ظاهرش اساسی‌خیس میباشد. طرف‌داران باطنی‌گری آیه‌ها قرآن را تأویل می‌نمایند و می کوشند به معنای باطنی‌شان دست پیدا نمایند. بین فرقه‌ها و مذهب ها اسلامی، بیش تر از تمامی، اهل‌تصوف و اسماعیلیه به باطنی‌گری آوازه مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارا‌هستند.

اهل‌تصوف می گویند شریعت قالب آیین میباشد و می بایست به واقعیت که هسته آن میباشد دست یافت. اسماعیلیه هم بر آن‌اند که بایستی با تأویل آیه ها قرآن به معنای واقعی آن ها رسید و این فعالیت بر ذمه امام میباشد. برخی شیعه امامیه را هم مذهبی باطنی دانسته‌اند؛ ولی افرادی این صحبت را رد آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده‌اند.

در روایات شیعه، روایاتی می‌باشد که نشانه‌ها قرآن را دارنده ظواهر و درون می داند. همینطور روایاتی وجود داراست که نشانه‌ها قرآن را تأویل می‌نماید. عالمان شیعه، با استناد به‌این احادیث، تأویل را می‌پذیرند؛ البته خیر آنگونه که در تصوف و اسماعیلیه ترویج داراست و ضوابطی خاص برای آن در لحاظ رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میگیرند.

معنی‌شناسی
باطنی‌گری تامل‌ای میباشد که بر داخل و واقعیت آئین تأکید می‌نماید و این نظر را دارد آئین دو جنبه ظاهری و باطنی دارااست. در باطنی‌گری، جنبه باطنی آیین از ظواهر آن اصلی‌خیس شمرده و غرض وصال به درون و واقعیت آن دانسته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می شود.[۱]

فرقه‌ها و مذهبها باطنی مسلمان
رنه‌گنون فیلسوف مسلمان فرانسوی (۱۸۸۶-۱۹۵۱م)، باطنی‌گری در بین مسلمانها را به اهل‌تصوف و عارفان مسلمان نسبت میدهد[۲] و میگوید اینان قشر یا این که پوست یا این که ظواهر شریعت را از لُبّ یا این که هسته یا این که داخل آن تفکیک می‌کردند و واقعیت آیین را به عبارتی درون آن می‌دانستند.[۳]

به‌گفته فرهاد دفتری، اسماعیلی‌شناس (زاده ۱۳۱۷ش)، بیشتراز کلیه فرقه‌ها و مذهب ها اسلامی، اسماعیلیه به درنگ باطنی‌گری آوازه داراست؛[۴] به‌اعتقاد اسماعیلیان، پیامبران معنای ظاهری وحی را برای عموم ذکر می‌کردند؛ البته تأویل وحی، یعنی معنای باطنی و واقعی آن برعهده جانشینان آنها میباشد که وصی یا این که امام اسم دارا هستند.[۵]

باطنی‌گری در مذهب امامیه
گفته‌اند اسلام‌پژوهانی زیرا هانری کُربَن و محمدعلی امیرمعزی شیعه امامیه را مذهبی باطنی و تأویلی میدانند؛ ولی بعضا نیز این کلام را نمی‌پذیرند و می گویند «خط اعتدالی شیعه» تفاوت‌های مهمی با باطنی‌گری داراست؛ ازجمله برای شریعت و ظواهر آیه‌ها و احادیث، مرجعیت قائل میباشد و آن را به لبه نمی‌پیروزی. همینطور گوهر آئین‌داری را تعبد به شریعت میداند و بر این اعتقاد و باور میباشد که نجات با شغل به شريعت ممکن می شود.[۶]

بااین‌کلیه عالمان شیعه تأویل را به‌طور کلی می‌پذیرند؛ ولی تأویلات اسماعیلیه را صحیح نمی‌دانند و برای تأویل شروطی بیان می‌نمایند.[۷] آن ها احادیثی از رسول(ص) و امامان، بر پایه ی وجود ظواهر و داخل برای نشانه‌ها قرآن نقل می‌نمایند.[۸] همینطور روایاتی نقل می‌نمایند که در آنها امامان آیاتی از قرآن را تأویل کرده‌اند؛[۹] مانند این حدیث از امام درستگو(ع) که آیه «وزن کردن را به عدل و داد رعایت نمایید و معدود‌فروشی مکنید»[۱۰] را این‌سیرتکامل توضیح میدهد: «از امام عادل تاسی نمایید و از حقش نکاهید.»[۱۱]

مبنای باطنی‌گری اهل‌تصوف
رِخیر‌گِنون در تعریف باطنی‌گری اهل‌تصوف میگوید در اعتقادوباور آنها، شریعتْ قشر یا این که ظواهر آئین میباشد که در پوسته احکام دینی بروز پیدا می‌نماید؛ ولی اصل آئین به عبارتی واقعیت میباشد و ما به‌وسیله طریقت، از شریعت به واقعیت می‌رسیم.[۱۲] شریعت صرفا یک آیین نامه میباشد؛ ولی واقعیت «معرفت ناب» میباشد و این معرفت، معنایی متعالی و عمیق به شریعت می دهد.[۱۳]