مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

الفصول المهمة فی معرفة الائمة (کتاب)
ألفُصولُ ألمُهمّة فی مَعْرِفَة ألأئمَّة کتابی به لهجه عربی درباره زندگانی دوازده امام، تاثیر ابن‌صباغ مالکی (متوفای ۸۵۵ق) تالیف کننده سنی‌مذهب قرن نهم میباشد. ابن‌صباغ درین کتاب، برای هر امام فصلی تخصیص داده و با عناوینی معین، مطالب ویژه هر امام را گزینه تحقیق قرار داده میباشد. به کار گیری عظیم ابن‌صباغ از منابع متعدد شیعی و سنی خلال اینکه قیمت علمی و تاریخی کتاب را علامت می دهد، از تتبع و استیناف کلان وی نیز مسجد النبی کوهسنگی مشهد حکایت داراست.

تفصیل‌هم اکنون مؤلف
ابن صباغ مالکی که نامش علی بن محمد بن احمد غزی مکی و لقب‌اش نورالدین و پر اسم و رسم به ابن‌صباغ میباشد، فقیهی مالکی‌مذهب بود. وی با ارادتی که به امامان شیعه داشت، کتاب الفصول المهمة را نگاشت و اثر ها دیگری دریباب نیز آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراست:

العِبر فیمن شفّه النَظر؛
تحریر النقول فی مناقب اُمنا حواء و فاطمة البتول؛العقود الؤلؤیه و اللآلی الثمینة فی فضائل العترة الامینة؛
قصائد فی مدح امیر المؤمنین(ع).اسم کتاب و علت کتابتقا بلندمرتبه تهرانی در کتاب الذریعة اسم تاثیر ابن‌صباغ را «ألفصول ألمهمة فی معرفة ألائمة الإثنی عشر و فضلهم و معرفة أولادهم و نسلهم» بیان رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نماید.[۱]

تالیف کننده، علت خویش از این تألیف را درخواست دوستان خود و به خواسته تکفیر گناهان پیشین ذکر می‌نماید.[۲]

مدل و شیوه تألیف
تعبیر و تفسیر ابن صباغ مالکی از امامان شیعه و القابی که برای وی بیان می‌نماید مانند نویسندگان شیعی میباشد. وی با بیان اسم امام و کنیه دارای اسم و رسم او معلوم می‌نماید که او چندمین امام میباشد. ولی تیتر‌دهی این کتاب، از کتاب «کشف الغمة» گرفته گردیده است، چون اربلی نیز نخست تحقیق معاش هر امام به همین نحو گزارش شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نماید.

او قبل از دعوا از معاش امامان، به‌این سئوال که اهل بیت چه عده ای می‌باشند جواب داده میباشد. گزارش‌های این کتاب در نصیب مرتبط با مخالفت‌های معاویه و اصحاب جمل تاریخی میباشد هر یک سری منابع را مشخص و معلوم نکرده میباشد.

تالیف کننده بعداز نقل مطالب از اشعار نیز فایده گرفته و در زمینه صحبت، اشعاری نقل می‌نماید. وی برخی از مطالب فرا تاریخی را نیز نقل می‌نماید که درین موردها پایین تأثیر منابعی میباشد که از آن‌ها به کار گیری نموده است. برای مثال از کتاب «معالم العترة النبویة» محمد بن عبد و بنده العزیز جنابذی (متوفای ۶۱۱ق)، کمک جبرئیل و یاری او در روز احد نسبت به امام علی را گزارش می‌نماید. چنان که از مسعودی در گستردن مقامات حریری مطلبی را نقل کرده که هنگام مهاجرت نبی با ابوبکر به مدینه، درختی در لب غار روئید.[۳]

مداقه
در مداقه و قیمت کتاب الفصول المهمة همین بس که در طی هفت قرن قبلی تحت عنوان یک منبع دارای اعتبار تاریخی گزینه به کارگیری‌ اندیشمندان و نویسندگان شیعه و سنی بوده میباشد. از در میان عالمان شیعه، مجلسی در بحارالانوار، امینی در الغدیر، سید شرف الدین در المراجعات و النص و الاجتهاد و از اهل سنت می‌اقتدار به علی بن عبدالله السمهودی الشافعی در کتاب جواهر العقدین به صورت کبیر از الفصول المهمة منفعت گرفته میباشد.[۴] محمد بن علی الصبّان نیز در تدوین کتاب اسعاف الراغبین در مواقعی به الفصول المهمة استناد جسته میباشد.[مستلزم منبع]

همینطور از علمای اهل سنت، سید مؤمن بن حسن شبلنجی مالک کتاب نوروروشنایی الابصار و عبدالله بن محمد المطیری صاحب و مالک کتاب الریاض الزاهرة و احمد بن عبدالقادر العجیلی الشافعی صاحب و مالک کتاب ذخیرة المال و بخش اعظمی از نویسندگان دیگر در تدوین کتاب‌های خویش از الفصول المهمة سود کرده‌اند.[۵]

همسر نوح
همسر نوح در قرآن سوای اسم و با تفسیر «اِمرَأةُ نوح» و به‌تیتر ضرب‌المثل زنان کافر و اهل دوزخ و جهنم معرفی گردیده‌ میباشد. طبق آیه ۱۰ سوره تحریم، وی و همسر حضرت لوط به شوهرانشان دسیسه کردند. به اعتقاد مفسران شیعه، مکر همسر نوح ارتکاب بی عفتی و شغل منافی عفت عدم وجود؛ بلکه جاسوسی برای کافران، روانی خطاب کردن آن پیامبران و افشای اسم مؤمنان مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.

طبق بعضا احادیث، مراد از عبارت «إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَیهِ الْقَوْلُ» (مگر عده ای که پیش‌خیس، وعده نابودی آن‌ها داده شد‌ه‌است.) در آیه ۴۰ سوره هود، همسر و پسر نوح میباشند که معبود آن ها را از نجات‌یافتگان گردباد استثنا کرد و در گردباد غرق آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدند.

در احادیث، همسر دیگری به اسم عموره برای حضرت نوح مذکور که به نوح ایمان داشته و مامان سام، شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد حام و یافث بود.

مداقه و منزلت
از همسر نوح در قرآن کریم ومهربان فارغ از اسم و با تعبیروتفسیر «اِمْرَأةُ نوح» در آیه ۱۰ سوره تحریم خاطر گردیده است. در سوره تحریم وی زنی دسیسه‌شغل، الگوی زنان کافر و اهل دوزخ وجهنم معرفی گردیده‌است.[۱] با دقت به بعضا احادیث، گروهی از مفسران در تعبیروتفسیر آیه ۴۰ سوره هود که خدا به حضرت نوح امرکرد خاندانت را بر کشتی سوار کن، مگر افرادی که پیشینًا وعده نابودی آن‌ها داده شد، منظور از آن اشخاص را همسر و فرزند نوح ذکر نموده‌اند که در گردباد نوح غرق رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدند.[۲]

توطئه همسر حضرت نوح
در تفاسیر شیعه خواسته برای مثال «فخانتاهما» در آیه ۱۰ سوره تحریم، که مرتبط با کارشکنی همسر نوح و همسر حضرت لوط میباشد، انحراف جنسی و ارتکاب بی عفتی ذکر نشده‌ میباشد.[۳] به یقین روحانی طوسی، مفسر شیعه، در صورتی‌که چه همسران پیامبران، معصوم و مصون از اشتباه نبودند؛ اما با استناد به داستان نبوی «ما بغت امراة فرستاده قط؛ همسر هیچ پیامبری هیچ زمان آلوده و کثیف به کار منافی عفت نشده‌ میباشد»، [۴] همسر حضرت نوح از بی عفتی مبرا دانسته گردیده‌ میباشد.[۵] همینطور در تفاسیر زیادی از شیعه نیز مکر همسر نوح را همیاری با معاندان و افشای اسرار آن نبی و نسبت دیوانگی به نوح نوشته‌اند.[۶]

قرن هفتم به سپس
ناصر عباسی و تعمیر بقعه
بنایی که ابن سهلان تأسیس نموده بود تا سال ۶۲۰ق با زخم بدون شوخی روبرو نشد بلکه درین قرن بر تاثیر غارت‎ها زخم‌های جزئی چشم بود، در سال ۶۲۰ خلیفه ناصر عباسی به وزیر خویش مویدالدین محمد مقدادی قمی دستورداد سازه را به صورت اصلی مسجد النبی کوهسنگی مشهد تزیین کند.[۴۴]

بنای فعلی
عمارت و بنای مقبره امام حسین(ع) که به دست ابن سهلان در اوایل قرن پنجم ساخته و به وسیله ناصر لدین الله در قرن ششم نوسازی شد همچنان پا بر جا بود تا اینکه پاد شاه اویس جلائری در سال ۷۲۶ بنایی از جدید ایجاد کرد و تا حالا آن سازه مو جود میباشد.[۴۵] این بقاع تا سال ۸۵۸ق از هرگونه جراحت در تامین بود تا اینکه در سال جاری علی بن محمد بن فلاح مشعشعی به کربلا حمله کرده و دست به غارت اموال بقعه زد، این غارت بسی بزرگتر از غارت بوسیله المسترشد بالله آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد عباسی بود.[۴۶]

بعداز آن در هر زمانبر چگونگی و کمیت این سازه افزوده شد، شاهان صفوی، افشار و قاجار هرمورد در توسعه و گسترش بقعه نقش جاری ساختن رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردند.

حمله وهابی‎ها
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: حمله وهابیان به کربلا
از سال ۸۵۸ تا سال ۱۲۱۶ق آسیبی به بقعه نرسید تا اینکه در همین سال در ۱۸ ذی الحجه وهابیها به سرکردگی سعود بن عبدالعزیز [۴۷] بعد از احاطه بر حجاز به کربلا یورش برده فساد‌های متعددی به توشه آورده و اشخاص متعددی را قتل عام کردند.[۴۸] وهابیون به مرقد مطهر صدمات متعددی وارد کرده و ذخائر مو جود در آن جا را به غارت بردند.[۴۹] کلید‌دار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نویسد:

«آنها درب‌های بقعه و نرده‌های فلزی و آینه‌کاری مقبره را کندند و اشیای سابق و هدایای پادشاهان و شاهزادگان اهل ایران را به حراج بردند. همینطور تزئینات دیوارها و طلاهای سقف، شمعدان‌ها، فرش‌های گران‌قیمت، لوسترهای لوکس، درب‌های کنده‌کاری‌گردیده و غیره را حراج کردند. افزون بر این شغل در حدود پنجاه نفر را کنار بارگاه و پانصد نفر را در صحن شریف به قتل رساندند. شهر کربلا را نیز ویران کردند و بی‌رحمانه به کشتار پیرمردان و خردسالان و زنان و مردان و غارت منزل‌ها پرداختند و کسی از حمله وحشیانه آن‌ها در نگهبانی نماند.»[۵۰]
این رخداد به‌قدری تأسف‌توشه بود که هنگامی میرزا ابوطالب اصفهانی، یک‌سری ماه بعداز این فاجعه به کربلا وارد شد، تلخ‌کامی‌ها و شلوغی‌های ناشی از آن را اینگونه گزارش کرد:

«در صحن مقدس، خون مذبوحان جاری، گنبد و حجره‌های صحن از جنازه مقتولین پُر بود.، شدت آن واقعه به جایی رسید که اینجانب بعد از آنِ یازده ماه از آن وارد کربلا شدم، هنوز آن قدر تازگی داشت که به جز نقل آن، حدیثی دیگر در شهر خلا و راویان در اثنای حکایت می‌گریستند و از شنیدن آن، موها بر اندام راست میشد.»[۵۱]
حمله مناخور روسی
کلیدار درباره ی این حمله میگوید:

«فردی به اسم سلیمان با ملیت روسی، مقطع‌ها مناخور (امیرآخور) والی بغداد بود. حکم کننده بغداد، مناخور را مأمور حمله به کربلا کرد. عموم کربلا تا سال ۱۲۴۷ پیوسته از ستم مناخور در فشار بودند، قوای وی به سوی کربلا جاری شد و بازه زمانی هجده روز آن را در محاصره گرفت. درین بازه زمانی، سه توشه به شهر هجوم بردند، اما چیره نشدند. به صورت کلی کربلا در نصفه قرن سیزدهم هجری از سوی سپاه مناخور بارها ترساندن شد تا این که عاقبت داوود پاشا برای هم محلی کربلا پناه صادر کرد. در‌این حادثه ها افرادی که به منزل رؤسای فرقه شیخیه، به عنوان مثال روحانی احمد احسایی و سید کاظم رشتی حفاظت می‌آوردند، از یورش و تهاجم مصون بودند.»[۵۲]

موضع ها انتقادی و معترضانه در روزنامه مدرسه اسلام
آیت‌الله مکارم شیرازی که تا اندکی بعد از انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش، صاحب و مالک امتیاز و مدیرمسئول خبرنامه مدرسه اسلام بوده، در سرمقاله‌های این نشریه قبل از برد انقلاب، بارها مواضعی انتقادی و معترضانه درباره مسائل اداری، اخلاقی، فرهنگی و انتقاد تعلق حکومت فرمان روا به غرب اتخاذ کرده و همین رویکردها سبب به توقیف‌های چندباره مدرسه اسلام شد‌ه‌است. اعتراض به کشف عفاف و حجاب و بی‌سد و باری، عکس العمل به پیکار نمایشی با خرابی اداری و زیر میزی‌خواری، اشاره به گردانندگان مطبوعات مروج خرابی و سرمقاله‌ای در عکس العمل به بسط شراب‌خواری، مطالبی از آیت‌الله مکارم شیرازی بوده که سبب به توقیف موقت نشریه مدرسه اسلام در مورد ها گوناگون مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده‌است.[۵۳]

از لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی تا نوشته‌علمی خبر نامه داده ها
نقش‌آفرینی‌های سیاسی آیت‌الله مکارم شیرازی را می‌اقتدار در اکثری از رخدادهای قبل از انقلاب کشور ایران دید که در سطح ها مختلفی انجام یافته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد:

سخنرانی در مراسمی که در اعتراض به لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی (۱۰ آبان ۱۳۴۱ش) برگزار شد.[۵۴]
سخنرانی در آبادان به نمایندگی از امام خمینی در اعتراض به رفراندوم انقلاب سپید (فصل بهار ۱۳۴۲ش).[۵۵]
سخنرانی پرشور انقلابی در مسجد هدایت طهران، در خرداد ماه ۱۳۴۲ش به طور همزمان با روز عاشورا، و دستگیر شدن در شب ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ش به همپا مرتضی مطهری، محمدتقی فلسفی، عبدالکریم هاشمی‌نژاد و جمعی دیگر.[۵۶] وی ۴۵ روز در زندان به راز موفقیت و بعد از آن رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد آزاد شد.[۵۷]
ارسال طومار (به همپا بعضا دیگر از حوزویان شیرازی مقیم حوزه علمیه قم) به امیرعباس واضح، ابتدا‌وزیر، در اعتراض به تبعید امام خمینی، در اسفند شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد ۱۳۴۳ش.[۵۸]
ارسال طومار‌هایی به امام خمینی بعد از جابجایی او از ترکیه به نجف. این طومار‌ها که امضای گروهی از مدرسان حوزه علمیه قم را به یاروهمدم داشت، دربردارنده ابراز خوشحالی از جابجایی امام خمینی به نجف و دعا برای رجوع و برگشت او به جمهوری اسلامی ایران بود.[۵۹]
تأکید بر مرجعیت امام خمینی بعداز درگذشت سید محسن حکیم در تسلیت اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم (مثلا آیت‌الله مکارم شیرازی) خطاب به امام خمینی.[۶۰] آیت‌الله مکارم همینطور به یاروهمدم ۴۲ بدن از روحانیان حوزه علمیه قم، بعد از درگذشت مشکوک سید مصطفی خمینی، ۱ آبان ۱۳۵۶ش، تلگرام تسلیتی به امام خمینی فرستاد. تأکید بر رجوع امام خمینی، درین تلگرام هم چشم میشود که به وضوح نشانگر وجه سیاسی این تلگرام تسلیت میباشد.[۶۱]
سخنرانی در مسجد ارک طهران، از اولِ دهه ۵۰ خورشیدی، درباره موضوعاتی از قبیل انتقاد مارکسیسم، جنگ با اسلام سرمایه‌داری، ارتباط اسلام و سیاست، حق وتو در سازمان ملل و فلسطین.[۶۲]
برگزاری مراسم چهلم سید مصطفی خمینی در مکتب امیرالمؤمنین، در ۹ آذر ۱۳۵۶ش، با حضور سه هزار نفر از عموم قم که بعداز آن، عده ای از کمپانی‌کنندگان و طلاب، با برگزاری تظاهراتی به سوی مکتب خان شعار «سلام بر خمینی» راز دادند.[۶۳]
سخنرانی اعتراضی در عکس العمل به توهین به امام خمینی در نوشته‌علمی مجله داده ها با تیتر «کشور‌ایران و استعمار سرخ و سیاه». این سخنرانی در حضور عموم معترضی مشکل شد که به نماد اعتراض در مکتب امیرالمؤمنین(ع) تجمع کرده بودند. سخنان مکارم شیرازی در‌این ارتباط، موجب تبعید وی شد.[۶۴]
هفت ماه تبعید
بعد از رخدادهای ۱۹ دی ۱۳۵۶ش، آیت‌الله مکارم شیرازی، حسین نوری همدانی، ابوالقاسم خزعلی، محمدعلی گرامی، محمد یزدی و حسن صانعی تبعید شدند.[۶۵] مکارم شیرازی بر طبق حکم «کمیسیون نگهداری امنیت اجتماعی شهرستان قم»، محکوم به سه سال اقامت اجباری در شهرستان چابهار شد و ۲۱ دی ۱۳۵۶ش به چابهار پیامبر شد.[۶۶] وی ۵۰ روز سپس به مهاباد[۶۷] و بعداز چندی به انارک در شهرستان نایین برده شد و از ۹ خرداد ماه ۱۳۵۷ش، ادامه تبعید خویش را در آنجا گذراند.[۶۸] مکارم شیرازی به همپا تعدادی بدن دیگر از روحانیان تبعید گردیده، بعد از در آغاز‌وزیری جعفر شریف‌امامی و شعارهای وی برای اعطای آزادی سیاسی، آزاد گردیده و به قم بازگشتند.[۶۹]

سعد بن حارث خزاعی
سَعْد بن حارث خُزاعی(شهید شدن ۶۱ق) از شهدای کربلا. او از کارگزاران امام علی (ع) و یاران امام حسن(ع) بود که روز عاشورا در حمله در آغاز به شهید شدن مسجد النبی کوهسنگی مشهد رسید.

زمانه امیرالمؤمنین (ع)
سعد، غلام علی بن ابی طالب(ع)[۱] و مدتی والی آذربایجان و در کوفه فرمانده شُرطة الخَمیس‌ بوده میباشد.[۲] مشخص و معلوم وجود ندارد در چه وقتی، سعد این مسئولیت را برعهده داشته البته این نکته از کتاب ها تاریخی استعمال می شود که وی نیز همانند قنبر از همراهان آن حضرت بوده و امام(ع) او‌را به شغل های متعدد حکومتی می‌گمارده میباشد؛ به عنوان مثال سعد تحت عنوان بازرس، به ناحیه زیر امر زیاد بن ابیه رفته و با او تضارب لفظی هم داشته میباشد.[۳] همینطور در جریان حیله یزید بن حجیه، کارگزار ری، امام علی(ع) یزید را زندانی و سعد را مأمور نگهداری آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد ا ز او کرد.[۴]

در رکاب پسران امام علی(ع)
بعداز شهید شدن امیرالمؤمنین علی(ع) در ۴۰ق، از همراهان امام حسن(ع) و بعد از وی همراه امام حسین(ع) بود و از مدینه به مکه آنگاه تا کربلا، در رکاب وی بود و در روز عاشورا رشادت‌هایی از خویش علامت رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بخشید. [۵]

سماوی نوشته که ابن شهر آشوب در مناقب [۶] اسم او‌را در فهرست شهدای حملۀ اولین بیان کرده است.[۷][منبع بهتری نیاز میباشد][یادداشت ۱]

صحابی بودن
درباره ی سعد اورده شده که جزء صحابه رسول(ص) بوده میباشد ولی به لحاظ نمیرسد که‌این نسبت درست باشد، چراکه در هیچ منبعی، اسم او در زمره صحابه نیامده میباشد.[۹]

تستری راجع به اینکه او خزاعی بوده و در عین اکنون آزاد شدۀ امیرالمؤمنین(ع) هم بوده، شک شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۱۰]

جستارهای متعلق
ابوالحتوف جعفی

پانویس
ابن اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۸۸؛ حسینی، ذخیرة الدارین، زمزم هدایت، ص۴۷۶؛ تستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۲۷؛ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۲۲۱.
رکـ: حسینی، ذخیرة الدارین، زمزم هدایت، ص۴۷۶؛ مامقانی، تنقیح المقال، مطبعة المرتضویه، ج۲، ص۱۲؛ تستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۲۷؛ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۲۲۱؛ سیمای کارگزاران، ج۱، ص۷۲، ۴۷۰.
سعد بن حارث خزاعي ، كارگزار آذربايجان،‌موسسه تحقیقاتی حضرت اما بعدازظهر (عج).
ابن اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۸۸؛ گستردن ابن ابی الحدید، چاپ کننده: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، ج۲، ص۲۵۱-۲۵۲؛ سیمای کارگزاران، ج۱، ص۲۸۴، ۳۷۸، ۳۷۹، ۴۰۶، ۴۷۰.
حسینی، ذخیرة الدارین، زمزم هدایت، ص۴۷۶؛ مامقانی، تنقیح المقال، مطبعة المرتضویه، ج۲، ص۱۲؛ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۲۲۱.
ابن شهرآشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۱۳.
رکـ: سماوی، ابصارالعین، ۱۴۱۹ق، ص۹۶-۹۷، نمازی، مستدركات دانش رجال الحديث، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.
طبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۵، ص۴۲۹-۴۳۰، ج۴، ص۳۲۲.
امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۲۲۱؛ تستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۲۷-۲۸.
تستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۲۷-۲۸.

تربیت فقاهتی نوپا و نوجوان : عده‌بندی و فیض گیری
در عده‌بندی آنچه گفته شد، می‌قدرت سود گرفت که تربیت فقاهتی دعوا بسیار بزرگ‌ایست که مشمول فراگیری اعتقادات، باورها، یادگرفتن مفاهیم فقاهتی و همچنین جاری ساختن فقهی میباشد و مسجد النبی کوهسنگی مشهد بسیار معمولی‌انگارانه خواهد بود در‌حالتی که تربیت فقاهتی را در فراگیری احکام خلاصه کنیم. یادگرفتن احکام در‌حالتی که با اعتنا به تقویت ایمان در شخص نباشد، آموزشی سطحی خواهد بود که با کمترین معضل و تلنگری متزلزل می‌گردد. آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد پدر و مادر در مسیر تربیت فقهی و فراگیری مفاهیم فقاهتی به خردسال ها خویش نقشی مهم دارا هستند؛ اما درین فی مابین نمی‌قدرت نقش آموزگار شرعی و استاد اعتقادی را در امداد به پدر و مادر و در خصوص بدون واسطه با خردسال ها نادیده گرفت. مایحتاج به تأکید میباشد که یکی‌از مسئولیت‌های اصلی مربیان فقاهتی و اساتید اعتقادی، مالامال کردن خلأهایی میباشد رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد که پدر و مادر از رمز غفلت یا این که عدم علم کافی ساخت و ساز کرده‌اند. برای تربیت فقهی، هیچ دوران‌ی هنگامی مشخصی نیست و از شروع یا این که حتی قبل از میلاد طفل استارت می‌گردد؛ آن وقتی که پدر و مادر، قبل از ورود به مرحله والدی، با تفحص و تفحص به تقویت باورهای فقهی خویش می پردازند و شاید بتوان اذعان کرد شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تا نقطه نهایی قدمت ادامه مییابد و در هر برهه‌ای از قدمت، صورت خاصی به خویش می گیرد.

سید صدرالدین صدر
سید محمدعلی بن اسماعیل صدر دارای اسم و رسم به سید صدرالدین صدر (۱۲۹۹ - ۱۳۷۳ق) از مراجع پیروی شیعه و دارای تخصص در اصول، رجال و تعبیر و مسجد النبی کوهسنگی مشهد تفسیر.

وی وصی عبدالکریم حائری یزدی بود و بعداز وفات معلم خویش، به همپا سید محمد حجت و سید محمدتقی خوانساری، سرپرستی حوزه علمیه قم را بر ذمه داشت و در محافظت حوزه کوشید. او بابا امام موسی صدر و سید رضا صدر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

نسب و تحصیلات
قوم و قبیله صدر اصالتاً از عموم جَبَل عامِل لبنان می باشند. نسب آن ها از روش ابراهیم اصغر به امام کاظم(ع) می رسد.[۱] سازه به نقل سید حسن صدر تمامی اجداد آنان سوای استثناء مجتهد بوده‌اند.[۲] اسم مهم سید صدر الدین صدر٬ محمدعلی، لقب‌اش ابوالرضا و لقبش صدرالدین بود. با این حالا به لقبش آوازه یافت و خودش نیز خویش را «صدرالدین» رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میخواند.
در کاظمین چشم به جهان گشود. پدرش سید اسماعیل صدر میباشد. وی در کودکی به یاور بابا خویش و علامه سید پارسا کلان (متوفای۱۲۲۷ق) به خیال و خاطر ظلم‌های سلاطین عثمانی نسبت به شیعه‌ها از لبنان به عراق مسافرت کرد.[۳] صفیه، مامان سید صدرالدین دختر سید هادی صدر شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.
سید صدرالدین زمانه کودکی و نوجوانی را کنار بابا و خانواده در سامرا گذراند. ریاضی ها، ادبیات، منطق و اکثر اوقات دروس سطح فقه و اصول را در به عبارتی جا نزد اساتید اخوی بزرگترش، سید مهدی، آموخت. وقتی که پدرش سید اسماعیل صدر در سال ۱۳۱۴ق به کربلا مسافرت کرد، وی نیز بدین شهر رفت و به منفعت‌گیری از بابا و دیگر استادان کربلا پرداخت. آن‌گاه به توصیه پدرش، برای کامل شدن تحصیلات، رهسپار نجف شد و دروس عصر سطح و بیرون را آنجا فراگرفت.[۴]

اساتید
محمد حسین نائینی؛ صدر در نجف از او استخراج دانش نموده است.[۵]
حسن شوشتری کربلایی؛ مدرس صدر در کربلا بود.[۶]
آقا ضیاء عراقی
سید اسماعیل صدر
ملا محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
فتح الله شریعت اصفهانی
روحانی محمد طه نجف
آقا رضا همدانی تالیف کننده مصباح الفقیه
سید محمد بحر العلوم صاحب و مالک بُلغة الفقیه[۷]
میرزا مهدی اصفهانی[۸]
شاگردان
سید صدر یکی مدرسان حوزه بود و شاگردانی تربیت کرد. اسم بعضی از شاگردان او :

جعفر صبوری قمی
سید مرتضی مبرقع دانا
سید محمدعلی حکم دهنده طباطبایی
عطاءالله اشرفی اصفهانی
علی پشتیبانی اشتهاردی
مرتضی مطهری
محمد کرمی حویزی
علی سبط‌الشیخ انصاری
سید عزالدین زنجانی
حسینعلی منتظری
لطف الله صافی
ابراهیم رمضانی فردویی
مسلم ملکوتی
سید احمد روضاتی
عباس زریاب خویی
سید محمدباقر سلطانی
سید موسی شبیری زنجانی
سید مهدی غضنفری خوانساری
علی‌اکبر نتیجه مشکینی
محمد صدوقی
سید موسی صدر
سید رضا صدر
مرتضی فقیهی
سید حسن مدرسی یزدی
سید حسین موسوی کرمانی[۹]

سید محمدمهدی بحرالعلوم
سید محمدمهدی بحرالعلوم (۱۱۵۵-۱۲۱۲ق) از مراجع پیروی و ذمه ‌دار سر کردگی عامه شیعه ها در قرن دوازدهم و سیزدهم هجری قمری بود. بحرالعلوم در علم ها مختلفی زیرا فقه، اصول، حدیث، سخن، تعبیر و رجال تبحر داشت. وی از شاگردان وحید بهبهانی و سید محمدمهدی خراسانی میباشد. خراسانی اورا به منجر رده شامخ علمی‌اش، بحرالعلوم خواند. این کنیه که قبل از آن به کسی داده نشده بود، ابعاد تیتر بستگان او شد که تا امروز مسجد النبی کوهسنگی مشهد به آن آوازه دارا‌هستند.

معاش‌طومار
سید محمدمهدی بن مرتضی بن محمد بروجردی طباطبایی بحرالعلوم، در عید فطر سال ۱۱۵۵ق در کربلا دیده به جهان گشود. بابا و اجدادش از عالمان آئین بودند. مامانِ پدربزرگ وی از نسل مجلسی نخستین بود و به‌همین ادله، بحرالعلوم از مجلسی نخستین به‌تیتر جدّ و از علامه مجلسی به‌تیتر خالو خویش حافظه آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌نماید.[۱]

سید محمدمهدی بحرالعلوم در ۲۴ رجب سال ۱۲۱۲ق[۲] در ۵۷ سالگی درگذشت و در کنار قبر روحانی طوسی در مسجد روضه خوان طوسی در نجف به خاک رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد ودیعه شد.

رده علمی
بحرالعلوم تحصیلات خویش را در کربلا و نزد بابا و یوسف بحرانی مالک حدائق استارت کرد و سپس به نجف رفت و نزد مهدی بن محمد فتونی عاملی، محمدتقی دورقی و محمدباقر هزارجریبی به حصول دانش پرداخت. آن گاه به کربلا رجوع و برگشت و در درس وحید بهبهانی کمپانی کرد.[۳] وی در سال ۱۱۸۶ق به مشهد مهاجرت کرد و هفت سال در آنجا اقامت گزید. در‌این دوران قبل از کمپانی در مجالس علمی و مباحثه با علما، نزد سید محمدمهدی خراسانی به یادگرفتن فلسفه پرداخت و میرزا محمدمهدی او‌را به باعث رده علمی‌اش بحرالعلوم (دریای علم‌ها) خواند. این کنیه که قبل از آن به کسی داده نشده بود، ابعاد تیتر قوم و قبیله او شد که تا امروز شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد به آن آوازه دارا‌هستند.[۴]

درس دادن و شاگردان
بعد از آنکه وحید بهبهانی به انگیزه کهولت سن درسش را تعطیل کرد، بحرالعلوم به پیشنهاد مدرس به نجف رجوع و برگشت و در آنجا حوزه درسی ساخت. سید بحرالعلوم در ۱۱۹۳ق به حج رفت و در مقطع دو سالی که در حجاز بود، پیشین از اقدامات شرعی، به درس دادن فقه مذهبها اربعه پرداخت و اشخاص بخش اعظمی در رینگ درسی وی کمپانی کردند.[۵]

علامه بحرالعلوم شاگردان بخش اعظمی داشت و به گردآوری‌ای نیز اذن داستان بخشید، برای مثال:

سید صدرالدین عاملی
جعفر کشف کننده‌الغطاء، مالک کشف‌الغطاء
سید محمدجواد عاملی، مالک مفتاح الکرامة
ابوعلی حائری، مالک منتهی المقال
ملا احمد نراقی
سید محمد مجاهد
جعفر بن حسین خوانساری
اسدالله شوشتری
محمد نیشابوری مشهور به اخباری
محمدعلی اعسم
سید دلدار علی نقوی[۶]
جعفر کشف کننده‌الغطاء از شاگردان بحرالعلوم بود و به گفته سید موسی شبیری زنجانی، در جرعه ای از دریا، روحانی جعفر با اینکه حدوداً با بحرالعلوم هم‌سن بود اما به وی احترام متعددی می‌گذاشت تا این حد که با پایین الحنک عمامه خویش، نعلین سید را پاک میکرد و تبرک می‌جست.[۷] برای احترام به درس وی میرفت و او‌را مدرس خطاب میکرد. همینطور منقول میباشد که در زمینه ی بحرالعلوم اینگونه گفته‌میباشد که در صورتیکه وی مجتهد باشد اینجانب هیچ مجتهد نیستم.[۸]

حمله به حجاز

در روز ها حج سال ۳۹، معاویه سپاهی را به فرماندهی یزید بن شجره رهاوی به مکه ارسال کرد تا در روز ها حج عموم را به معاویه دعوت نماید. امام در مقابل، سپاهی را به فرماندهی معقل بن قیس ریاحی به مکه اعزام کرد. سپاه شام فارغ از زد خورد، بعد از مراسم حج، به شام رجوع. معقل تا وادی القری آنها را تعقیب کرد و فقط یک‌سری بدن از واماندگانشان را اسیر کرد و بعداً با اسرای عراق معاوضه مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدند.[۵۴]

تجاوز بُسْر بن ارطاة به حجاز و یمن یکی‌از خشن‌ترین غارات معاویه بود. معاویه از وی خواست هر جا شیعه‌ها را یافت، بکشد. حامیان عثمان در یمن، بعداز اختلاف در عراق بر عبیدالله بن عباس قاضی یمن شوریدند و از معاویه امداد خواستند. بسر ابتدا به مدینه رفت و ابوایوب انصاری به جهت نداشتن نیرو از آنجا گریخت و بسر منزل‌اش را حریق زد و عموم را به بیعت واداشت و ابوهریره را حکم دهنده شهر کرد. بعد از آن به مکه و طائف رفت. در تباله گروهی از شیعه ها را کشت. عموم مکه از واهمه بُراز گریزان شدند. بسر همسر و فرزندان عبیدالله بن عباس را اسیر کرد و فرزندانش را راز برید. بعد به نجران رفت و عبدالله بن عبدالمدان بابا زن عبیدالله را کشت. بسر به سمت یمن رفت. شماری از شیعه ها اندک دفاعی کردند و بخش اعظمی کشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شدند.

بُراز صد بدن از اهل ایران‎زادگان شیعه را راز برید. بعداز آن به سوی حضر موت که گفته می شد شیعه ها اکثری در آنجا مستقر‌اند،جنبش کرد. امام بعداز شنیدن تهاجم ها بسر، جاریة بن قدامه را همدم سپاهی به تعقیب وی ارسال کرد. هنگامی به مکه رسید، بسر از آنجا رفته بود. نقل شده میباشد قبل از آنکه جاریه به کوفه درآید، امام علی(ع) به شهید شدن رسیده بود و وقتی که به کوفه آمد، با امام حسن(ع) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بیعت کرد.[۵۵]

تشکیل خلافت اموی
نوشته‌ی علمی‌های اساسی: صلح امام حسن و خلافت بنی‌امیه
بعد از شهید شدن امام علی(ع)، عموم شام در بیت المقدس با معاویه تحت عنوان خلیفه بیعت کردند و اورا امیرالمؤمنین نامیدند.[۵۶] معاویه آنگاه به سوی عراق شتافت. امام حسن(ع) در کوفه، با سپاه دوازده هزار نفری که عبدالله بن عباس نیز فی مابین آنها بود، به سمت مدائن خارج آمد. زمانی که به ساباط رسید، در وفاداری اصحابش، شک وتردید کرد، به ویژه بعداز کارایی معاویه برای زیر میزی دادن به فرماندهٔ سپاه و توفیقش در دلجویی از عبیدالله بن عباس. درین هنگام امام حسن(ع) از پیکار دست شست و در گفتگوهایی که بین وی و معاویه شکل گرفت، امام حسن(ع) حکومت را به معاویه واگذار کرد. امام صلح با معاویه را به شرطی برگزید که امامت مسلمان‌ها بعد از معاویه با وی باشد. معاویه به‌دنبال صلح وارد کوفه شد و امام حسن و امام حسین با وی بیعت کردند. در تاثیر اجتماع عموم گرد او، آن سال «عام الجماعة» نامیده شد؛ چون امت به استثنای خوارج با یک خلیفه بیعت کردند.[۵۷] جاحظ با اشاره به آنکه معاویه در آن سال بر ملک مستولی شد و بر دیگر اعضای شورا و جماعت مهاجر و انصار به استبداد گرایید، می گوید: معاویه آن سال را عام الجماعه نامید، در حالیکه آن سال «عام فرقه و قهر و جبر و غلبه» بود. سالی که امامت به ملوکیت و نظام نبوی به نظام کسرایی تبدیل و خلافت مغصوب و قیصری شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۵۸]

حکومت معاویه اولی تجارب حاکمی بود که در بین اختلافات شرعی-سیاسی، و احیاناً قوم‎ای و ناحیه‎ای، بوسیله تحمیل و با سود‎گیری از دسیسه‌های سیاسی، توان را به دست آورد.[۵۹] معاویه تصریح داراست که خلافت را خیر با محبت و دوستی و رضایت عموم، بلکه با چاقو به دست آورده میباشد.[۶۰] بدین ترتیب حکومت اموی پدیدآمد و معاویه خلیفه امت اسلامی شد. این سلسله ۹۱ سال (۱۳۲ق.-۴۱ق.) دوام یافت. در‌این مقطع ۱۴ نفر خلیفه شدند[۶۱]. اول آن ها معاویة بن ابی سفیان و واپسین وی مروان بن محمد بود.[۶۲]

شغل‌های سیاسی
روزگار قاجار

سید حسن معلم وزیر کابینه موقت مهاجرین هنگام مبارزه جهانی نخستین.
در طی مشروطه، معلم به پناه از حرکت مشروطیت برخاست و در کنار حاج آقا نورالله اصفهانی، برای تدارک و تقویت مشروطه‌خواستار کوشید. با نقط ی اوج‌گیری حرکت مشروطه‌خواهی و روزگار استبداد صغیر، معلم به یاور حاج آقا نورالله، انجمنی با تیتر انجمن ملی ساخت و خویش به نایب رئیسی این انجمن تعیین شد. او با مشروطه‌خواستار بختیاری، مخفیانه در تماس بود و همیاری مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.[۱۲]
بعداز فتح طهران و موفقیت مشروطه‌خواستار، مقدمات تأسیس عصر دوم مجلس شورای ملی مهیا و انتخابات به طور همگانی برگزار و مجلس تشکیل شد. بر طبق اصل دوم متمم قانون اساسی کشور مشروطه، می بایست پنج نفر از مجتهدان در مجلس حضور داشته و بر مصوبات مجلس به ‌خواسته عدم تضاد و مغایرت آن ها با احکام شرع پژوهش داشته باشند. به‌این خواسته، مراجع نجف بیست نفر از مجتهدان مثلا معلم را به مجلس شورای ملی معرفی کردند[۱۳] و استاد هم مطابق قرعه گزینش آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱۴]

اعتبارنامه استاد در مجلس شورای ملی.
با ثبت مجلس دوم، کارشناسی به اسم مورگان شوستر، به دوران سه سال به‌تیتر بانک‌دار تمام مرز و بوم استخدام و درگیر بازرسی به کارها مالی کشور‌ایران شد، البته ازآنجا‌که ادامه کار او، منافع و امتیازها و در سود نفوذ سیاسی روس و انگلیس را نقض می کرد دولت روسیه در ذی‌حجه ۱۳۲۹ق با هم‌دستی دولت انگلیس اولتیماتومی بر طبق برکنار مورگان شوستر صادر کرد و به‌دنبال آن، قشون روس وارد بندر انزلی شد و تا قزوین جلو رفتن کرد. استاد نطق تندی در مجلس اعمال بخشید و همین دستور در رأی مخالف مجلس برضد اولتیماتوم موءثر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱۵]
او در سومی عصر مجلس شورای ملی، افزون بر وظیفه نظارتی، نمایندگی عموم طهران را نیز برعهده داشت. با استارت مبارزه جهانی نخستین، جمهوری اسلامی ایران به طور رسمیً خویش را به‌تیتر دولت بی‌طرف بیان کرد، البته نیروهای متفقین با نقض بی‌طرفی جمهوری اسلامی ایران، وارد محدوده سرزمین شدند با توصیه معلم و موافقت مجلس، قرار شد گروهی از نمایندگان به خواسته مخالفت با قوای متجاوز به قم سفر نمایند و یک دولت سایه در کنار دولت اساسی تشکیل دهند. به‌این مراد بیست و هفت نفر از نمایندگان مجلس به یاروهمدم گروهی از رجال سیاسی و عموم معمولی، طهران را به قصد قم رخنه‌ کردند. مهاجران در قم کمیته‌ای با تیتر «کمیته پناه ملی» تشکیل دادند. البته قشون روس روانه قم شد و در‌پی ناکامی مهاجران، گروهی به یار سلیمان میرزا و استاد از راه و روش کاشان به اصفهان و از راه و روش کوه‌های بختیاری خویش را به غرب کشور ایران رساندند. در شعبان ۱۳۳۶ق با نقطه پايان یافتن پیکار نخستین جهانی، معلم به هم پا دیگر مهاجران بعد از دو سال، به طهران رجوع و برگشت و در مکتب سپهسالار به درس دادن شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد سرگرم شد.[۱۶]
زمان پهلوی
استاد و کابینه سید ضیاء طباطبایی
کابینه سید ضیاء طباطبایی شماری از رجال دولت و مجلس را برای دوری از مقاومت و قیام احتمالی بازداشت و زندانی کرد. معلم نیز در شمار زندانیان سیاسی قرار گرفت. وی آغاز در محل قزاقخانه قدیم برای یک سری روز زندانی شد، البته ابعاد اورا به یار روحانی حسین یزدی که سوابق دوستی نیکی با استاد نداشت، به‌وسیله گاری پُست به قزوین تبعید و در آنجا زندانی شد. بعداز دولت سید ضیاء، معلم به طهران رجوع و برگشت.[۱۷]

مخالفت با رضاخان

تصویر سید حسن معلم بر روی اسکناس ۱۰۰ ریالی
در مجلس چهارم، معلم با تفاهم نامه ۱۹۱۹م مخالفت کرد و بازدارنده ثبت اعتبارنامه بعضی از نمایندگان شد.[۱۸] در‌این زمان رضاخان در جایگاه وزارت نبرد در کارها لشکری، کشوری و مالی، مداخله میکرد. معلم ابتدا با سردار سپه مدارا کرد، البته ابعاد با اقدامات وی مخالفت کرد.[۱۹]
رضاخان در انتخابات مجلس پنجم توانست با هواخواهی نظامیان، طرفداران خویش را وارد مجلس نماید و در اول مبادرت، تغییر تحول رژیم سلطنتی جمهوری اسلامی ایران به حکومت جمهوری را در شیوه نامه قرار اعطا کرد. معلم برای درایت علما طومار‌های بخش اعظمی درباره ماهیت جمهوری رضاخانی نوشت و به قم ارسال کرد. سردار سپه به دنبال سفری به قم سازه به خواست علما انصراف خویش را از جمهوری به طور قانونی اذعان کرد. معضل‌ها ادامه داشت و استاد فقط منش راهکار را استیضاح مدیریت‌الوزراء تشخیص بخشید. او در ۷ مرداد ۱۳۰۳ش به یار و همدم شش بدن از نمایندگان، رضاخان را به جهت سوء سیاست داخلی و فرنگی، قیام و مبادرت بر ضد قانون اساسی ایران و حکومت مشروطه و نیز تحویل ندادن اموال مقصران به دولت استیضاح کرد[۲۰] البته این اقدامات به جایی نرسید و سردار سپه رأی متکی بودن گرفت.[۲۱]

مرقد سید حسن استاد در کاشمر (استان خراسان رضوی)
صبح ۷ آبان ۱۳۰۵ش وقتی که استاد برای درس دادن به سوی مکتب سپهسالار رهسپار گشت، در خم کوچه‌ای از پشت راز و جلو و نیز پشت‌بام او‌را مقصود گلوله قرار دادند ولی معلم با ترفندی جان تندرست بدر موفقیت.[۲۲]
در آبان ۱۳۰۶ش حاج آقا نورالله اصفهانی، دانا با نفوذ اصفهان، یاور شماری از روحانیان آن شهر در اعتراض به برخی اپلیکیشن‌ها و اقدامات رضاخان به قم مسافرت کرد و از علمای سراسر سرزمین نیز خواست تا به مراد اعلام همدردی و اعتراض به رضاخان به قم مسافرت نمایند. استاد مبادرت آن ها را تأیید و با آنان اظهار همدردی و همیاری کرد.[۲۳]